Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

PHOSPHORUS.

PHOSPHORUS.

nieren 'kant dergelyke golfswys' gekrulde ftreepen,

:Aan den eerstgemelden kant eindigt de Schulp met -een rond, aan den anderen kant een puntig end. Van

binnen is de oppervlakte effen en gelyk, doch ter tplaatze van de gedachte fleuf aanmerkelyk verheven. fBovendien heeft ieder Schulp een verwonderlyk tands-

wys' uitftek, dat fmal is en byna een half duim lang, taaar de holta van de Schulp, die zeer diep is, gebromd.

Menigvuldig kwam dit Schulpdier, zo Lister aan'Oierkte, voor, aan den uitloop van de rivier Tees, en we! aan den Torhfchen Oever. Naderhand, dit Schulpdier in zyne Schulpen afbeeldende, zegt hy,dat het ook een Pholade is, die in rotfen van kryt beflooten gevonden wordt by Dieppe aan de Franfche Kust, ^alwaar men ze Piteau noemt. „ Dezelve komt (ver.„ volgt hy) in een aiuinfteen zeer menigvuldig voor, „ nevens Hantley Nab. Zy heeft, (dat men wel op.„ merken moet,) ook een derde klein Schulpje aan „ het Scharnier der Kleppen, en dit heb ik'flegts in .;, 't leevende Dier waargenomen. De Schaft van ..5, het zelve, daar het Dier water door uitfputt, is lf-ook met twee openingen doorboord, en heeft „ dwarfche purperachtige ftreepen. In'tmidden heeft „ de Schulp een ingedrukte Sleuf. Zy wordt gebooren „ en leeft binnen in de klippen. Haar dikfte end 5, heeft zy in "t bovenfte gedeelte. Zou het ook de „ derde lange Schulp van Aldroyanous zyn?"

Van dit-Dier bezat de Heer Houttuyn een Exemplaar, dat in moutwyn was bewaard. Het maakt als een overgang tot het Gedacht der Gaapers, tot welken het voorheen onder den tytel van Mya crifpata. Syst. Nat. X. p. 570, was t'huis gebracht geweest, en daar het thands, meest uit aanmerking van het gedachte derde Schulpje, van fchynt afgezonderd te zyn.

PHOSOSIA, zie GEZICHTZIEKTENS.

PHOSPHORUS is een onduitsch woord , hetwelk eigentlyk Lic-/zf<friMty«rheteekent; waardoor men alle Zodaanige lighaamen verftaat, welke zonder tusfchenkomst van eenig vuur in brand worden geftooken, en in het duifter licht van zich geeven. ■ In ons Woordenboek, V. Deel, bl. 2688 en verv. hebben wy den aart en de verfchillende bereidingen der Phosphorus onzes erachtens voldoende befchreeven; dus houden wy deeze taak voor afgedaan, en zullen hier ter plaatze enkel handelen, over de uitwerkzelen welke die zonderlinge ftoffe op het menfchelyk lighaam als geneesmiddel befchouwt, te wege brengt.

Schoon fommige Scheikundigen beweezen hebben, dat het Acidum Phosphoricum, het welk met het P/t/ogiston veréénigd dit zonderling lighaam uitmaakt, niet aan de dieren alleen eigen is, maar ook inde planten gevonden wordt, daar Albinus en Hoffmann eenen waaren Phosphorus uit het wit en zwart mostaard-zaad, en eenige andere zaaden der zogenaamde Plantae antifcorbuticae, Putt uit de rogge en tarwe, en Marggraaf uit de mostaard- de kers-zaaden en tarwe bereid hebben; is het egter zeker, dat dit zuur meer byzonder in de dieren huisvest, en dat men het veel gemaklyker en in eene grootere hoeveelheid uit dezelve door middel der Scheikunde verkrygen kan. In de pis niet alleen, zo als men te vooren dacht, maar ook in andere deelen en vooral de beenderen, wordt

