Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

,3i, GEWELD.

berf te betoinben in eeniget toi#. Op welke plaats het woord Geweldig niets minder beteekent als willekeurig, gelyk uit het geheele ftuk ten klaarden geblykt, ver mits 'er de Regeeringe, ingevolge der Landen privilegiën en voorrechten, ten hoogden wordt aangepreezen; en alleen bepaalt, dat het recht en bewind der Regeeringe by den vader blyven zoude: in den zei ven zin, als Isabella van Bourgondien, wanneer de Regeeringe over Holland door haare Echtgenoot, Philips de Goede, voor een tyd aan haar was opgedraagen, zich in het hoofd der Brieven noemt, hebbende magt en 't Gouvernement, by J. de Riemer Befchryv van 's Hage, IDeel, IStuk, V Hoofdfi. p. 232. Terwyl die woord Geweldig fchynt af te komen van Geweld , dat in de Handvest van Graav Jan van Henegouwen van den 9 Jnny i303,iemants wettige eigendom en bezittinge beteekent, zo als blykt uit de woorden: ^>o toic ge* marien örenct taffen fat hi faï toefen ghcfieghen of ghctorM* oen bte fine ohetoeft in fine onghetoclt enz. v. d. Wall Handvesten, bl. 118; als mede in het formulier van aanklagte, dat men oudtyds gehoon was te gebruiken, wanneer iemant was om 't leeven gebragt,by A. Mattheus de Crimin. Lib. XLVIII. tit. V. Cap VIL n. 6. p.

566. Dat zy zyn gekomen baar hp (de verflagene)

PCtoaart toa£ / enöe ju (de aangeklaagde over de nederlaag) cmgetoaart toaaren /' enbe baar (ju teebe en ghenaebe toaanbc re hebben/ ente ;oubc mirten rechte/ baarbmg= ten ju öcm uit Sjn gctooiit in Jp ongetoout. In de Keuren van Zeeland, cap. 4. art. S- volgens welke een verkragte Vrouwe haare aanklagte tegens den Verkragter moet indellen binnen zes weeken na de daad, of na dat ze vry Geweldig op haar voeten is geweest, aangehaald by H. de Groot Inleiding, III. Boek, cap. 35. insgelyks in de Reverfaalbrief van den 30 April 1498 door de Friezen, aan den Hertog Albert van Saxen afregeeven, te vinden by Schwatzenberg Charterboek, ƒ.' Deel, bladz. 782 enz. 3[tem/ top hebben ooch ge* confentectt enbe bertoilligct/ confenteeren enbe bertoslligcn boeren/ bat onfen boerfo genaebigen heeren/ jijure <öse'ia<-öen ernen enbe nacocmelingcn/ macht enbe getuit hebben fullcn / reeïjt enbe j^ftfcie te boen / enbe t'abmtm= ftrcren enz. Waarmede overeenkomt de beteekems, die i'n de beryming van P. Datheen P/alm XII, "er aan gegeeven wordt, de archfte fchalcken zyn verheven, en hier hebben Gewelt , macht en bevel : En eindelyk in een gefchreeven Omlander Landrecht. <©f een 23oer= man eenen ïtëatt ncmiet / unbe boert hem en toech / nbr r-tnen toiiten / ntthen 3tanbc/ uit $}}ik Gewelt, imbe toet jnn 3£anÖ betonte bcrtoe^felbe ofte berftofte. SBant hc bicber ra 't 3tarib htoeeme/500 boere he toee= ber tm #1 cr$ert micbt; en wederom, 500 toe ben an= beren ym queet in be hanb boet / bat if in m Ghewelt imbe f Ufbe geft. Uit welke plaatzen allefmts geblykt, dat alle de fpreekwyzen, iets in zyn geweléte hebben, in zyn geweld te zyn, daar te zyn, daar men gewaert is, daar men vreede heeft , en diergelyke , van een en dezelve kragt en beteekenis zyn, en dat men dus aan het woord Geweldig mede geen kwaaden zin op zich zelve behoeft toe te fchryven: zelvs niet in de plaats by Gen.esis X. vs. 8 en 9. Deeze (Nimrod) begon Geweldig te zyn op Aarden, Hy was een Geweldig Jager voor 't aangezigt des Heeren : ende het beginzel zynes Ryks was Babel; veel min in PsalmA'XTK vs. 8. Wie is'de Koning der eeren? De Rszwjierken-

