is toegevoegd aan uw favorieten.

Vervolg op M. Noël Chomel. Algemeen huishoudelyk-, natuur-, zedekundig- en konstwoordenboek [...]. Zynde het VIII.(-XVI.) deel van het woordenboek.

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

GÜEDÊN NAAM.

£?OEDRN 'KA A M.

heid, rechb'tuittig worden! 'dan moet hy hy de Partyen 20 wel als by de Rechters in' het gerucht van een' wel onderrecht', fcherpzinnig',' waarheid-:-en gerechtigheidlievend', en van ftreeken en omkooping afkeerig', Man zyn; en hoe algemeener en ontwyffelbaarer dit gerucht is, hoe meer hy, door wyze afraading van gevaarlyke rechtshandelingen, of door goedaartige bylegging 'van ontftaane verfchillen, of drior-nadrukkelyke ■ handhaav;ing vanihet .recht, , ten algemeenen -beste >zal kunnen toebrengen. . lri 't kort, zonder de hulp eens Goeden Naams zal niet hgt.iemant gelegenheid hebben, der-.'ineafchelyKe famenleeving aanmerkelyke dienften te doen, eu door hèt yerliezen Van den zeiven.worden gemeenlyk alle bekwaamheden en vermogens,; die de -Mensch daar toe heeft, ten ©nbruike igemaakt. -

Nog meer.- wanneerwyook, uit hoofde der plaats die wy in de menfehelyke famenleeving bekleeden, of - van het ambt, dat wy in dezelve waarneemen, de grootfte aanleiding hadden, om Dnze gaven ten algemeenen beste aan te-wenden , zo zouden wy zulks egter gelden met een gelukkig gevolg kunnen doen ; indien wy niet in een goed gerucht ftonden. De oprechtheid onzer, oogmerken zouden-fteeds in twyffel.getrokken; onze bes.te voorflageu zouden verworpen worden ; onze al-, gemeen-nuttigfte poogingen zouden zonder aanmoediging en onderfteuning blyven of wel. den hardnek-: Rigften tegenftand .vinden. Wy zouden zeer dikwils onze bekwaamheden lereivermogens vrugteloos infpannen, .era. alioosi,- .zelvs by hetjgetrouwfte gehruikmaa. ken van-dezelven, by. wyze vamvergelyking.gefproo-.. ken,-, maar weinig uitrichten.', Hoe beter daar en tegen; het:gevoelen is, dat men van:oiis hêeft opgevat; hoe meer .vertrouwen men in onze bekwaamheid en rechtfehaapenheid ftelt;- met hoe veel beter gevolg wy dat gene zullen doen, het geen wy uit hoofde van ons ambt en beroep verplicht zyn te doen; hoe minder hindernisfen-en zwaarigheden wy in de bevordering van goede .oogmerken, of in de uitvoering van heilzaame ontwerpen zullen vinden. :.De goede Menfchenzuüen zich beyveren ons naar hun ivermogen daar in te onderftéunen-; en de kwaaden zullen het niet ligt. durven-waagen, zich tegen ons: te verzetten.-h

Hoe veel is in dit opzicht,- by voorbeeld, niet aan den Goeden Niam eens Landheers,eena Staatsbedienden,: eener Overheid gelegen? Zo lang de-Regenten en Hoofden eener gemeente voor wyze en goede vaders des volks worden gehouden; zo lang men hen voortreflyke inzichten en deugden toefchryft; zo lang men aan hunne rechtfehaapenheid en trouw geloof flaat: zo lang zal • bet ben gemakkelyk vallen, hunne onderdaanen naar hunnen wil-te-regeeren; hunne wetten en Aftellingen te doen gelden; hunne oogmerken zonder tegenfpraak door te zetten,; en allen, of. ten minften het voornaamfte getal der leden van den Staat, ter. bevordering derzelven, .met elkander te verbinden. Vangt men egter eens aan twyffel te flaan aan hunne rechtfehaapenheid en trouw, en word deeze . twyffel .algemeen; fchryft men hen eens eigenbaatige ofbtyranntfche geneigdheden, of flegts onverfchillig. heid-jegejiSihet-algeiBeone best toe: ro zullen zy ook ■dam; wanneqr,<zy,;werkie-lyk ove:eenkomftig hun plicht handelen^^r^aarirfie.welvaattdes.dands arbeiden* wei- ■ wg.*p«4srfl«utang,.maar.»ides,.te meer.tegenftand vin¬

den.- Men 'Zal':hiintte:ultdruVkelykfté verklaar in gen en toezeggingen nier. vertrouwen*; -hunne veittan.iig* fte inrichtingen bedilleft;' hun-nesheülzaamfte -wetten vera-cntön'eii, y»vmteden$. -zich - ovenhiT-nre'biHykfte vorderingen bezwaaren; en •hèn>;gesne|,an'dere dan' eene gedwonge.-e; ■ enigevöfglyk zeer-"on volkomen* en gebreklyKe,' -gehdO'raaamheid'bewyzen-j'-

