Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

BESCHRYViNG v a n b k EIKEN-BOOM.

jcens droogen , cn 'er de Eik uit trekken, dewyl het in het Water zyn Koleur verheft en onaanziertlyk word , ook in de Lugt gemakkelyk cn ras op gemelde wyze droog worden kan.

§, 18. Vorders is het óok een zaak van geen klein belang, tot deugd van het Hout, dat het zelve op de regte tydt, namelyk in dc Winter, gehakt zy, dewyl het zelve anders minder duurzaam is, en haaftig van dc Wormen doorboort word.

§. 19. Voor dezen wierdc het Eiken-bout meer töt het bouwen gebruikt als mi ter tydt, gelyk men aan de oude Gebouwen genoegzenm zien kan 5 tegenwoordig bedient men zig in deszelfs plaats, inzonderheid tot grof werk, meeft van Grenen*bwi j óm dat zul ks meet te bekomen , en beter koop . is, ook in de droogte j zo als men zegt, niet minder lang duuren kan; daar en boven niet zo zwaar zynde als het Eiken-bout, zo lyden de Gebouwen daar door minder laft of drukking; cn kunnen derhalven de Muuren ook dunner aangelegt worden, al het welke de kollen van het bouw en geen klein deel verligt, inzonderheid daar in deze Nederlanden buiten dat de Materialen, Dag-bnurea, enz., zeer koftbaar zyn: Waar by egter in pasïanf aanmerken moet, dat tegenwoordig veeltydts de Hooft-mu uren naar proportie van het Gebouw al te ligt gemaakt worden, net .welk dan noodza* kelyk moet veroorzaken, dat die Gebouwen zo lang niet kunnen duuren, als zé zouden dóen, wanneer die Muuren, mét een weinig koften meer te doen, maar een weinig dikker gemaakt wierden j En hier in winnen het de Ouden buiten tegenfpraak, dat ze hegter en fterker gèbouwt hebben als hedenciaagfeh meeft gefchied, hoewel niet zo net en gemakkelyk; dog de - fterke Bouwery der Ouden was in haar'tydt ook nodig en dienftiger als nü, tot haar befcherming in Öorlogs-tyden, dewyl men toen van geen zö geweldige Öorlogs-machines wille.

§. 20. Het Eiken-bout is ook, als het wel droog is, een zeer goed Brandhout, het geeft goede hitte van zig, cn duurt lang, maar vlamt niet veel, ten zy het fyn geklooft is, en 'er veel by malkander legt, zynde mitsdien zo goed niet als het Boeken.bout. Ook zyn de Kolen van weinig waarde. ... .

§. 21. De Schors van deze Boom wórd veel gebruikt van de Leer-touwers, cn is nier te Lande vry duur, wordende tot dat gebruik op expres daar toe gebouwde Wind-Molens klein gemalen; en dan Eik of Eek genoemt j en wanneer ze haren dien ft: tot Leerrbcreiding gedaan heeft, dan is het eene zeer nuttige Stofte voor de Tuiniers , en word dan Rund of Kif geticèten.

§. 22. Aan de.Eiken-boom, te weten aan de Takken, en niet op de Bladen, groeijen de bekende Gal-noten, ook Gal-Appels genaamt,.(Lat* Galjaf) 5 welke, behalven hare nuttigheid ende gebruik in dc Medicyne en Cbirurgie, aan de VerWefs töt het Zwart-verwen, en töt het maken van Inkt dienen: Dog trien vind ze niet aan dé Bómen hier te Lande, nog in Hoog-duitfchland, of Frankryk * enz., maar ze kómen voort iö Afids omtrent Aleppo, Tripoli, en elders in de Levant. Op de Bladen dezes Booms groeijen ook dikwils, zo wel hier te Lande als elders, in de Najaars -tydt Weeke, fponfieufe, ronde Noten, de gedaante en hec aanzien hebbende als Gal-noten, dog wat kleinder zynde, waar iri doorgaans fcen Wormtje ftuisveft, dat ten laatften in een Mug verandert, endoor een gemaakt gaatje daar uit vliegt; maar dit zyn geen egte Gal-noten, gelyk zommige meenen, dog ze komen beide op eenerley wyze voort, namelye door.de beet van een zogenaamd InfeSt of Mug, waar door de fyne vezeltjes der Schors geledeeft zynde, een Uitwas doorliet toevloeijende Zap aangroeit, dat een kloot-ronde gedaante verkrygt, en dus dc gemelde zogenaamde Noten daar door ontftaan ; waar in vervolgens doorgaans em Wormtje groeit, door het Zaad dat het Infect ter plaatze van dc beet nedergelegt hadde^ en in de Noot begroeit is.

