is toegevoegd aan uw favorieten.

Groote denkers

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

5

opleveren, die voor alle ervaring, ook die der toekomst, dwingend zijn.

Tegenover het empirisme staat het dogmatisme. Loochent het eerste de mogelijkheid van algemeene en noodzakelijke kennis, het dogmatisme aanvaardt op goed geloof deze mogelijkheid en gaat van haar uit om daarop als fundamen zijn stelsel te bouwen. Wantrouwt het empirisme de menschelijke rede, de ratio, zoo stelt daarentegen het dogmatisme volle vertrouwen in haar en gaat aldus voort tot rationalisme, de leer, dat de menschelijke rede alles doorgronden kan,

Bij Kant s optreden vond het empirisme zijn vertegenwoordiger in den Schotschen wijsgeer Hume, die de ervaring zoo hoog stelde, dat hij zelfs den menschelijken denkvorm van oorzaak en gevolg, de kategorie der causaliteit, uit gewoonte meende te kunnen afleiden. Doordat de menseh telkens op dit of dat verschijnsel als oorzaak dezelfde uitwerking volgen zag, zou hij gekomen zijn tot de overtuiging, dat iedere oorzaak zijn gevolg medebracht. — Het dogmatisme werd door de school van Leibniz-Wolff gerepresenteerd, die met hare metaphysica alle dingen in hemel en op aarde meende te kunnen omvatten.

Kant nu gaf het empirisme in zooverre gelijk als het zich aan de ervaring houden wilde zonder zich te verliezen in een wereld van onbestemde en willekeurige phantasieën. Het dogmatisme achtte hij in zooverre gerechtvaardigd als het vertrouwen stelde in de menschelijke rede en daarom voortging tot eene samenvattende wereldbeschouwing. Maar overigens weken zijne beschouwingen van beide af, aangezien hij noch de mogelijkheid van algemeene en noodzakelijke kennis met het empirisme loochende, noch met het dogmatisme naievelijk daaraan geloofde; hij wenschte deze mogelijkheid naar critische methode te onderzoeken en kwam aldus tot zijn zoogenaamd criticisme.

Het probleem, waar het bij de beschouwing van Kant's stelsel dus bovenal op aankomt, concentreert zich in deze vraag: hoe is algemeene en noodzakeliike kennis