Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

KOORTSEN.

Men verdeelt ie Koortfen, in geduurige, verheffende , en afgaande of tusjchenpoozende. Door de geduurige verftaat men die, weike in den gantfchen loop der ziekte, nimmer den Lyder verlaat, of welker toevallen niet merkelyk af- of toeneemen. Dit foort van Koorts is weder verdeeld, in heete, fleepende en kwaadaartige. Heete noemt men die, welke fchielyk toeneemen en welker toevallen heftig zyn; doch wan. nser deeze maatig zyn, noemt men het gemeenlyk eene fleepende Koorts. Als blaauwe of paarfche vlakken, het bederf der vogten aanduiden, noemt men ze kwaadaartige-, rot-, of purperkoorts.

De verheffende Koorts, verfchilt van de geduurige alleen in zekeren trap. Zy verheft en vermindert, veel. vuldige maaien, doch verlaat den Lyder nimmer, geduurende den gantfchen loop der ziekte. Afgaande, tusfchenpoozende of koude Koortfen, zyn die, welker aanval na eenige uuren vermindert, en eindelyk ophoudt, doch vervolgens weder komt.

Als de Koorts niets anders is, dan eene pooging def natuur om zich van fchaadelyke ftoffen te ontlasten, is het de plicht des Geneesheers, vlytig te onderzoeken, welken weg de natuur aanwyst, en haare werkingen te hulp te komen. In ons lighaamsgeftel is eene beftendige geneigdheid, om al wat der gezondheid nadeeiig is, uit-of af te dry ven. Gemeenlyk gefchied dit door pisloozing, zweeten, afgang, het losfen van fluimen, braaken of andere ontlastingen.

Met reden mag men gelooven, dat indien de poo< gingen der natuur behoorlyk in acht genomen en bevordert wierden by den aanvang der Koorts, dezelve zelden langer dan vier- en twintig uuren aanhouden zoude; daar in tegendeel dezelve veronachtzaamd of tegengegaan wordende, de ziekte zekerlyk verzwaard en verlengd wordt. Dagelyks ziet men lieden, die koude gevat hebbende, alle de toevallen eener beginnende Koorts gewaar worden; doch die door zich warm te houden, verzagtende en waterige dranken te gebruiken, en met de voeten in warm water zittende, binnen weinige uuren geheel herfteld zyn. In een woord, meest alle Koortfen, die uit verhinderde doorwaasfeming ontftaan, kunnen door eene tydige voorzorge verdreeven, ten minften derzelver gevaar weg genomen worden. Wanneer 'er reden is voor Rotkoorts te duchten, zullen herhaalde braakmiddelen het beste behoedmiddel zyn.

Het is ons oogmerk niet, in een naauwkeurig onderzoek van den aart, oirzaaken, enz. der Koortfen te treeden, maar alleen derzelver meest voorkomende kenmerken en toevallen op te geeven, teffens met de gefchiktite behandeling des Lyders, in de verfchillende trappen der ziekte; de hem voordeeligfte leefregel, drank, lucht, graad van warmte enz. De neigingen van den Zieken zelve, zullen ons in deezen voomaamlyk ten rigtfnoer verftrekken.

Meest alle Zieken klaagen in de Koorts geweldig over dorst, roepen geduurig boven alom verkoelenden drank. Dit wyst ons klaar het gebruik van water aan, het welk wy waagen durven het beste koortsmiddel in de geheele natuur te noemen. Wat is 'er doch ge fchikter tot verkoeling, tot verdunning der vogten, wegnesming van kramptrekkingen verftoppingen, be vordering der uitwaasfeming en pisloozing. in eer woord, wat heilzaamer middel is 'er in heete en ont XIII. Deel.

KOORTSEN. 4337

fteekende Koortfen, dan het overvloedig drinken van warme en van water gekookte dranken? de verdroogde tong en huid; de brandende hitte en de onlesch. baare dorst des Lyders, bewyzen 'er de volftrekte noodzaaklykheid van.

Veele verkoelende, en voor koortszigen by uitflek voordeelige dranken, kan men uit vrugten in watec afkooken; gelyk als uit tamarinden, appelen, oranje-appelen en diergelyke; insgelyks uit heemst of dubbele kaarsjesbladen - wortel, lynzaad, linden - bloesfemwater en diergelyken. Deeze dranken zullen, inzonderheid als men 'er eenig zuur ondermengt, altoos den Zieken aangenaam zyn, en moeten hem nooit onthouden worden.

De Lyder zal in het begin der Koorts gemeenlyk over zwaare vermoeidheid en loomheid kiaagen, en weinig lust tot beweeging hebben. Dit wyst klaar aan, dat men hem ftil, en zo mooglyk te bedde houden moet. Het te bedde liggen, verzagt de krampstrekkingen , matigd den al te fnellen omloop der vogten, en verfchaft aan de natuur gelegenheid om alle haare kragten, tot overwinning der ziekte in te fpannen. Het bed alleen zal menigmaal in het begin eene Koorts verdry ven; doch als men in plaats van de ziekte te verjaagen, tegen dezelve worftelen wil, maakt men haar flegts hardnekkiger. Deeze aanmerking wordt al te veel bewaarheid in Reizigers, die fomtyds op reize door eene Koorts aangetast worden. De benauwdheid die hen naar huis dryft, doet hen met de Koorts op het lyf voortfpoeden, en veroirzaakt dikwils eene gevaarlyke, — fomtyds eene doodelyke ziekte.

In de Koorts moet de geest, zo wel als het lighaam, gerust en ftil gehouden worden. Veel gezelfchap is zelden eenen Zieken aangenaam. In der daad alles wat zynen geest ontroert, vermeerdert deziekte; derhalven moet men eenen Zieken boven al, geduurende de Koorts, zo ftil maar eenigzints doenlyk is houden, en hem nooit toelaaten iets te zien of te hooren, het gene zynen geest aandoen of ontftellen kan.

Hoe groote geneigdheid de Lyder in de Koorts tot drinken hebbe, zal men egter zelden by hem eenigen trek tot voedzel befpeuren; hier uit blykt hoe nadeeiig het is, zyne maag met fpyze te belaaden. In Koortfen is veel vaste fpyze ten hoogften nadeeiig. Zulks benauwd den Lyder, en voedt niet hem maar wel de ziekte. AI het voedzel dat hy gebruikt, moet ligt, in geringe hoeveelheid, en gemakkelyk te vertee-, ren zyn. De beste fpyzen voor hem zyn die, welken het groeijende ryk oplevert, als broodpap van water met torenten, gebraaden appelen, gortpap en diergelyken.

Arme lieden neemen, wanneer iemant der hunnen ziek wordt, ten eerden toevlugt tot hunne ryke nabuuren, by wienzy hartfterkingen, zwaare wynen of geestryke dranken voor den Zieken haaien, welke hy bevoorens, gezond zynde, nimmer geproefd heeft. Heeft deeze Zieke eenigzints Koorts, hy zal door het gebruik deezer dranken fterker, en zo hy ze niet heeft, 'er door veroirzaakt worden. Den Lyder met zoetig, heden en andere lekkerny op te vullen, is niet minder nadeeiig. Deeze foort van fpyze is altoos moei. jelykerte verteeren, dan, gewoon voedzel; dus moet noodwendig de maag 'er door bezwaard worden.

Niets is in Koortfen nuttiger teffens en verkwikkelyTtt ker

Sluiten