SOLANGE
Grisélidis Réal - hoer, schrijver, schilderes en activiste - over haar leven en haar vreedzame revolutie
Vorige week donderdag werd een delegatie prostituées — voor het eerst — door een diplomaat bij de Verenigde Naties ontvangen. De dag erna was er een publiek debat over prostitutie georganiseerd aan de universiteit van Genève. Een mijlpaal voor Grisélidis Réal (‘Solange’), die al jaren actie voert voor haar vakgenotes. Middels een ‘vreedzame revolutie’ hoopt zij het oudste beroep te rehabiliteren.
is free-lance journaliste
De afgelopen week vormde het calvinistische Genève een tolerant decor voor de eerste aanzet tot een wereldbeweging voor prostituees. Op initiatief van de Geneefse tippelaarster Grisélidis Réal was een delegatie Franse collega’s overgekomen om hun klachten in te dienen bij drs. Theo van Boven, directeur van de afdeling Mensenrechten van de Verenigde Naties, en om bij het eerste publieke debat over prostitutie aanwezig te kunnen zijn. De Francai$es werden vergezeld door Simone Iff, presidente van de ‘Mouvement Francais pour le Planning Familiale’ (Franse organisatie voor familieplanning). De enige politieke persoonlijkheid die de belangen van de prostituées door dik en dun steunt. Na het gesprek met de Nederlandse directeur van de afdeling Mensenrechten verklaarde Grisélidis: ‘Mijnheer Van Boven heeft ons ontvangen als de ambassadrices van een respectabele zaak waarvan de rechten menselijk en sociaal verdedigd moeten worden. We voelden meteen dat hij ons niet als minderwaardige wezens beschouwde en dat hij met evenveel aandacht naar ons luisterde als naar iedere andere vrouw. Zijn oprechte belangstelling heeft ons de hoop gegeven eindelijk erkend, gehoord en geholpen te zullen worden. Tot nog toe werden we altijd al bij voorbaat verworpen, vernederd en veroordeeld. Mijnheer Van Boven heeft beloofd zich persoonlijk voor onze zaak in te zullen zetten en ons verzocht de dossiers naar de VN-commissie voor de positie van de vrouw en de werkgroep over slavernij toe te zenden. Uw landgenoot is zeer fijngevoelig en intelligent,’ zegt ze op vertrouwelijke toon. ‘Toen ik hem vertelde dat een klant van me die zestien jaar lang tevergeefs in psycho-analyse was geweest na drie zittingen bij mij genezen was, begreep hij onmiddellijk dat het vak van prostituée ook z’n therapeutische kanten heeft.' Het publieke debat dat een dag later
aan de Universiteit van Genève in een stampvolle zaal werd gehouden ontaardde in een chaotisch geheel waarbij kreten als ‘marxisme’, ‘voyeurisme’ en‘christelijke ethiek' niet van de lucht waren. Voor Grisélidis was dit slechts een uit de lange serie van teleurstellende ervaringen die ze noodzakelijk acht omdat het de enige manier is om een dialoog met het publiek op gang te brengen. Want ze is er terecht heilig van overtuigd dat de maatschappelijke en wettelijke gelijkstelling van de positie van de prostituée via het contact met degene die buiten hun getto’s wonen moet lopen.
‘Dit vak interesseert me om de unieke menselijke dimensie die het heeft. Er staat een man voor je die zich geheel ontkleed in het volste vertrouwen aan je overgeeft. Als de prostituées hun werk consciëntieus doen dan moeten ze ook als vrouw en als seksueel therapeute worden gerespecteerd. Niettemin hoop ik dat de prostitutie in al zijn vormen zal verdwijnen. Want je vindt het overal: in de politiek, aan de lopende band in de fabriek en in het huwelijk. Ik kies bewust voor mijn manier van prostitueren.’ Dit zegt Grisélidis Réal die behalve prostitué ook schrijfster, schilder en activiste is. Tot haar grote voldoening staat ze sinds kort op de ledenlijst van de Zwitserse schrijversbond als péripatéticienne geregistreerd. (In het Frans wordt dit epitheton gebruikt voor vrouwen die op bevallige wijze trottoirs bewandelen.) Grisélidis keerde na een onderbreking van zeven jaar en vier maanden op haai achtenveertigste jaar in het vak terug. ‘Ik wist dat het niet mee zou vallen op deze leeftijd,’ zegt ze. En nu werkt ze alweer sinds drie jaar als ‘Solange’ in de Paquis — de Geneefse rosse buurt die achter de grote hotels met uitzicht op het meer ligt. Haar adres is in die periode het zenuwcentrum van de wereld2 beweging voor prostituées geworden die sinds de jaren zeventig met veel pijn en moeite van de grond komt. Grisélidis is de liaison tussen de Franse, Engelse, Duitse, Amerikaanse en andere associaties die zich de afgelopen jaren vormden en die zich ten doel stellen ‘het oudste beroep ter wereld’ te rehabiliteren. De helft van haar inkomsten investeert ze in de révolution pacifique (vredelievende revolutie) zoals ze haar activisme noemt. ‘Ik kan het me nu permitteren,’ zegt ze wijs, ‘mijn vier kinderen zijn allemaal zelfstandig, Ik ben eenenvijftig en heb voldoende tijd .’ Grisélidis tracht haar Klanten behalve lichamelijke bevrediging ook nog iets anders — al naar gelang hun noden — te geven. Ze voelt zich dan ook eerder een maatschappelijk werkster dan de ‘slet’ die het publiek in haar wil zien. Als ik zeg dat de prostituées weinig spraakzaam zijn over hun werk, reageert ze: ‘Inderdaad, er is nog veel valse schaamte. De meesten willen liever niet dat men “het” weet, omdat ze allemaal in de illusie leven dat ze er op een mooie dag uitstappen om een heel nieuw leven te beginnen. Maar ik schaam me er totaal niet voor. En daarom wil ik ook best van de daken schreeuwen hoe hard wij voor ons dagelijks brood moeten wérken. Als wij ons vak erkend willen zien als ieder ander liberaal beroep moeten wij ook het nodige doen om het uit de taboesfeer te halen.’ Privacy Ze woont in de rue de Neuchdtel 24 in een oud sfeervol huis dat nét niet vervallen is. Een stenen trap leidt naar de tweede etage. Op de deur twee bordjes: een klein met Grisélidis Réal en een groot met Solange. Solange is met sierlijke krullen geschreven en rondom staan rode hartjes geschilderd. Via een minuscuul halletje beland je in een kleine keuken. Bij nader inzien is het ook de badkamer. Achter een scherm gaan de douche en een bidet schuil. In de praktijk blijkt het vertrek ook de woonkamer te zijn. Op de vensterbank staan fruit en groente en aan de straatkant hangen grote potten met geraniums. Het is erg knus en proper. De muur wemelt van kranteknipsels, briefjes, lidmaatschapskaarten, reprodukties, affiches. Er hangt een pamflet van Amnesty International. Een artikel over de hongerstaking van Edmond Kaiser, oprichter van Terre des Hommes, die protesteert tegen de wapenexport van Zwitserland. Een aankondiging van een lezing over het leven van prostituées. ‘Het is hier een beetje klein,’ excuseert ze zich. ‘Maar dat is