dit ziior in eene ruime roaate gevonden, gelyk de Zweedfche Scheikundige Gahn het eerst ontdekt en het door middel van 't vitriool-zuur, of nog beter het falpeter- en vitriool-zuur te famen, uit dezelve ■voortgebracht heeft, wiens proeven naderhand door Scheels > Macques, Rouelle, de Akademisten van Dijon,. Nicolas, Crell, Berniard, Spielmann, Lauth en anderen herhaald en nader bevestigd zyn. Z. Macquer Dictionaire de Chymie, Paris 1778. T. 3. p. 68. en op 't woord Phosphare. en T. Lauth Disf. de Analyfi urinac èf<r. Argentor. 1781. p. 42. % 27.

De Phosphorus is niet alleen door het hevig zuur, dat hy bevat, maar vooral door de nieuwe eigenfchappen, welke dit zuur uit hoofde der vejfééniging met 't Phlogiston gekreegen heeft, een fcherp en bytend vergift, daar het ook in de ingewanden eene ontbranding kan ondergaan, welke dus op eene gewei-dige wyze beledigd worden, en daar door de hevigfte toevallen in 't gantfche lighaam veroirzaaken. Vergel. Weikabd iSttttitécytc mibiciöifcöe ©Cyttftcn/ 2?4. tjfoty. 105—107. ca 113.

Niettemin bewyzen eenige waarneemingen door geloofwaardige Schryvers medegedeelt, dat dit lighaam in eene zeer geringe hoeveelheid en onder de vereischte voorzorgen gegeeven, fomtyds met voordeel is gebruikt geworden. Kunckel bereidde reeds verfterkende en pynftillende pillen uit den Phosphorus. Op. Chem. p. 302. Vergel. J. Reinlein Disf. do Phosphoris, Fienn. 1768, p. 61. H. Kramer gaf dit middel met een gewenscht gevolg in de vallende ziekte, zo dat fommigen, waarin deeze ziekte reeds hebbelyk geworden was, hier door een jaar lang van hunne gewoone aanvallen bevryd bleeven. Krankzinnigen {maniaci ö" melancholici) kreegeh door dit middel als door betovering hun verftand weder. In aanhoudende koortfen was het uitneemend om de hitte te maatigen. Commerc. Norimberg. A. 1732. p. 180. en A. 1733- hebdom. 17. p. 137. J. G. Mentz befchryft drie gevallen, waar in het uitfteekend zweetdry vend en krampftillend vermogen des Phosphorus ten klaarften blykt. In eene kwaadaartige vlek-koorts (febris petechialis maligna), waar eene zo groote verzwakking plaats hadt, dat de lyder geheel ongevoelig was en 't gebruik van alle zyne zinnen miste, brachten twee greinen Phosphorus 's morgens en 's avonds met Theriaak gegeeven eene fterke uitwaasfeming voort, terwyl ze teffens het gebruik der zintuigen herftelden. In eene langduurige galkoorts namen drie greinen Phosphorus,.. met Conferv. ft. Tunic. tweemaal gebruikt, eene ovefblyvende benauwdheid en flaap* loosheid geheel weg, en verwekten fterke zweeting. In eene kwaadaattige zinking-koorts, die den derden dag den lyder 't gebruik zyner uitwendige zintuigen benam, en waar by zich ylingen en eene groote zwakte voegden, gaf hy tweemaal drie greinen Phosphorus met Conferv. Rofar. het welk de zinnen en krachten herftelde en de door waas feming fterk vermeerde. De vader van Mentz gaf aan een Heer, die niet booren, zien, voelen of fpreeken kon, den Phosphorus, en hier door hielden alle ftuiptrekkingen en andere toevallen in drie uuren op, 'er volgde eene zachtedoorwaasfeming en flaap, zo dat de lyder den derden dag 't gebruik zyner zintuigen wederkree^ en in zyne kamer wandelen kon. Disf. de Phosphori, loco medicaGg 2 men»

Sluiten