Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

54

OVER DE GEWASSEN,

geen anderen drank; doch zo deeze drank onmaatig worde gebruikt, verwekt dezelve dronkenfehap, en bederft het bloed. Het houc deezes booms is maar eene zoort van merg, en wordt met een rasp tot poeder gekneusd, 't welk met water tot koeken gemaakt, en in de zon gedroogd, de hardheid van fcheepsbefchuit verkrygt, en tot een zeer algemeen voedzei verftrekt in de Indifche Gewesten: men kookt ook de Sago tot eene foupe, cn gebruikt ten dien einde het fynfte meel, met zo veel water gemengd, als noodig is; deeze foupe is zo pappig, dat men 'er draaden van kan rekken tot vier of vyf voeten lengte, en niettegenftaande deeze groote flymigheid wordt dezelve in de Indien zeer gezond gereekend, en verftrekc tot eene algemeene fpyze op veele plaatzen, welke gebrek lyden aan Koorn en Ryst.

Onder de zwaare houten munten uit het Rosfamala en Turen-Api, die echter doorgaans alleen tot brandhout worden gebruikt; want tot de gebouwen bedient men zich meestal van het fchoone Jatihout, dat van Java's Oostkust wordt aangevoerd.

Voor de lommeryke Plantagien gebruikt men doorgaans de boomen Kanki, Tanjong en Sulatri; doch men moet ten minften tien jaaren wagten eet men 'er iets aan heeft. De Gatip groeit veel fpoediger , doch is minder fraay van ftam, hoewel zeer lommerryk.

De meeste Boomen van Java dus hebbende nagefpeurd, gaa ik over tot eenige der voornaamfte Heesters en kruipende Gewasfen, onder welke het eerst onze aandacht tot zich trekt de Wyngaard, daar te lande zo vruchtbaar als ergens, zo hy maar zuiver wordt gehouden. Overal vindt men dit nuttig gewas op Java en in 't byzonder te Batavia, alwaar het tegen de gevels der vaste huizen wordt gevonden ; en in dit warme gewest heeft men het vermaak van alle dagen deeze heerlyke vrucht te kunnen plukken, ja zelfs zal eene rank in 't aardryk geftooken, na verloop van drie maanden, vruchten geeven. De besfen deezer druiven zyn zeer groot, en evenaaren de beste uit Portugal of Spanjen; want niet zelden vindt men trosfen, die 16 oneen gewigts hebben. Ongelukkig is het ondertusfchen, dat de Wynteelt daar tot hier toe niet heeft willen gelukken, om dat daar uit voorzeker veel voordeel zou kunnen getrokken worden.

Langs de wegen vindt men overal de Pyzang of Baranas, een der fchoonfte Indifche Heestergewasfen, en teffens een der geachefte vruchten. De ftam van dit gewas is ongemeen voos, en beftaat alleen uit de zamengepakte fteelen der bladen, die allengskens afrotcende, een' ftengel over* laaten, die met zyne gclykens een-koker maakt, binnen welken de binnenfte bladen en het batt tot eene groote hoogte ocfchieten. Op deeze wvze

ziet

Sluiten