Aanmerkelyk is het geen dc Ouden van deze Noten Waanden, namelyk, dat men daar uit jaariyks dc Vrugt- of 'Orivfugtbaarh'eid, Befmettelykè of Gezonde Lugt konde voorzien en voorzeggen; want zy geloofden, dat, wanneer men een zodanige Noot, die niet doorgaat is, opent, en dat daar in een Wormtje gevonden word, zulks een Onvrugtbaar Jaar en duurte voormeldeJ en zo 'er een Mug uitkomt, zulks een aanftaandc Oorlog , maar een Spin, befmettelykè Ziekten", vóorzeide : En dit word nog heden van zommige voor waarheid aangenomen en vertelt, maar dat dit beuzelingeri zyn , die geen grond hebben, leert de aart en wyze van de voortkoming dier Infeclen, en de ondervinding zeer klaar. .. ....

§. 23. .Om een goedé zwarte inkt te maken, zo neemt Gal-noten 10Lood , Vitriool 6 Lood , Gummi Arabicum 4 Lood, ieder byzonder grof geftoten zynde, zo mengt het onder elkander,, doet het in een verloode Por, en giet daar op 4 Pond, (dat is omtrent twee Mingelen) Rooden Wyn, of in plaats van dien maar dun Bier, zet het een dag a 14 iri dc heete Zon, of opeen andere warme plaats, zo zal bet een zeer goede zwarte Inkt zyn.

§. .24. Op de dikke Takken van deze Boom groeit Ook zomtydts eert patuurlyke byzondere Plant, dié Marentakken, (Lat. Vifcum) genoemt word, dog word zeer zelden daar aan, maar meer op andere Bomen, als op de Appel-boom j Peer-boom, Pruim-boom, cn andere gevonden. Hen zelve word voor een Specifica middel geagt voor Convulfien, inzonderheid voor de vallende Ziekte (a), en hooftzakelyk die welke aan de Eike-boom groeijen. ' Daar word Ook in Duitfchland, Frankryk, Italien, en elders, een Vogel-lym uit gemaakt, welk gefchied óp de volgende wyze : Men neemt deze Marentakken met zyn Beften,' óf een van beide alleen, men ftampt zulks in een Vyzel heel klein, dan ftelt men het geftamptc in wat Water op een warme plaats , Of in warme Paarde-Meft, een week 2 a 3 te rotten ?_ daar na wafcHt en fpoelt men zulks een tydt lang met Water, zo zal 'er op het laat ft een zeer taaije Lym overblyven; welke men, als die tot het Vogelvangen wat te dik is, met wat Terpentyn en wat Note-oiie fmeerende temperen en bekwaam maken kan. Deze Lym heeft ook veel nuttigheid in de Medicynen. Dog wyl de Marentakken in het algemeen aan allerlei Bomen zeldzaam gevonden word, zo maakt men deze Lym tot de Vogel vangft oök van de Hulji-boom, waar van hier na.

§. 25. De Vrugten van deze Boom of de Eikels, dienen om de Verkens daar mede te meften, het welk in die plaatzen daar men groote Bosfchén van deze Bomen heeft, gefchied op dezelfde wyze als te voren by de Bocke-boom gezegt is ("§. 13.): Het Spek van zodanige gemefte Verkens word voor 't befte van allen gehouden, want 'tis vaft Wit en zeerfmakclyk, 't welk de vermaarde WeCcpbaalfi

G 2 Hammen

«*) B'RAD.LEY Wysgecrige Verhandelingen, enz/

Sluiten