CHILI
Op 11 augustus verschijnt bij Sjaloom in Odijk het boek Allende, een fotodocumentaire die aan de hand van het levensverhaal van de in 1973 vermoorde president een beeld geeft van de jongste geschiedenis van Chili. Het boek, dat meer dan tweehonderd foto’s bevat en tientallen citaten van Allende zelf en van staatslieden waarmee hij nauw contact onderhield zoals Fidel Castro, de Mexicaanse president Echeverria en Podgorni, was oorspronkelijk alleen bedoeld voor Chili. De samensteller, Alfonso Alcalde, had het boek twee weken voor de staatsgreep persklaar. Allende had het ontwerp voor het boek al bekeken en een aantal wijzigingen gesuggereerd. Zo wilde hij enkele persoonlijke foto’s omwisselen voor foto’s waarop demonstraties te zien waren. De drukker kreeg opdracht 250.000 exemplaren te maken. Begin september werd met het zetwerk begonnen. De ochtend van de elfde september hoorden de typografen het nieuws van de militaire opstand. Het was duidelijk dat het materiaal voor het boek onder een fascistisch bewind groot gevaar zou kunnen lopen. Twaalf arbeiders van de drukkerij verdeelden de foto’s en de tekst. Later schreef een van die typografen aan Alcalde: ‘Op het moment dat wij het materiaal in ontvangst namen, hoorden we de laatste woorden van Allende over de radio. Iemand, kwam op het idee een schema te maken, zodat we later zouden weten wie welk deel onder zijn beheer had. Toen kregen we opdracht weg te gaan. Enkele ogenblikken later werd de drukkerij door de militairen bezet.’ Zeidy Alcalde, de vrouw van samensteller Alfonso, zorgde ervoor dat het materiaal weer bij elkaar kwam. Een vriendin van haar werkte op een ambassade van een Westeuropees land, en die kon ervoor zorgen dat het manuscript, verzonden als post van de ambassade, in Buenos Aires terecht kwam. Daar haalde Alcalde het op. Alfonso Alcalde is een van de meest produktieve schrijvers van Chili. Er zijn al twintig boeken van hem gepubliceerd, waaronder romans, verhalen,
biografieën, kinderboeken, toneel en poëzie. Gedichten van hem zijn vertaald in het Engels, Russisch en Italiaans. Hij heeft meer dan dertig verschillende beroepen gehad; van nachtportier tot mijnwerker, van parkeerwachter tot lector. In 1964 werd hij benoemd tot perschef bij de (overigens verloren) verkiezingscampagne van Allende. Op het moment van de coup was Alcalde in Buenos Aires. Een paar maanden later week hij uit naar Roemenië omdat hij door een uiterst rechtse groep werd bedreigd. Het boek ‘Allende’ was bedoeld als antwoord op een haatcampagne van de media. Profiterend van de persvrijheid probeerden de Chileense kranten vanaf mei 1973 Allende persoonlijk in discrediet te brengen. Het zou een boek voor de grote massa moeten zijn, met veel foto’s, gemakkelijk leesbaar en met een lage prijs. Allende verleende zijn medewerking. Hij en zijn gezin voerden verschillende gesprekken met Alfonso Alcalde. De president stelde de familiealbums ter beschikking. Alcalde en zijn medewerkers vonden veel bijzondere foto’s: Allende als kind, als student en veel onbekende platen van zijn vier verkiezingscampagnes. Ook dankzij de hulp van vrienden van Allende kan Alcalde uiteindelijk kiezen uit zestienhonderd foto’s, die bij elkaar een groot deel van de politieke geschiedenis van Chili gedurende de laatste vijftig jaar weerspiegelden. Het boek zoals dat nu door Sjaloom is gepubliceerd is vrijwel identiek aan het oorspronkelijke manuscript. Het telt 215 pagina’s en 230 foto’s. De tekst is in het Nederlands en in het Spaans. Allende is te koop in de boekwinkel, bij wereldwinkels of rechtstreeks bij Sjaloom. Het kost ƒ 16,50. Het is bij Sjaloom te bestellen door storting van ƒ 19,75 (ƒ 16,50 plus ƒ 3,25 porto) op gironummer 1334 t.n.v. Sjaloom, Odijk.
