Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

daartoe leidt. Zulk een beeld eischt, dat de nadruk valt op den enkele, niet op de gemeenschap; op God, niet op den mensch; op de toekomst, niet op het heden. Toch is in het beeld van Bunyan niet de beschrijving van den hemel, maar van den weg tot den hemel de hoofdzaak. Dit bewijst, hoe zeer het hem ernst is, hoe het hem niet op de beschouwing, maar op de werkelijkheid aankomt. Zijn toekomstbeeld is geen Utopia, geen nergens-land. Als voor Bunyan eenig land ergens is en werkelijkheid heeft, n.1. bij God, dan is het het land, waarheen zijn pelgrim de reis doet.

Het is dan ook geen wonder, dat de eschatologie van Bunyan zoo velen meer heeft aangegrepen dan de Utopie van More heeft kunnen bekoren. Lang heeft zijn boek bijna uitsluitend de aandacht getrokken van de eenvoudigen in den lande. Eerst veel later is het erkend als een stuk wereld-litteratuur. „Eindelijk daalden critici er toe af te onderzoeken, waar het geheim lag van zulk eene uitgebreide en duurzame populariteit. Zij werden gedwongen te erkennen, dat de onwetenschappelijke menigte juister geoordeeld had dan de geleerden en dat het verachte boekje waarlijk een meesterstuk was. Bunyan is inderdaad even beslist de eerste der allegoristen als Demosthenes de eerste is der redenaars of Shakespeare de eerste der dramatisten. Andere allegoristen hebben dezelfde vindingrijkheid getoond, maar geen ander allegorist is ooit bij machte geweest het hart te raken en abstracties te maken tot voorwerpen van vrees, medelijden en liefde," schreef Macaulay reeds lang geleden,1) en wat hij schreef is nog niet verouderd.

Maar het voornaamste is hiermede niet gezegd.

x) Lord Macaulay, The History of England from the Accession of James the Second Vol. II 1868 p. 33.

Sluiten