Hoe'veei.'is-lerüin dit ze'vde 'cpzecht niet gelegeni aan een goed geruchte-in ft weh< een open'lyk Leeraar. van den Godsdienst by zyne twehooiders (bat? Twyf-feit men aan .zyne rechtfehaapenheid ;i -getooftmen tej' genftry.tigheid tusfehen zyn leen en gedragte ontdekken; raakt hv.'verdagt een "huurling, te .zyn,' die uithoofde van ge vin . of andeis tot verkryiring vanydeleeer, daogen* beweert', het welk hy zelv niet gelooft, en dat gene aanpryst dat hy zeh' niet.-tioetr hde voor-treflyk dan ook z\ ne ga1 en mbgénzyn, hoe béndig • en treffend zyn vooiftel, hoe groot zyn vlyt en yver in.het: volbrengen -van de-plichten zyns ambts mogen» zyn: hy zal met dit al'es maar-.wetnig uitrechten; hy.i zal mooglyk nier half zo \eel daar mede vorderen,dan den genen, welke met veel geringer gaven, meteene veel. flegter wyze van voorftellen, niet een' veel gemaatigder yver en vlyt, het gerucht van opjecht-* heid en.:eenen voor.heeldelyken. wandel vooi 'Zich heeft.

En even zo, is het met ons allen gelegen,' in welken ftand wy ons.ook mogen bevinden. Hoe beter'het' gevoelen is dat men van ons heeft, hoe'gemaklyker-1 en zekerder wy ook anderen van nut kunnen zyn i' en i het algemeene bést bevorderen ; hoe meer-gehoor i onze raad vinden; .hoe!meer.indrukonze verm&anin--' gen, waarfebouwingen, beftraffin'gen; ,hoe meer invloed, ons goed voorbeeld hebben zullen. • Laat een' Mensch, die zynen Goeden Naam verlooren beeft,,die, by voorbeeld, eens-voor eenen'huichelaar, of? voor eenen fchynheiligen werklaard -is'geworden, eene nog zo goede, nog zo edele daad verdichten; laat ■ hem de deugd en vroomheid nog zo nadi uklyk aanbé- ■ veelert; laat hem rog zo-veel*-godvrucht, of zacht- • moedigheid, of onthoudenheid in zvne woorden en ' werken vertoonen , wien zal dit alles, roeren'?.-wien zal. het. tot navolging bekooren? -Wie rekent het, in / tegendeel, zich niet. tot eer^ den-genen te volgen, dien. hy zelv' hoogfehat, en-van wien de 'ganfehë famenleeving een:gunftig oifdeel velt? «Zo zeer , hangt f het gevolg onzer poogingen-, ormtvar».onze bekwaam- ■ heden, en vermogens het.'beste gebrnik te.maaken-, en zo' veel goeds in de werelt te doen als wybymooglykheid maar kunnen; van het-goed of. kwaad gerucht af,, waar in vry ftaan: -

Hier.by komt, eindelyk,-dat de Goede Naam-'Zelvs'-tot onze zedelyke Verbetering en Volkomenheid '-Veel-toebrengen' kan; en dat, in tegendeel., hei verlies van den zeiven den Mensch zeer dikwils tot de grootfte uitfpoorigkeden, ■ tot een geheel zedeloos en losbandig' gedrag verleid. - Dit i-s ee'ne omftandigheid, die alle opmerkiing 'verdient,' -ert de groote waarde des-. Goéden-Naams-.-buiten twyffel-ftelt. ■ Weeten wy. dat.men ons zekeregefchiktheden, goe-de eigenfchappen, deugden toefchryft;-dat menens voor -'onbekwaam ihoud. omuonrechtvaartiige, laage, kwaadaartige handelingen te. bedryven; dat men zich .. van ons verftand en van ons hart veel goeds be'ooft; , dat.mtn'. ons, voor. xechtfchaapeüe>*ö;aohtenswaardige

leien