is toegevoegd aan uw favorieten.

De Post-acta of Nahandelingen van de Nationale Synode van Dordrecht in 1618 en 1619 gehouden, naar den authentieken tekst in het Latijn en Nederlandsch uitgegeven en met toelichtingen voorzien

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Gottesdienstordnung, 1894 '). Ik kies mijn uitgangspunt bij het Convent te Wezel, 1568, waar de vraag naar een kerkelijk goedgekeurde liturgie der Gereformeerde kerken in Nederland het

*) Toch is hiermede het onderzoek naar de historie onzer liturgie nog lang niet afgesloten. De genoemde schrijvers hebben n.1. wel veel over de liturgie geschreven, maar de oudste uitgaven der liturgie blijkbaar niet in handen gehad, waardoor menig misverstand in hun werk is ingeslopen. De volgende uitgaven der Xederlandsche liturgie zijn door mij vergeleken :

l°. de „ Christliche Ordinancien" van Marten mlcroen, de Xederlandsche bewerking van de liturgie van a Lasco, de oudste Xederlandsche liturgie. Ik gebruikte een uitgave van 1554» die in de Amst. Un. bibl. bewaard wordt.

2°. de eerste uitgave van de liturgie van Datheen, bestaande uit enkele gebeden (morgen en avondgebed, het gebed voor en na den eten, en het gebed voor en na de predikatie) achter den Catechismus van 1563. De inzage van dit unieke exemplaar uit de nalatenschap van Prof. Doedes afkomstig, dank ik aan de vriendelijkheid van den heer Xijhof te 's Gravenhage.

3°. de uitgave van de eerste volledige liturgie van Datheen, in 1566 achter zijn Psalmen verschenen ; een exemplaar hiervan berust op de Kon. bibl. te 's Gravenhage.

40. een geheel zelfstandige bewerking van de Paltzische liturgie, eveneens in 1566 verschenen, onder den titel: Kercken-ordeninge, gelyck als die Lee re, heylige Sacramenten, ende Ceremonien in des . . . Heeren Frederick Paltzgrave . . . Chuervordoms geholden wort. Deze liturgie is een letterlijke vertaling van de Paltzische liturgie. De kennismaking van dit, eveneens unieke, exemplaar dank ik aan den heer F. Muller te Amsterdam.

5°. een derde liturgie, in 1566 verschenen, is de omwerking van de Chr. Ordinancien van M. Micron achter de Psalmen Dauidis door Jan Wtenhove, gedrukt te Londen by Jan Daye (Prov. Friesche bibl.). Deze liturgie wijkt af van de onder Xo. 1 genoemde Christ. Ordin. en is bezorgd, blijkens de voorrede, door G. Wingius.

6®. latere uitgaven van de liturgie van Datheen van 1567 (De CL Psalmen Davids... Tot Rowaen by Abel Clémence) ; van 1568 (achter het Xieuwe Testament, met de annot. August. Marlorati, zonder naam van den drukker); van 1572 (eveneens achter het X. T. met de annot. Aug. Marlorati by Jan Paedts); van 1579 (dito) ; van 1614 (eveneens achter het X. T. gedrukt te Dordrecht bij Zacharias Joachimsz.) en van 1619 (De Psalmen in het Fransch van Clément Marot en Th. Beza en in het Xederlandsch door P. Datheen te Leiden bij Jan Paets). Deze uitgaven dank ik aan de vriendelijkheid van den heer D. F. Scheurleer te 's Gravenhage.

7°. de gewijzigde uitgave van de liturgie van Datheen, die door G. van der Heyden bezorgd werd achter zijn Catechismus, uitgegeven te Antwerpen in 1580- Hiervan verscheen een herdruk in 1591 achter de Psalmen van Marnix van St. Aldegonde bij R. Schilders te Middelburg. Beide exemplaren zijn in mijn bezit. Xaar de uitgave van 1591 (die eenigszins afwijkt van de uitgave van 1580) werd een nieuwe, ietwat