is toegevoegd aan uw favorieten.

Algemene konst- en letter-bode, voor meer- en min-geoeffenden: behelzende berigten uit de geleerde waereld, van alle landen.

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

C *5 )

oer itz Uè HbfjjtBêi kdmente, na rirate van de warmte Van 't Saiföén, eren ras de j-ongé beestjes ten voorfchyn;' een klaar bewys van de onbegryplykt fynhcid, doordringbaarheid, én uitgeftrekt vermógen , met het welke het zaad der dieren begaafd h, en van 't by uitffek fyn gevoel en levens- kracht der eyeren, welke voor zulk ene fubtlle prikkeling vatbaar zyn : twéé gevallen, wdke niet alleen ónze denkbeelden te boven gtfan/maar wélk; eerfte noch door dé fynfte ontleding der hedendaagfehe Scheikunde, tto'fch de laatfte door het fchranderfte verftand der nieuwere Natuurkundigen, kunnen omwikkeld, en derzelver natuur en innerlyke aart aan den dag gelegd worden.

Verders dient in aanmerking genomen tc worden, dat men, Sy het doen dezer proeven, altyd vooral moet zorg dragen, van zo ras mogelyk, of het zaad zelve, of, het geen zekerder gaat, een met zaad bezwangerd water, over de zo eerst uitgeworpen, of uit het lighaam van 't Wyfje uitgenomen, eyeren te ftortcn ; doende het in zulk geval niets ter zake, van welk Mannetje het zaad genomen word, 't zy het zelve met zulk

ë:n Wyfje gepaard is geweest, of niet. Ook heb ik in de

Weinige proeven, by welke ik enige dier- of plantaartige ftoffe met het z.-.advogt verenigd heeibe, gcenzints kunnen ecmerken, dat daar doof deszelfs vermogen cenigzints vermindert of uitge-doolt is; merkende, als in 't Vöorby gaan, alleen aan, dat É niet geheel overtuigd ben, of het licht, of de ek'ctriciteit enigen nierklyken invloed op de vcrfnelliug van den aanwas der eyeren uitoeffenden, daar , aan den anderen kant, alle zunren, ja zelf 't water, met kolenzuur (vaste lucht) bezwangerd, vöo'r' flè tedere ligchnamen, fchadelykc en dodelyke gevolgen hadde; ten overvloede zal ilc 'er egtcr nog deze proef byvoegen.

Ik deed van de bcvrugte eyeren Van een en dezelfde Kikvorsch één gedeelte in cen wyd Suikcrglas, cn cen ander gedeelte in een glas van dezelfde grootte; begietende beiden niet 10" ön'ceh' waters, met dit onderfcheid, dat in 't water van het eerfte glas drie greinen Mac.isfefs vergift gemengd waren , het w'clk' ten gevolge had, dit, daar na agt dagen de laatfte reeds ifi visjes verandert waren, de eerfte in 't begin wel opzwollen, doch fcbiclyk wcgfmolten en tot rotting overgingen: een bewys dat de by uitftek dodelyke kragt van dat IndiaanSch vergift, door de opflorpende vaatjes der eyertjes aan bet diertje medegedeelt, geenzims haar vermogen verlieze: hoewel 'f my egtcr zeer m'éikwaa'rdig is voorgekomen, dat de eyeren uit het Wyfje, waar van te voren melding gemaakt is, en het welke door het zelfde vergift getroffen was' , dóór' manncl>k zaad befproeid, voor het'grootfte gedeelte in levendige fchepfchjes veranderden (*J.

Deze proeven' nu , gevoegd by die genen met dewelke Spallanzani , cn de reeds genoemde Geleerden , de Natuurkunde verrykt hebben, bevestigen in allen delen 't reeds genoeg aange-

(*y Daar het hier de plaats niet is , en het beftek van dit-Blad ook geenzins toe.aat, eenige vérdere proeven en aanmerkingen nopens de kragt van 'tlndiaansch vergift aan t.-roeren , zal ik , by de eerfte gelegenheid, zo dra ik myne proeven vo'ein3 hebbe, dat i;enemededelen , het wélk ik , aangaande de werking vah dit vernjaara vergift, zedert myn verflag in dé Alg. K. cn L. Èocle, IVo. 130. vermeld , heb «aargënomen ; züllencte te gelyk iets aangitandé 'deszelfs JliÈÉif&r ch be(iandd«Ien daar by trachten te voegen..

