is toegevoegd aan uw favorieten.

Algemeene vaderlandsche letter-oefeningen, waarin de boeken en schriften, die dagelyks [...] uitkomen, oordeelkundig [...] verhandeld worden.

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

444

F. NIC0LAI

op bl. 49 en 50. „Ik kwam," zegt hy, „ op myne terug„ reis van Weenen weder naar Linz , en ik wil hier terItond berichten, wat ik toenmaals opmerkte. Ik bezag ,, met eene byzondere aandacht het noordfche fiift , het welk voor de Smitspoort by de bethlehemfchc kerk legt. Ik herinner my niet, ergens eenig bericht van dit opmer„ kensvvaardig gefticht gevonden te hebben. Het is aangelegd in den jare 1690, onder Keizer leopold, welke „ den Jefuiten zo zeer toegedaan was, en wierd door eenen ,, Jefuit martin gosser gebouwd, om in het noorden, en voornamentlyk in Zweden, Denemarken en Noorwe,, gen, het zaad van den Roomfchen Godsdienst te onder„ houden. Dit ftift heeft zo vele ryke inkómften, dat des,, zelfs inkómften jaarlyks nog 22000 guldens bedragen. „ Men vindt 'er 32 plaatzen voor jonge heren , welken daarin woning , kost, kleding en onderwys genieten. Men heeft my verhaald, dat de zogenaamde misfionaris„fen, welken gelast zyn om jonge lieden voor dit ftift te „ werven, zeer werkzaam zyn in dezen hunnen post, en „ dat men ten dien einde menigmaal byzondere perfonen „ afzent naar Noorwegen en Zweden. Men zegt voorbeelden te hebben, dat men in plaats van Roomschgezin3, de ook Proteftantfche jongelingen daarin geplaatst heeft, „ die , of geheel Roomsch daaruit terug gekomen zyn, of zich ten minften by zekere gelegenheden als zodanigen ,, getoond hebben, hoewel zy uitwendig de Proteftantfche „ leer beleden. ,, Het is zonderling dat deze inftelling in de diepfte ftilte reeds negentig en meer jaren beftond, zonder dat de Pro„ teftanten in Denemarken en Zweden geweten hebben, „ hoe men in bet ver afgelegen Oostenryk den Roomschges, zinden godsdienst in deze zo geheel Proteftantfche landen „ zoekt te onderhouden."

Met de twee volgende Afdeelingen , welke het overige van dit Deeltje uitmaaken , zullen wy ons niet ophouden. In de zestiende vooral zyn de ftoffen zo dicht opeen gehoopt , en van ieder ftuk wordt doorgaans zo weinig ge- . zegd, dat het niet wel mogelyk is 'er een uittrekzel van te maaken. En fchoon men in de zeventiende merkelyk uitvoeriger befchryvingen aantreffe van het Keizerlyke Lusthuis Schb'nbrunn , van de Engelfche tuinen des Graaven lasci , van Graaf Coblentzliof, van het Kamaldulenfer Klooster, gelyk ook eenig kort bericht van de onderdrukking der Oostenrykfche Lutheraanen onder Keizer ferdinand