Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

2%

geborene, „gezeugte"). Merkwaardig is, dat deze leer, die Hartmann reeds voor dertig jaar als de meest aannemelijke voorstond, in den laatsten tijd haar bevestiging vond in DE Vries' mutatie-theorie.

Naar deze beschouwing zou derhalve de oude stelling „natura saltus non facit", de natuur maakt geen sprongen aldus gewijzigd zijn, dat de wording der nieuwe soorten (naast de door velen eenzijdig verheerlijkte mechanische selectie) uit een innerlijke, organische ontwikkelingsdrift moet worden verklaard.

Een innerlijke wetmatige ontwikkelings-drift vooronderstelt echter tweeërlei: een geestelijk, innerlijk beginsel, dat redelijk werkt. \A/e worden hier dus al weder teruggeleid tot den zich willend-voorstellend openbarenden wereld-Geest, die zich ook bij de wording der soorten (evenzeer als bij de wetmatig geordende doode stof en het zich op grondslag daarvan verwerkelijkende levens-principe) niet onbetuigd laat. Een hoogere soort blijkt aldus een hoogere idee, een hoogere potentie uit dezen wereld-Geest, welke idee dan door innerlijke aandrift (wil) uit de lagere soort wordt gerealiseerd.

Dit is wel het cardinale punt in hartmann's evolutietheorie. Daarmede is niet gezegd, dat zijn verdere uiteenzettingen van minder belang zouden zijn. Integendeel, hij neemt bovendien, om slechts iets te noemen, de stelling over van den botanicus NaGELl, die zeer in het kort hierop neer komt, dat de selectie geen invloed oefenen kan op de v o r m-veranderingen, die bij de wordende soorten juist van de grootste beteekenis blijken te zijn. Ook geeft hij uitnemende wenken in zake de variabiliteit, de correlatie-wet,

enz. Maar in het bijzonder zijn van belang zijn beschouwingen

in zake de teleologie (de leer der doelstelling in de natuur). Naar deze beschouwingen wil hij eensdeels volle recht geven aan de mechanische natuurverklaring maar breidt deze aldus uit, dat hij aantoont, hoe zij moet worden aangevuld door een organisch-teleologische. De organisch-teleologische functies uit den wereld-Geest worden dan volgens

Sluiten