haalde gevoelen, nopens SÜ dianier óp dewelke de eférèn def Kikvorfchen bcvrugt morden , óf' liever , aan dewelke'het levensbeginzel en het' gehceie aanftaandc dier zyn aanwezen verfchuldlgd is; wat egtcr van de wyze der bevrugting, en onderlinge vermenging der twee fcoft'en van levendige vlociltoacn, te weten 't zaad Van 't Mannetje en Wyfje, by andere dieren moét geoordeeld, in hoe verre de natuur by dezen kan nagebootst worden, en van welke voorzorgen, zo wel aangaande de behandeling des zaads, als van dé waré kennis der ligging en gedaante der teeldelen , het welgelukken der proefneming afhangt, hope ik, daar genoegzame proeven dien aangaande'my nog ontbreken, by éne betere gelegenheid na te fporen; zullende nu alleen iets aangaande den verderen voortgroei der eyertjes van de gemenen Water - Kikvorsch, in de gedaante verwisfeling derzelver , laten volgen , en tot flo't enige weinige aanmerkingen en gevolgtrekkingen ter opheldering der Oeconomie dezer dieren 'er byvoegen.

Even na dat de eyeren uit hare fchuilplaats gedreven zyn, Vertonen zy ene verzameling van zwarte flipjes, met eneflymachtige ftoffe omgeven, wélke laatfte, beflöteü in een zeer teder vlies, allengs vermeerderd word, en 't eytje in oppervlakte doet toénehien , defwyze dat het zelve de gtoótte van ene gewone Erwt evenaart. Dit eytje nu, door het gezegde vlies omgeven, bevat nog in zich een zeer teder v hesje, het welk cen zwartachtig belletje van een wit ftipje voorzien, dat'er het middelpunt van uitmaakt, omringt : tüsfchen deze twee vliezen echter ziet men enen kring, eerst enigzins in 't 111clk.ael.tig ËÏtfaiiw (rekkende, welke naderhand by den aanwas van het vrugtbeginzel verdwynt; hebbende ik' nooit, zelf door de béstê tot dit onderzoek gepaste Vergrootglazen, een vlie?je kunnen ontdekken, het welk op die plaats door Spallanzani waargenomen is, doch' het welk door anderen ihsgelyks ontkend word. Na mate van de warmte dei- luchtgefteldheid, ziet men met den 5 den dag het zwart ligcha.-mpje een langwerpige rondachtige gedaante aannemen , ontrollende zich het zelve binnen een dag ö'f t\Vec, verbeeldende een zwartachtig wormje, het welk allengs zyne gevangenis verbreekt, hangende nog enigen tyd aan Cen zeer dun draadje, 't welkdigt aan deszelfs hoofd ingeplant ' is, zo lang tot dat het diertje, geheel van alle kluisters ontbonden, yoortzwemt, en zich op hoopjes by zyns gelyken verzameld. Bezvden het hoofd dezer diertjes, wier ftaart, by dc grootte' van *t ligchaam vergeleken, zeer lang is, ziet meu, aan beiden, zyden4 a 5 hangende buizen, welke buiten het ligchaam uitgeftrekt zyn, en byna op dezelfde plaats, op wélke zy beginnen, weder eindigen, lopende een weiachtig vocht met grootte bolletjes , voor een middelmatig vergrotend Microscoop ziufbaar, in dezelve rond: verdwyucnde vérders, met de 12, 14 , ja zelf, volgens de getuigenis van Swamrherdam, mét de 20 dagen , na dat het vrugtje ontwikkeld is. Thans is het dat men, in het diertje, in het welke men in den beginne zeer geringe tekens van ademhaling befpeurd heeft, trapsgewyze dezfe behoefte der natuur, allen levendige fchepfelen eigen, ziet toenemen, zwemmende hét zelve zeer vlug cn dikwils na de oppervlakte van het water, om de dampkringslucht in te ademen, dewelke hetzelve, na het nuttige tot zich genomen té hébben, in de gedaante van een kléin bolletje weder van zich geeft:

L 3 eea: