is toegevoegd aan uw favorieten.

De algemeene en byzondere natuurlyke historie, met de beschryving van des konings kabinet.

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

éi DE NATUURLYKE HISTORIE

Schoon de buffel een fterk en geweldig dier zy, is hy evenwel ook teder , zodit hy zo wel door overmaatige hitte als door overmaatige koude lydt; dus ziet men hem ook in 't fterklt van den zomer de fchaduwe en het water zoeken, en in den winder zig in de digtfte boffchen verbergen : die natuurlyke neiging fchynt aan "te duiden, dat de oorfprong van den buffel meer in gemaatigde, dan in zeer heete of koude landen gezogt moet worden.

Behalven de ziektens, welke hem met andere dieren gemeen zyn, is'er eene, die tot zyne foort byzonder behoort, waarvan hy niet dan in zyne eerfte jaaren wordt aangetaft. Deze ziekte heet b.irbme ; eene uitdrukking, betrekkelyk tot den eemeenücn zetel van het kwaad, die aan de keel en onder de kin is. Ik heb onlangs eene reis gedaan, bepaaldelyk met oogmerk om ooggetuigen te zyn van het begin der ziekte, en derzelver voortgangen en einde naauwkeurig waar te neemen. Ik heb my zelfs doen verzeilen van een Genees- en een Heelmeefter, om eeneberedeneerde kennis van de oorzaaken , of ten minlten van den aart der ziekte, te bekomen om aan den Hr. de Büffon eene fyftcmatifche befchryving daar van te zenden 'maar te laat gewaarfchouwd zynde, was de ziekte, die maar negen dagen duurt toen ik kwam", al over, en ik heb dus geene andere ophelderingen kunnen krygen, dan die uit de gebruiken en ondervindingen dor buffel-hoederen

^De^verfchynfelen dezer ziekte zyn gemaklyk te kennen, inzonderheid de uitwendige ; het traanen is de eerde; het dier weigert vervolgens alle voedzel; by. ca ten zelfden tyde zwelt zyn keel zeer fterk, en fomtyds zet zig ook het geheele li<ftmm op; hy hinkt dan eens met de voorfte, dan met de achterfte voeten ; de tong hangt gedeeltelyk buiten den bek, en is rondom bezet met een wit fchuim, 't welk het dier uitwerpt.

D- uitwerkzelen van deze kwaal zyn zo vaardig als verfchnkkelyk; wantin weinige uuren, of ten langften in een dag, gaat het dier alle de trappen der ziekte door en fterft; wanneer deze ziekte zig onder een troep vertoont, worden de mceft'e jonge buffels, die hun derde jaar nog niet bereikt hebben, daar van aanget-itt en zo zy flegts één jaar oud zyn , fterven zy genoegzaam allen. Onder die, vHke twee jaar oud zyn, zyn 'er veelen, die niet worden aangetaft, en zelfs ontkomt een groot getal van hun, die aangetaft worden. Eindelyk, zodra de jonge huffds tot de drie jaaren zyn gekomen, is het byna zeker, dat zy ontfnappen zullen want het is zeer zeldzaam, dat zy op dien ouderdom worden aangetaft, en daar is geen voorbeeld, dat, boven de drie jaaren, eenige van deze dieren deze vlekte eehad hebben: zy begint dan by de jongfte, als zynde de zwakfte, en zy, d fi nog zuiden, zyn 'er de eerfte fhchtoffers van. Wanneer de moeder, door de fvnheid van haaren reuk, in haar jong de beginzelen dezer ziekte bemerKt, is zy de eerfte die het veroordeelt, door het de pram te weigeren. Deze Epizoothie deelt zig met eene verbalende fnelheid mede; in negen dagen, ten langden, wordt eene geheele troep, hoe talrykook, daar byna geheel mede befmet; die, welke in de zes eerfte dagen worden aangetaft, fterven vry dikwyls genoegzaam allen terwyl die. welken in de drie laatfte dagen daarvan overvallen worden, vry dikwvls opkomen, omdat, na de zes eerfte dagen, de kwaadaardgheid der zieste eoftadie verminderd tot op den negenden, wanneer dezelve zig met alle haare kragt tot een dezer dieren fchynt te bepaalen, waarvan zy, om zo te fpreeken, haar verzoening-flachtoffer maakt....

De ziekte houdt geene vafte jaargetyden; alleenlyk is zy gemeener en gevaarWker in de lente en des zomers, dan in-den herflt of des winter?. Eene vry algemeene waarneeming. is, dat zy gemeenlyk komt, wanneer na veel mtte, reien valt, die nieuw gras doet uitfpruiten, het geen zou Ichyncn te bewyzen, dat de oorzaak van 't kwaad is een ovetYloed van chyl, door al tc ruim en