Boven: Fidel Castro begroet Allende op de vluchthaven José Marti. In het midden is de Cubaanse president Dorticos te zien.
Rechts: Linkse arbeiders bij een demonstratie in Noord-Chili in 1938.
Boven: Een massademonstratie voor het Monedapaleis in 1972.
Boven: Allende, toen al president, met een groep Indianen in het noorden van het land.
Onder: Een massameeting in de Zuid-Chileense stad Concepción ter gelegenheid van Allende’s verkiezingscampagne in 1970.
Rechts: Nadat het Nationale congres op 4 november 1970 hem officieel tot president van Chili benoemt heeft, maakt Allende een rondrit door de straten van Santagio.
Onder: Een anti-fascistische demonstratie in Santiago.
Euthanasie Hoe lang je ook geleefd hebt, en al is het een hondeleven, je wilt altijd graag blijven (Shulubin in Solzhenitsyns Kankerpaviljoen). ‘In het algemeen zijn tot nog toe de betrokkenen in de ... discussie niet aan het woord, geweest ... Op deze pagina komen de mensen zelf aan het woord. Het zijn fragmenten uit brieven ... We drukken ze af, omdat het noodzakelijk is de discussie met kracht aan de gang te houden, totdat er, wat daarvan de nadelen ook mogen zijn, wettelijke regelingen voor de euthanasie tot stand komen,’ aldus J. van Tijn (VN 21-6). ‘Wat daarvan de nadelen ook mogen zijn’ schrijft Van Tijn. Het is te voorzien dat deze ‘nadelen’ op een ramp van ongekende ernst zullen uitlopen. Hoe is de werkelijke situatie aan het sterfbed, alle rhetoriek en voze praat terzijde stellend? Het is ervaring van alle werkelijk oplettende artsen — ook de mijne — dat de patiënt zelf helemaal niet dood wil. Zelfs wanneer hij de arts verzoekt om een spuitje, dat een einde moet maken aan zijn leven, dan is het maar heel zelden dat hij werkelijk dood wil. Bijna altijd wil hij alleen van zijn pijn verlost worden. De geriater Oostvogel zegt hierover: ‘Gedurende de vele jaren dat wij nu met stervende mensen te maken hebben, hebben wij slechts zeer zelden meegemaakt dat de patiënt vroeg om zyn/haar leven te beëindigen ... Uiteindelijk werd dit verzoek steeds ingetrokken’ (F. J. G. Oostvogel, 1973). Een onderzoek van Michels toonde aan, dat van twintig patiënten, die eventueel in aanmerking zouden komen voor euthanasie, er geen één wilde toen puntje bij paaltje kwam. Velen ervoeren het feit dat hun arts erover begon als een bedreiging. Michels concludeerde dan ook terecht: ‘De discussie omtrent euthanasie komt voort uit onze eigen angst voor lijden en eventuele aftakeling. Wy verdringen ziekte en lijden; wij willen ziekte en lijden onmogelijk maken ... Euthanasie is geen juiste vorm van hulpverlening voor patiënten lijdend aan een uitzichtloos lijden. Zij hebben er zelf geen behoefte aan, omdat hun vitale drang bijna altijd overheersend is en bovenal omdat ondraaglijk lijden bij een juiste instelling van de omgeving en een deskundige begeleiding niet hoeft voor te komen’ (J. J. M. Michels, 1973). De vraag naar euthanasie komt vooral van de familie of de verdere omgeving, inclusief de verpleging en de artsen. Zij zijn het — zo was ook mijn ervaring tijdens een tweejarig intern assistentschap — die de patiënt ‘uit zijn lijden willen verlossen’, zoals ze het steevast uitdrukken. Hun motieven moeten gewantrouwd worden. Onherkende agressie tegen de ziekte, ongeduld als er geen andere, meer concrete redenen zijn, spelen daarbij altijd een kleinere of grotere rol in hun houding. Dit overkomt de besten, het overkomt ons allen. En daarom mogen wij nooit beslissen om een einde aan andermans
leven te maken. Het mee laten spreken van de familie in het besluit over euthanasie, zoals mevrouw Sybrandy suggereert, zal leiden tot volstrekt onaanvaardbare toestanden. Het zou het leven van de zieke of stervende overleveren aan de willekeur van zijn familieleden, waarvan heel enkelen misschien heiligen zijn, maar bijna allen zijn gewone mensen, en niet weinigen gemakzuchtigen, dwazen of zelfs onwaardigen. Het zou in een woord leiden tot het uit de weg ruimen op vrij grote schaal, van hele groepen van de bevolking, eigenlijk omdat ze de gezonden in de weg zitten. Het zou nog leiden tot een andere ramp. Een patiënt die zich tot een arts wendt moet de volstrekte zekerheid hebben dat zijn leven veilig is in diens handen. Het is onaanvaardbaar dat een patiënt door zich onder behandeling te stellen, na enige tijd in de situatie zou kunnen komen dat hij zijn leven moet verdedigen tegen de démarches van goed- of kwaadwillige familieleden bij de dokter, of tegen die dokter zelf die op grond van zelf bedachte categorieën als ‘dit leven is zinloos’, ‘dit lijden is niet meer aan te zien’, de patiënt voorzichtig suggereert dat het nu maar beter afgelopen moet zijn. De uitoefening van de geneeskunst zou ónmogelijk worden. Legalizering van euthanasie op dezelfde zachte voorwaarden als voor abortus gelden, zoals mevrouw Sybrandy wil, en zoals ook de heer Van Tijn wenst ‘wat daarvan de nadelen ook mogen zijn’, zou de poort wagenwijd open zetten voor subtiele en minder subtiele vormen van moord, en ook de geneeskunst om zeep brengen. Over het lot van de ten dode gedoemden, of van hen die werkelijk willen sterven, mag alleen door henzelf beslist worden. De brieven die in VN staan afgedrukt zijn niet afkomstig van deze mensen. Zij zijn geschreven door anderen, de brieven 1, 2, 3, 6, 7 en 10 door familieleden — wier belang gen en instelling, ik herhaal het, vaak tegengesteld zijn aan die van de zieke — of door suïcidaal ingestelde personen, waarvan er tenminste één duidelijk in aanmerking komt voor psychiatrische hulp, en de drie overigen waarschijnlijk ook. Deze brieven bewijzen volstrekt niets over de ware behoefte aan euthanasie bij de werkelijk betrokkenen. De arts die op gronden zoals in deze fragmenten staan aangeduid, euthanasie zou plegen of zelfs maar overwegen, hoort in de gevangenis. Tenslotte nog dit. Het is ten scherpste af te keuren dat in een krant door een journalist en door een volstrekte leek als mevrouw Sybrandy, problemen worden aangesneden en aan het algemeen publiek worden voorgelegd, waar dit publiek weinig van begrijpt. Zelfs indien Van Tijn en mevrouw Sybrandy wel deskundig waren, dan nog zou dit beroep op het ‘gesundes Volksempfinden’ in de hoogste mate laakbaar zijn. Met deze problemen hebben wij medici, de verpleging, en ook de juristen het al moeilijk genoeg. Een discussie op hoog peil heeft al plaats gehad, bij voorbeeld in Medisch Contact in 1973, en gaat nog steeds door. De vele medische, juridische en ethische vraagstukken die hierbij een rol spelen, behoren tot de moeilijkste die er zijn, en sommige zjjn van een zeer technisch karakter. Hierover, zonder enige noodzaak een discussie uit te lokken, waarbij volstrekte leken scheidsrechter spelen is onzinnig. Indien euthanasie een medische ingreep is als een andere — blijkbaar het standpunt van mevrouw Sybrandy, niet het mijne — moet daar dan over worden beslist door mensen die onbevoegd diagnoses stellen als: ‘z’n endeldarm had toen nog alleen kanker en was verstopt’? En het is ook zeer wreed tegenover de vele tienduizenden Nederlanders die zullen sterven in de komende maanden en die dit nu al weten. Zij voelen zich bedreigd en beangstigd door dit soort publicaties van anderen, die zich niet kunnen inleven in hun situatie maar die wel uit hun naam het woord nemen.