het ergste niet. Ik heb hier totaal geen privacy. Er wordt op ieder uur van de dag en de nacht aan de deur gebonkt. Ik zal blij zijn als ik eindelijk in mijn nieuwe flatje kan trekken. Daar kan ik dan rustig mijn kinderen ontvangen en een eigen leven hebben. Kijk maar wat een troep het hier op het bureau is. Iedere keer als ik in de paperassen duik word ik onderbroken. Als ik straks verhuisd ben kom ik hier alleen nog maar om de kost te verdienen. Ik weet toch wel zo’n beetje wanneer de klanten komen. De deftige maken hun afspraken telefonisch en de arbeiders komen gewoon langs als ze hun loon hebben gekregen. En als ik nog extra geld nodig heb ga ik gewoon tippelen. Dan kies ik het moment tenminste zelf. De mensen denken dat prostitutie een vorm van slavernij is. Ja, voor sommigen wel, maar lang niet voor iedereen. De meeste prostituées hier in Zwitserland, zijn net zo vrij als ik. Natuurlijk heb je er ook die in de val lopen. Maar waar heb je dat niet? Volgens mij maakt het geen moer uit of je met een vriend, vent, pooier, man, souteneur of echtgenoot leeft. Je kunt zowel met de een als met de ander een uitstekende of een belazerde relatie hebben. Ik doe dit werk graag, al is het erg
zenuwslopend. Maar als ik acht uur per dag op kantoor zou moeten zitten zou ik helemtól gek worden. Ik moet er niet aan denken om een vaste baan te hebben met een vast salaris en een baas die je op je vingers kijkt. In dit vak heb je tenminste je vrijheid. Maar je hebt ook risico’s. Je kunt iedere dag worden vermoord. En je hebt geen enkele financiële zekerheid. Als je je been breekt zit je in het gips en maak je je spaarcentjes op. En je weet ook niet altijd of je een klant vangt of niet. Tegenwoordig zitten ze steeds vaker voor de televisie, naar de voetbalwedstrijden te kijken. Dit werk kost je niet alleen je zenuwen maar ook je lichaam en je geest. Je moet ontzettend veel geduld opbrengen en bijna voortdurend toneel spelen. Daar word je niet alleen lichamelijk moe van — in je vagina — maar ook in je hoofd. Voor iedere man speel je een andere rol. Denk maar eens aan een Arabische gastarbeider: een arme — oude of jonge — man die bij je binnenkomt en die sinds twee maanden, soms zelfs langer, niet met een vrouw naar bed is geweest. Op zo’n moment moet je over een maximum aan psychologie, tact en verstand beschikken. Je moet bij ieder woord en ieder gebaar nadenken. Zo’n man die een deel van zijn loon opoffert om — soms tachtig kilometer van huis — met een vrouw naar bed te gaan is natuurlijk hypernerveus en ook agressief. Hij weet niet hoe je hem zult ontvangen. Soms komt hij op aanbeveling van een vriend of kent hij je helemaal niet. Maar het aantal keren dat hij werd vernederd weet hij nog wél. Want racisme heb je overal, overal. Ik moet dan volkomen ontspannen zijn en dat vergt natuurlijk de nodige ervaring en ook de nodige moed omdat je nooit weet wat voor vlees je in de kuip hebt. Je moet je zelf wel goed onder controle hebben om op zo’n moment lief te kunnen zijn. Want je mag zo’n man vooral niet in zijn eigen waardigheid krenken. Hij maakt zich zelf wijs dat hij je een geschenk geeft met het geld waarvoor hij zo hard heeft moeten werken. Het mag vooral niet commercieel lijken anders ontneem je hem elke illusie. Meestal werk ik op zaterdag tien buitenlandse gastarbeiders achter elkaar af. Ik heb het grootste respect voor die mensen — het zijn beste brave kerels. Het publiek denkt altijd dat hoeren geminacht worden maar dat is helemaal niet waar. Men associeert hetgeen we geven alleen aan de handelswaarde en nooit aan de gevoelswaarde. Maar de klanten willen echt niet alleen worden beschouwd