GEWELDIGE PROVOOST.

ie Geweldig; de Heere Geweldig in denJlryd. Psalïï CXII. vs. 2. Zyn zaad zal Geweldig zyn op Aarden, en andere plaatzen meer, die mede bewyzen kunnen , dat door het woord Geweldigen veeltyds alleen worden verdaan, de zulke, die met gezag zyn bekleed. Gelyk dus de Stadhouders der byzondere Provinciën, die aan het Hof van Belsazar, in dien ontzagchelyken avond ; welks nagt een einde der Chaldeeuwfche Mogendheid en Balsazars leeven maakte, onthaald wierden , Geweldige , en des Konings Geweldige heeten, by Daniël V. vs. 1, 2, 3, 9, 23. By wel* ke alle plaatzen wy voegen Sicko'Beningha , die het woord Geweldig duidelyk in den zeiven zin gebruikt, Chronickel der Vriefcher Landen, p. 329, pr. alwaar verhaaiende de huldinge, door de Omlanders in 't jaar 1520 aan den Hertog van Gelder gedaan, zich dus uitdrukt: nu bejïfe gelaten ïfobelmgcn en eigen at* bcben mit groter jtoartghcib 500 fint ;e baar toe gheco=> men/ bat 5e eïcR mjonberfjeib hebben oeren <£eb gebaart eten altcene/ be prelaten boea 510/ be ï^obelingcn hoof jig/ enbe be er/gen arbeben ocicr altetnc/ en hebben oe= ren <£3eb fn? gebaan / blijft be Jfttrfre ban aMIer Weldich lf eere ban 45'oningen en ben <*Bmmtfanben / 500 toiltcn* je cm hoïbcn boo? eenen heeren / en toat hc baar macht ofte bntnbfchap ban anber icnighc ©urfien en ifceren # gebrertien/ ?oe jullcn 5e betf <!Bcbc£ ontlaat bïnben. Wederom p. 101. in fine. 2fr Mnam hn tóeeber toe 3tan* be/ in ben 3£anbe ban <!3etre/ enbe too^t baar eerlphen ontbangen en gehulbet ban bat hcelc SCanb ban <©elre/ in 't jaar onjeg Heeren 1491. <énbe al£ lm bu£ Geweldig ïifcerc toa£ in 't 3£anb/ dat is in de Regeeringe bevestigt ende erkend was. Insgelyks by Reigersberg Chronyk van Zeeland, Cap. XXV. SfJlbtlf-S i$ tfSrabt Lodewyk van Loc uit ïfollanb enbe SManb beriaagb/bn emf topf^ raeöc / om nemmermeer baer toeeber in te ho== men. <3£llbe «*3raab Willem van Oostfriesland »23ra« bc Dideriks ■afoocber $ albué Geweldig Deere ban stfoO lanb enbe ^eetanb fthctoo.'bcn: toant bie 3£anbcn gfjeenen anberen ïfecre hebben en toouben. Tegen welk woord dat van ongeweldig wordt overgezet by L. van Velthem Spiegel Hiftoriaal, II. B. Cap. 15. p. 98. Zie ook Idsinga Staatsrecht, I. Deel, bl. 75.

GEWELDIGE PROVOOST, ook wel Kapitein Geweldige genaamd, is eene bediening in het Militaire, genoegzaam overeenkomende met die van Cipier in het Civile: de plicht van beiden is om de aan hun toevertrouwde Gevangenen te bewaaren , die te verzorgen enz. Aan de bediening van Geweldigen Provoost zyn behalven dat nog eenige pligten gehegt, die uit de hier volgende Inllruftie en verdere opgevolgde Reglementen aan onze Leezers zullen kenbaar worden.

InfiruEtie voor de Geweldige Provoost; de dato den 20 Maart 1591.

1. In den eerden flfllen de Geweldige Provoosten goede oplicht hebben op de voorfchreve Guarnifoenen, mitsgaders op der felver a£tien, handel ende daet, ende alle behoorlycke forge dragen, dat by den felven die Placaten ende bevelen van de Heeren Staten Generael, ende Raden van State , oock den Artyckelbrief, ende andere Kryghs-Ordonnantien , die tot ohderhoudinge van allen goeden Krygs-discipüne, ende om wech te nemen allefoulen, excesfen ende ongeregeltheden des Kryghs-volks aireede ghemaeckt zyn,'

en

Sluiten