Amsterdam,
Literatuur — Dr. F. J. G. Oostvogel, Geriater en
euthanasie, Medisch Contact, 28 (1973), 51. — J. J. M. Michels, Euthanasie en werkelijkheid, Metamedica, 52 (1973), 547. Zwangerschap Hoewel op zich de aanklacht van Symons tegen diverse hormoonpreparaten in verband met voorkoming van zwangerschap juist is, (VN 14-6) vallen er een redelijk groot aantal kanttekeningen te maken. — Wat betreft de morning-after-pil haalt Sijmons het synthetisch hormoon diethylstilbestrol aan dat daarvoor zou worden gebruikt. In het verleden is dat ook zo geweest, maar juist n.a.v. de berichten over mogelijke kankerverwekking is in het Geneesmiddelenbulletin van 8 februari 1974 geadviseerd dit middel niet als morning-after-pil te gebruiken. Mede omdat er een goed alternatiéf in de handel was (Lynoral). Dat sommige artsen niet lezen en desondanks stilbestrol voorschrijven is niet nieuw (zie b.v. de rel omtrent enteroviof orm). Op het moment dat de NVSH-folder ‘vragen over de pil en morning-afterpil’ werd samengesteld was er geen bewijs te vinden dat de m.a.p. schadelijk voor een embryo zou zijn, integendeel (Uitgezonderd dus stilbestrol). De onderzoekingen gaan verder en mogelijk zou op basis van nieuwe gegevens het antwoord in de betreffende folder minder overtuigend kunnen luiden. Maar Sijmons geeft zelf al aan, dat de onderzoekingen nauwelijks met elkaar vergeleken kunnen' worden, en dat wat de ene deskundige zégt niet meer of minder waar hoeft te zijn dan wat de andere zegt (vergelijk ook de vroegere diskussies over al dan niet een pauze inlassen na 1 of 2 jaar pilgebruik). — Wat betreft de ‘gewone’ pil maakt Sijmons geen verschil tussen risico’s en bijwerkingen van pilgebruik. Want uiteindelijk is er wel degelijk verschil tussen je af en toe wat misselijk voelen en het risico lopen van een ernstige aandoening zoals b.v. trombose. Op zich is het dan ook merkwaardig te noemen, daar waar het verhoogde risico van trombose i.v.m. pilgebruik al jaren is aangetoond, Sijmons daar vrijwel geen aandacht aan besteed. Wel vertelt hij een afschrikwekkend verhaal over het risico van kanker en geboorteafwijkingen, waar nauwelijks enige wetenschappelijk verantwoord materiaal over aanwezig is. Zeker in zoverre dat de verschillende onderzoeken elkaar tegenspreken of vrijwel onvergelijkbaar zijn. Het grootste bezwaar tegen het artikel van Sijmons is mi. echter dat er geen redelijke keuze wordt gelaten voor de vrouw. Er wordt geen serieuze poging gedaan de bijwerkingen/risico’s van pilgebruik af te zetten tegen! de risico’s van zwangerschap, laat staan ongewenste zwangerschap. Pas als dat duidelijk is zal een vrouw werkelijk kunnen kiezen. Nu wordt alleen schrik aangejaagd, waarvan de konsekwenties in elk geval Sijmons niet zullen treffen!
