Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

39

Ia zake de geldigheid van den kategorischen imperatief moeten wij ten slotte nog opmerken, dat voor bloot zinnelijke wezens als dier en plant slechts natuurwetten van het „müssen" mogelijk zijn. Voor bloot geestelijke wezens treedt het goede niet in als plicht, dus is er voor den wil Gods geen „sollen" maar slechts een „wollen" denkbaar. Alleen voor wezens, die gelijk de mensch tot de beide werelden van zinnelijkheid en rede in eénen behooren, kan de imperatief „Du solist" eischen. Als „Ding an sich" is de mensch dan wetgevend, als verschijning is hij aan de wet onderworpen. Het gevoel van onlust, dat bij de achting heimelijk tegenwoordig is, komt hieruit voort, dat de strenge majesteit van de zedewet het zinnelijke deel des menschen verootmoedigt, terwijl zij het redelijk deel verheft.

Naar aanleiding van zijn vrijheidsbegrip komt Kant voorts tot zijn bekende leer der autonomie des menschen met betrekking tot het waarlijk zedelijke. Hieronder verstaat hij, dat ieder redelijk wezen zelf (autos) wetgever (nomos = wet) is en daarom nimmer bij de heteronomie, — dat wil zeggen bij een wet, door een ander (heteros) opgelegd, — leven kan. Een opgelegde wet wordt volbracht om loon. Een wet, die uit innerlijke, eigen overtuiging gehoorzaamd wordt, dwingt achting om haarszelfs wil af. Wij hebben het dan ook niet zoo te verstaan, als zoude Kant meenen, dat de mensch de wet willekeurig maakt. Integendeel, zij is ten slotte gegrond in de hoogere, intelligibele wereld, die rust in God. De zedewet als uitdrukking van de rede zelf wordt dan slechts waarlijk volbracht, indien de autonome wil des menschen spontaan samentreft met den wil van den Wetgever der denkbare wereld, den intellectus archetypus. Ware zedelijkheid is slechts denkbaar bij vrije zelfbepaling in harmonie met de rede, die uit God is, en tevens in alle redelijke wezens heerscht.

Aldus mogen we de zedewet metaphysisch-kosmisch en religieus de wet der ware wereld, „das innerste Weltgesetz" voor allen noemen. Zij is den mensch onmiddellijk zeker

Sluiten