is toegevoegd aan uw favorieten.

Von Hartmann

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Voorts betoogt hij, dat de lust de hoogste waardemeter voor het wereld-gebeuren is, omdat de vijfderlei maatstaf, die hier mogelijk is (lust, doelmatigheid, schoonheid, zedelijkheid, religie) telkens weder tot den eerste, den lust, moet worden herleid. Wij gaan dit betoog hier niet na, wie er belang in stelt sla hartmann's eigen werken of Prof. drews uiteenzetting van zijn systeem na, ook vgl. men onze vroeger gegeven, op enkele punten eenigszins uitvoeriger uiteenzetting in „Mannen van Beteekenis", 1906, blz. 75/76-

Voor ons doel is genoeg, dat wij constateeren, hoe Hartmann hier den lust als hoogsten waarde-meter (welken hij den eudsemonologischen noemt) aangeeft en hoe hij betoogt, dat naar dezen maatstaf gemeten de wereld beter niet ware dan wel, aangezien zij als zoodanig nimmer aan het hoogste doel kan beantwoorden. Geen hooger doel toch is denkbaar dan de zaligheid van de hoogste wereldeenheid, van den in haar functioneerenden Absoluten Geest zelf. Deze zaligheid van den Absoluten Geest is echter nimmer mogelijk, zoolang Hij als functioneerend in het wereld-proces (het wereld-conflict met zijn onlust) betrokken blijft. Daartoe moet dit proces worden opgeheven.

Het is echter noodig, hier een opmerking in te voegen. Hartmann is er in later tijden hoe langer zoo meer toe gekomen om den lust, de zaligheid van den Absoluten Geest als motief voor de wereld-opheffing op den achtergrond te stellen. Voor de schepselen moge de onlust een sterke prikkel tot wereld-negatie wezen, voor den Absoluten Geest zelf beslist hier veeleer de strijd tusschen het logische en het anti-logische, tusschen de voorstelling en den wil gedurende het wereld-proces, welke worsteling met een overwinning van de eerste (het logische) eindigen zal, als de laatste (het alogische = het antilogische zoolang het wereld-proces duurt) bij het einde der tijden tot rust wordt gebracht.

Dit punt is voor een algemeen-begrijpelijke uiteenzetting echter te ingewikkeld. Wij laten het derhalve verder rusten, en wij keeren thans tot Hartmann's ethiek terug. In ieder

127