is toegevoegd aan uw favorieten.

Von Hartmann

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Hier is volgens Hartmann niet mogelijk een anderen weg te vinden dan doordat men telkens hoogere psychische functies, hoogere eenheden vooronderstelt, die als uit den wereld-Geest uitstralen en zich op de organismen richten.

De mechanische natuurbeschouwing moest, dus bleek ons, zoowel ter verklaring van het levensverschijnsel als van de wording der soorten worden aangevuld door een organische. Zoo moet ook, wat wij zouden willen noemen, de atomistische psychologie, die de eenheid des bewustzijns en die ook het menschelijk i k als iets onwezenlijks beschouwt, ontstaande uit de lagere psychische elementen (afzonderlijke gewaarwordingen en voorstellingen, die zich associeeren naar aanleiding der gangliën-cellen der hersenen door zenuwdraden verbonden); zoo moet ook deze atomistische psychologie worden aangevuld. En wel door uit den wereld-Grond uitstralende hoogere synthesen, die de verstrooide lagere psychische elementen tot hooger eenheden verbinden.

Deze hoogere psychische functies verbinden dus de slechts naar lust en onlust, de gevoelsmatig bewuste „Bewusstseine" der atomen tot de kwalitatief verschillende gewaarwordingen („Empfindungen") en deze wederom tot telkens hoogere bewustzijns-eenheden.

Het menschelijk ik-bewustzijn blijkt aldus ten slotte opgebouwd uit de genoemde relatief-onbewuste elementen, ook der lagere zenuw-centra. Maar tevens vooronderstelt dit bewustzijn een eigen hoogste psychische willend-voorstellende functie uit den wereld-Geest, die geheel eenig mag worden genoemd.

Gelijk wij reeds opmerkten: een en ander is te ingewikkeld voor een algemeen-bevattelijke uiteenzetting. Hoofdzaak is deze, dat Hartmann ook hier zich wederom niet tevreden houdt met een eenzijdig mechanische beschouwing, die alle hoogere eenheden in de wereld der verschijnselen tracht te ontleden en terug te leiden tot een aggregaat van op zichzelf onsamenhangende veelheden maar dat hij een ernstige poging waagt om deze hoogere eenheden te

119