is toegevoegd aan uw favorieten.

Toekomstbeelden uit vijf eeuwen

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Wij hebben Raphaël laten uitspreken en zullen hem ook niet tegenspreken. More doet dit ook niet aan het slot van zijn Utopia, al heeft hij ernstige bedenkingen tegen de zeden en de wetten der Utopiërs, als zeer ongerijmd, en vooral tegen den socialistischen grondslag van het geheele staatsgebouw. Toch is er veel in het gezegde wat hem getroffen heeft, omdat het gezegd;is door een man, die zeer geleerd is en tegelijk zeer ervaren in de menschelijke zaken. Hij bekent, dat er zeer veel is in den staat der Utopiërs, dat hij in onze steden meer wenscht dan hoopt.

Dit einde is in mineur gesteld. Het is het verzet van het gezond verstand tegen het ideaal. In More zelve ontmoeten beide elkander. Hij is zich daarvan bewust en kan daarom aan Hythlodaeus vrijelijk het woord geven zonder hem daarom geheel bij te vallen. Wij herinneren ons, hoe More tegelijk man van de wereld en asceet was, hoe hij, te midden van zijn gezin, op eens kon verlangen naar een door geen samenleving gebonden, geestelijk bestaan. Als wij dus de Utopia lezen, mogen wij ons laten gezeggen, dat Utopia nergens-land beteekent en de naam van Hythlodaeus, die er de zegsman van is, praatjes-maker. Wij hebben dus, als wij Utopia behandelen, te doen met More, maar niet met den geheelen More, met dat wat in hem gist, als hij de misstanden en de bekrompenheden van zijn tijd ziet en denkt aan levens- en samen-levingsvormen, die zooveel natuurlijker zijn. Trouwens, ik merkte reeds op, dat More, als zoon der middeleeuwen, met de onderscheiding van natuurlijk en boven-natuurlijk volkomen vertrouwd is. Het natuurlijke leven heeft tot zekere hoogte zijn eigen bronnen en mogelijkheden, op elk levensgebied, maatschappelijk, huiselijk, zelfs godsdienstig. De godsdienst, dien More aan de Utopiërs toeschrijft, is de natuurlijke, die berust op de trilogie: God, deugd en onsterfelijkheid, die natuurlijk is, in zooverre hij uit den mensch zelf opkomt en redelijk, in zooverre hij zich voor de rede aannemelijk weet te maken. En daartegenover staat, dat voor More ook het bovennatuurlijke eene grootheid vormt, die zeer reeel is en concreet. Het ligt op den achtergrond van het leven in Utopia. Dit blijkt reeds uit de wijze, waarop men de boodschap van het Christendom gaarne opneemt, bijna als de aanvulling van wat aan den inheemschen godsdienst ontbreekt. En wat het socialisme betreft, de R. Katholieke Kerk heeft daarvoor altijd eene plaats, en wel eene eereplaats, open gehouden. Zij neemt immers aan, dat boven het natuurlijke leven zich het boven-natuurlijke verheft,