Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

bewustzijn is het dat tal van nieuwe verschijnselen doet geboren worden, dat scheppend en vormend het zieleleven belicht. Als we het zóó zien zijn we er reeds van te voren van overtuigd dat dit centrale verschijnsel er een is van de allereerste orde.

Stellen wij nu de verschillende werkingen nog eens onder elkaar:

Door het zelfbewustzijn ontstaat in de spheer van

de ontvangende functie de intentioneele acte,

de bewarende functie de herinnering,

de verbindende functie het denken,

de waardeerende functie de zelfbewuste ontroering,

de verlangende functie de redelijke wil.

Op die wijze is het zelfbewustzijn van vormende beteekenis in het geheel van het menschelijk zieleleven en dank zij dat zelfbewustzijn ontstaat de hoogere psychische orde, die als onmisbare voorwaarde van kennis en leven moet worden aangemerkt.

Inhoud. Wij moeten ons nu voorts de vraag stellen wat dan in al deze verschijnselen de inhoud van het zelfbewustzijn is. In zekeren zin is deze vraag niet zoo gemakkelijk te beantwoorden, wijl het zelfbewustzijn zich op een merkwaardige wijze weet te verschuilen. Het is namelijk niet zoo dat wij naast het wereldbewustzijn een plaatsje in onze ziel hebben waar het zelfbewustzijn schuilt. Wij kunnen het niet rustig onder oogen nemen en den inhoud ervan rustig overwegen, zooals wij de deelen van ons wereldbewustzijn overwegen kunnen. Integendeel, het zelfbewustzijn kruipt altijd weg achter de verschillende psychische inhouden. Het is er wel, maar wij betrappen het nooit, het maakt ook wel actief maar vanuit zijn schuilhoeken. Het is ongemeen moeilijk erin door te dringen.

Willen wij dan ook nagaan wat de inhoud van het zelfbewustzijn is, dan moeten wij niet den directen weg volgen, èn stil met de oogen dicht mijmeren of wij het niet op het spoor kunnen komen. Deze weg voert tot geen resultaat. Alleen de indirecte weg, dat is de methode die vanuit de resultaten tot den inhoud besluit, die uit de werkingen opklimt tot het wezen, kan ons in deze moeilijke vraag tot hulp wezen. Denzelfden weg volgen wij bij het zoeken naar de eigenschappen van het ik. Deze weg nu staat ons ook in dit geval onbeperkt ten dienste.

Want wat is eigenlijk de intentioneele acte? Het is dit dat de ziel tot de indrukken van de buitenwereld zegt: gij zijt het andere, ik ben van u afgezonderd, ik ben anders dan gij. Gij zijt het niet-ik en mijn ziel is het ik. Welke inhoud van zelfbewustzijn ligt daarachter verscholen? Dit: ik ben de afgezonderde. De eerste inhoud van het zelfbewustzijn is het besef van anders-zijn, van afgezonderd-zijn.

En wat is eigenlijk de herinnering? Het is dit dat de ziel tot de aan haar en in haar voorbijstormende indrukken zegt: gij zijt het veranderlijke, het vergankelijke, ik ben het blijvende, ik omspan heden en verleden. Gij zijt wisselend maar ik blijf identisch, ik blijf dezelfde. Dus dit is de inhoud van het zelfbewustzijn: het besef van het duurzame bij alle belevingswisseling.

En wat is eigenlijk het denken? Het is dat de ziel tot de overweldigende verscheidenheid van de zich aan haar opdringende indrukken

Sluiten