Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ren heeft zijn blik gescherpt voor de misstanden in zijn vaderland. De aanleiding, die ook in het eerste deel van zijn boek in den breede wordt behandeld, vormen de z.g. enclosures, de omheiningen, n.1. van het land. De groot-grondbezitters zien er voordeel in, als zij den landbouw door schapenteelt vervangen, om de hooge prijzen van de wol. Dit beteekent, dat tallooze landarbeiders en boeren broodeloos worden en rondzwerven of naar de steden trekken. Eenerzijds is er armoede, bedelarij met al den aankleve daarvan; andererzijds weelde en ledigheid. Daarvan uitgaande komt More van het een tot het ander en wordt hij er toe gebracht eene schets te ontwerpen van „den besten staat der maatschappij", dien hij Utopia noemt.

More heeft zich daarbij laten inspireeren door wat hij, man van letteren, gelezen had, bepaaldelijk door Plato's Staat, die herhaaldelijk in zijne schets voorkomt. Van Augustinus' Godsstad vindt men weinig sporen. Ook de reisverhalen uit zijn tijd, b.v. de Voyages van Amerigo Vespuzzi, hebben hem gediend. Zijn geest was zeer gevoelig voor al het nieuwe en exotische, dat uit verre landen van West en Oost aan berichten en aan voorwerpen in zijn vaderland werd ingevoerd. Zelf was hij verzamelaar en bewonderaar hiervan. Zijn huis te Chelsea was een soort museum. More kijkt destijds rond in een zonnige wereld. Hij stelt vertrouwen in den mensch, nog meer in zijn gezond verstand dan in zijn goeden wil. Hij ontveinst zich de macht van het kwaad niet. Daarom ligt op den achtergrond van zijn boek, met al zijne mogelijkheden van natuurlijke ontwikkeling, de bovennatuurlijke orde, waarvan de Kerk, de oude, beproefde, de draagster is.

Zoo gaat zijn boek de wereld in, als een daad, bijna als eene uitdaging. Populair is het nooit geworden. Het was in het Latijn geschreven en rekende dus op geletterde lezers. De eerste Engelsche vertaling verscheen pas in 1551.

Ik beperk mij tot het boek zelf, volgens de fraaie uitgave van Lupton. x) In de bijlagen komen belangrijke, verhelderende stukken voor; ik denk aan den brief van Budé met zijn beroep op het Evangelie en de verwerping van het natuur- en het volken-recht 2),

x) The Utopia of the Thomas More, in Latyn from the edition of March 1518, and in English from the first edition of Ralph Robinson's translation in 1551 with additional translations, introduction and notes by J. H. Lupton B. D. Oxford 1895.

2) More 1. c. Introduction p. LXXXI ff.

Sluiten