Den Haag,
(Infogroep NVSH)
Vredestein ‘Ons’ bedrijf, d.w.z. het bedrijf waar wü werknemers van Vredestein, ons dagelijks brood verdienen, haalt nogal eens de kolommen in de pers. (Recent Autokampioen) Dat er voor onze lotgevallen belangstelling bestaat doet ons deugd en! we nemen dat de pers dan ook zeker niet kwalijk. Echter er is ook een keerzijde aan de medaille. Toen Vredestein verkocht werd en er zowaar twee Amerikaanse bedrijven om vochten is er van de zyde der aandeelhouders met veel steun van de hr. Posthumus Meyes vreugdevol naar de stijgende koersen gekeken en met blijde gezichten de winst geincasseerd. Wij werknemers keken toe en vroegen ons af waar ONZE winst zou blijven. Dat viel erg tegen. De voortdurende directie-wisselingen met evenzo vele beleidsveranderingen hebben het Vredestein personeel psychisch zwaar belast en doen dat vandaag nog steeds. We zijn er nog niet uit. Intussen echter moeten we wel in leven blijven en de teneur van diverse artikelen heelt onze verkoop niet bevorderd om het maar zachtjes uit te drukken. Voor medeleven en opbouwende kntiek zijn we zeer dankbaar doch van afbrekende krachten hebben we genoeg. De Autokampioen had wat ons bëtreit haar artikel best mogen besluiten met: ‘Koop toch maar Vredestein banden dan doen we tenminste iets voor het personeel’.
Didam,
Voorzitter Ver. rioger reis. Goodrich-Vredestein
Frisiomanen De uitdrukking ‘frisiomaan’, ook wel ‘frisomaan’, heeft een denigrerende en geladen betekenis die doet denken aan het woord ‘rijksgenoot’. Het zal me niet verbazen als ze binnenkort beginnen te praten over ‘frisiomanen en andere rijksgenoten’. In de‘Vrije Tribune (VN 19-7) heeft W. Wagener het over: ‘Verdwaasde frisomanen die geloven in de authenticiteit van het Oera Linda Boste’ Nu bën ik van oordeel, en andere zogenaamde verdwaasde frisomanen zijn eenzelfde mening toegedaan, dat dit geschrift geen eigenlijke vervalsing is, maar een humanistische kroniek uit de XVIIe eeuw. Alle daartoe strekkende argumenten zijn uiteengezet in: ‘Le problème de 1’Wra Linda Bok, étude critique sur la formation de la chronique, suivie d’une traduction annotée du premier chapitre, précédé d’une préface de W. Hellinga, professeur a l’université d’Amsterdam,’ verkrijgbaar bij boekhandel Brinkman, Singel 319. Amsterdam.
Wibo Ik kan mij voorstellen, dat Wim Wennekes in zijn artikel over TROSAKTUA (VN 26-7) schrijft: Zelfs De Telegraaf liet haar recensent Leo Derksen schrijven...' In zijn kringen is het namelijk gebruikelijk, dat journalisten worden voorgeprogrammeerd en daardoor slechts His*Masters Voice laten horen. Het zal hem dan ook wel verbazen, dat ik in De Telegraaf mag schrijven wat ik wil, zonder censuur vooraf en zonder later ter verantwoording te worden geroepen, zoals by, door hem ongetwijfeld gerespecteerde, kranten nog al eens gebeurt. Dat myn oordeel wellicht bij tijden overeenkomt met dat wat hy zeker als een typische Telegraaf-mening wenst te zien, komt dan omdat mijn natuurlijke afkeer van zijn denkwereld kennelijk ook door De Telegraaf wordt gedeeld. Daar kan ik tenslotte niets aan doen. Ik kan hem echter verzekeren, dat ik onmiddellijk mijn ontslag zal nemen, zodra de hoofdredactie zou trachten mijn teksten te redigeren. Zelfs karakterlozer journalisten dan Wim Wennekes zouden dit doen. Alleen Wennekes
met. Bergen (NHj,