is toegevoegd aan uw favorieten.

Groote denkers

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

49

het de volledige openbaring van het religieuse leven heeten.

Na de beschouwing van de religieuse functie als eenzijdig menschelijk gaat Hartmann voort tot de behandeling van de religieuse relatie als een tweeledige, Goddel ij ke en menschel ij ke functie.

Hier stelt hij het geloof als de eenheid in de menschelijke functie met hare onbewuste diepte tegenover de g en a d e als de daaraan beantwoordende werkelijke (niet slechts ideëele) Goddelijke religieuse functie. In het geloof geeft zich de mensch vertrouwend over aan het religieuse object, en aldus ontstaat de gedurige wils-richting of de trouw, die de belofte aan God houdt en zich daarnaar gedraagt. In de genade beantwoordt God daaraan. Kn aldus zijn geloof en genade correlata, de twee zijden van de volledige religieuse functie, die een werkelijke religieuse verhouding tusschen God en mensch mogelijk maakt.

Naar de indeeling van voorstelling, gevoel en wil en de daaraan beantwoordende Goddelijke functie onderscheidt Hartmann dan drieërlei genade en geloof: a. „Offenbarungsgnade" en „intellektueller Glaube"; b. „Erlösungsgnade" en „Gemütsglaube"; c. „Heiligungsgnade" en „praktischer Glaube".

Hier alleen over de verlossing een enkel woord.

De mensch moet verlost worden van de ellende (Uebel) en de schuld, beide gevolg zijner afhankelijkheid van de wereld. De verlossing der ellende wordt voor het individu reëel bij den natuurlijken dood, voor het universum bij de opheffing van het wereld-proces. Gedurende het leven kan de mensch dus niet werkelijk, realiter van de ellende verlost worden; hij kan het slechts idealiter, doordat hij zijn egoïstisch eudaemonisme verliest. Het conflict tusschen het hoogere en het eudaemonistische standpunt en de terugval van het eerste in het laatste is de schuld. Daarom bestaat de verlossing van deze in een principieele verandering der gezindheid. Deze verandering, zal ze den mensch boven de afhankelijkheid der wereld verheffen, moet natuurlijk komen