Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

methode van onderwijs en opvoeding werd dan nog aangebonden door strenge tuciïtTdoor lichamelijke straffen met plak en garde, door een scherp toezicht, niet alleen op orde en vlijt In de schooltijden, maar ook op heel het godsdienstig en zedelijk gedrag der leerlingen; de onderwijzers hadden er ook op te letten, dat de kinderen zich niet aan kerkverzuim, vloeken, dobbelen, kaartspelen enz. schuldig maakten.

Heel dit stelsel is sedert de achttiende eeuw niet alleen scherp afgekeurd, maar ook onbillijk beoordeeld. Er is niemand, die de slechte schoollokalen, de gebrekkige leermiddelen, de dikwerf onbekwame onderwijzers, de plak en de gard, het ezelsbord en den ijzeren kam terug verlangt. De scholen der zeventiende eeuw zouden in de behoeften van onzen tijd niet meer kunnen voorzien. Maar onze scholen zouden evengoed in de maatschappij van voor een paar eeuwen misplaatst zijn geweest. Het onderwijs was toen over het algemeen, wat het kon en wat het moest wezen. En bij nauwkeurig onderzoek blijkt, dat het, over het geheel genomen, veel beter was, dan men later zich heeft voorgesteld en de een den ander heeft nageschreven. In ons vaderland namen de Gereformeerde kerken de^ belangen van het onderwijs zeer ernstig ter harte. Gewestelijke en plaatselijke ^overheden vaardigden tal van verordeningen tot regeling van het lager onderwijs uit*). Dat niemand zonder acte van bekwaamheid onderwijs mocht geven, werd niet alleen meermalen als wensch uitgesproken; maar ook, o.a. in het schoolreglement van de Generale Staten 1665, van overheidswege vastgesteld. En zeker Iaat het onderwijs in de_ 16e en 17e eeuw, vergeleken met het onze in de 20ste eeuw, in inhoud en omvang en ook in uitbreiding tot de lagere kringen des volks, veel te wenschen over. Maar voordat men veroordeelt en veracht, bedenke men toch, dat een schoolwezen niet zoo bijzonder slecht geweest kan zijn, hetwelk „een geslacht hielp vormen, groot in de raadzaal, groot op het oorlogsveld, groot op het gebied van wetenschap en handel, een geslacht, dat de zeeën heeft beheerscht, het vasteland wetten voorschreef, en met fierheid het hoofd kon en mocht opsteken onder de volken van Europa, aan welke het ten voorbeeld was in geestkracht, moed, in ware beschaving en echten vrijheids-

J> P .D^ Raadt> De wetten op het lager onderwijs geschiedkundig bescnouwd als een eigendom der Noordnederlanders 1830.

Sluiten