is toegevoegd aan uw favorieten.

Groote denkers

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

26

medelijden niet het hoogste, want door verlichting van lijden ontheffen we de levende wezens eigenlijk van het besef, dat de wereld (vreeselijk om te zijn) op geenerlei wijze verbeterd kan worden door uiterlijke middelen, of gedeeltelijke opheffing van het lijden. Neen, door den diepsten ernst der verbrokenheid heen moet het willen, van binnen uit, centraal worden verkeerd. En dit geschiedt in de principieele wilsomwending, de wedergeboorte. Hierover moeten wij echter straks spreken, nu zijn we voorloopig nog pas toe aan het zedelijke leven, zooals het zich in de wereld der gedeeldheid, in de onderlinge verhouding der individuen openbaart.

Op dit terrein blijken dan recht en gerechtigheid tegenover het positieve onrecht meer negatief afwerend en beperkend van karakter te wezen.

Daarmede hangt schopenhauer's rechts- en staatsleer samen. Ook hij is aanhanger van de leer, dat staat en recht hun ontstaan te danken hebben aan den „bellum omnium contra omnes" (den oorlog van allen tegen allen), In den oer-toestand der onbeschaafde menschheid ontstond langzamerhand, uit eigen belang, het besef, dat ieder individu zich in het geheel der samenleving beperken moest en aan allerlei bepalingen onderworpen, zoude een geordende samenleving mogelijk zijn. Deze gedachte werd door rousseau vastgelegd in zijn zoogenaamde leer van het „contrat-social", de onderlinge overeenkomst, die in gemeenschap levende individuen (hetzij bij afspraak, hetzij naar onbewusten drang) als het ware sloten, om tot maatschappelijk samenleven te komen. Bij deze gedachte nu sluit Schopenhauer zich aan, waar hij op het negatieve, het afwerend karakter van het recht en den staat wijst, die de samenlevende burgers dwingen, in hunne perken te blijven. De gerechtigheid echter doet uit innerlijk besef, vrijwillig, datgene, waartoe het recht en de staat desnoods met geweld dwingen kunnen: de verwerkelijking van „ieder het zijne". De straf moet daarbij een afschrikkend middel voor de toekomst wezen.

Maar dieper dan recht en gerechtigheid gaat de liefde. Zij