BIJLAGE 1
LEIDRAAD
1. Inleiding
Deze Leidraad is gebaseerd op de besluitvorming in 1994 en 1995 van het Comité van Ministers van de Nederlandse Taalunie tot wijziging van de spelling. In de Leidraad wordt alleen uitleg gegeven over spellingkwesties die onder het ministeriële besluit vallen, dus niet over bijvoorbeeld de schrijfwijze van getallen in woorden. De behandeling van de verschillende onderdelen is zo gedetailleerd als de besluitvorming van het Comité van Ministers toelaat. Er worden bijvoorbeeld geen regels gegeven voor de schrijfwijze van samengestelde werkwoorden (los of aan elkaar).
2. De klanken van het Nederlands
Voor een goed begrip van de spelling is het noodzakelijk onderscheid te maken tussen klanken en letters. In het vervolg van deze Leidraad wordt een klank genoteerd tussen twee schuine strepen. Dus in groot en ca deau vindt men de klank/oo/.
De standaardtaal, het Algemeen Nederlands, kent een veertigtal klanken. De klanken worden onderscheiden in klinkers en medeklinkers. Klinkers zijn klanken waarbij de lucht ongehinderd door de mond naar buiten komt: de /aa/ van aap, de /oo/ van noot, de /i/ van mis, enz. Tot de klinkers behoren ook tweeklanken; dit zijn «gemengde klinkers» zoals de /ei/ in mei of hij en de/ou/ in trouw of nauw. Medeklinkers zijn klanken waarbij de lucht niet ongehinderd door de mond naar buiten kan. Bij de /p/ van aap verzamelt de lucht zich eerst voor de afgesloten lippen, en komt dan met een plofje naar buiten. Bij de /n/ van noot is de mondholte afgesloten en komt de lucht door de neus. Bij de /s/ van sap gaat de tong omhoog naar het gehemelte, waardoor de opening nauwer wordt en er een sisklank ontstaat.
2.1 Klinkers
[1] Het Nederlands kent zestien klinkers. Deze worden onderverdeeld in vijf gedekte klinkers, zeven vrije klinkers, de zogenoemde toonloze /e/ (van de) en drie tweeklanken. Verder komen vier gedekte klinkers ook voor als neusklinker (in aan het Frans ontleende woorden) en zijn er nog zeven «onechte tweeklanken». [2] Er zijn vijf gedekte klinkers: de lal van bal, de /e/ van bel, de /i/ van bil, de /o/ van bol en de/u/van bul. De gedekte klinkers worden ook wel korte klinkers genoemd, maar deze benaming kan verwarring scheppen omdat bijvoorbeeld de /el van bel en de /o/ van bol ook verlengd voorkomen in onder andere blèren en roze. Met de benaming «gedekte klinkers» is bedoeld dat deze klinkers gevolgd («gedekt») worden door een medeklinker in dezelfde lettergreep 1 . De gedekte klinkers komen namelijk vrijwel alleen in gesloten lettergrepen voor, dat wil zeggen in lettergrepen die eindigen op een medeklinker: kar, bed, bik, bom, hun. Alleen in tussenwerpsels zoals hè staat een gedekte klinker in een open lettergreep (een lettergreep die eindigt op een klinker). de vijf gedekte klinkers lal lel /!/ lol lui bal bel bil bol bul
fen lettergreep is een reeks letters van een woord die in één keer kan worden uitgesproken: let ter greep, correspondent.