als portefeuilles met geld en klieren met sperma. Ze willen als een volwaardig individu worden behandeld. En ik ben heus niet de enige die dat zo voelt. Vraag maar aan mijn oudere collega’s. Verreweg de meeste prostituées van mijn leeftijd zijn zich bewust van de menselijke dimensie van hun rol. Maar waar we erg onder lijden is het gebrek aan begrip van de buitenwereld. Als prostituée voel je dat je sociaal niet wordt geaccepteerd en dat geeft een vreselijke malaise. Dus je gaat of provoceren of ertegen vechten. Daarom zijn we vaak zo exhibitionistisch! Het enige alternatief dat we hebben is het verbergen van onze identiteit. Iedere andere vrouw kan van zich zelf zeggen: ik ben secretaresse, werkster, verkoopster, zelfs danseres in een nachtclub wordt geaccepteerd. Maar als je zegt: ik ben prostituée, dan is dat schokkend, abnormaal. Toch kom ik ermee als het me bij de dokter, tandarts of in de winkels wordt gevraagd. Hier in de buurt is dat ook geen punt. De winkeliers zijn aan ons gewend en ze mogen ons graag. We zijn ook goede klanten. Maar denk niet dat het meevalt buiten de Paquis. Een Geneefse gynaecoloog heeft het gepresteerd om me er uit te gooien toen ik hem vertelde dat ik als prostituée werkte. Nota bene na een miskraam van een kind dat ik dolgraag uit had willen dragen! Ik kwam net uit het ziekenhuis en voelde me zo ziek als een hond. Hij was vast bang zijn deftige clientèle te verliezen. De echtgenoten van de dames die daar in de wachtkamer zaten zouden best klanten van mij kunnen zijn!’ Afpikken Het wanbegrip tussen prostituées en getrouwde vrouwen is voor Grisélidis een constante bron van frustatie. Ze wil een soort confrontatie organiseren om tot een dialoog te kunnen komen. Als ze het over getrouwde vrouwen heeft wordt ze fel en maakt opeens geen grapjes meer. ‘Ze maken zich wijs dat we hun mannen af willen pikken. Ze denken dat we het huishoudgeld op willen strijken. Ze vinden ons grote smeerlappen die het ene verrukkelijke orgasme na het andere beleven. Hé, ze moesten eens weten. Er blijft niets van ons heel. We zijn choquerend en verdorven. En ze leven in de heilige overtuiging dat wij niet in staat zijn een man trouw te blijven, dat we geen kinderen op kunnen voeden, dat we een slecht voorbeeld zijn voor de jeugd en dat we allemaal met venerische ziektes rondlopen. Wij zijn de verdoemelingen van deze aarde, waar je óf medelijden mee moet hebben óf die je helemaal moet verwerpen. Soms proberen ze ons te redden. Maar dan wel op voorwaarde dat we vergiffenis voor onze zonden vragen. De begrippen vergiffenis en zonde alleen al, daar kun je mij het graf mee in jagen. Heus, ik overdrijf niet. Ik weet hoe verreweg de meeste getrouwde vrouwen over ons denken.
Toen ik in Parijs werkte en niet in het vak zat, heb ik ze horen praten. Zo is dat nu eenmaal. Durfden ze nou maar een beetje verbeeldingskracht bij hun seksuele leven te gebruiken. Maar ze denken dat dat slecht is. En als de man even probeert speels te zijn en de sleur te doorbreken, roepen ze meteen: je houdt me voor een hoer! En: je wilt me vieze dingen laten doen!’ Ik vraag aan Grisélidis hoe ze met haar kinderen op kan schieten en of ze het geen punt vinden dat hun moeder prostituée is. Spontaan reageert ze: 'We hebben het prima met elkaar en mijn dochter is zelfs trots op me. Mijn zoons trouwens ook — maar dat heb ik alleen via anderen gehoord. Léonore — zo heet ze — reist nu al twee jaar de wereld af en voorziet daarbij in haar eigen levensonderhoud. Ze heeft allerlei baantjes maar ze werkt nooit als prostituée. Je hebt geen luxe nodig om gelukkig te zijn. De meisjes snakken meestal naar geld als ze iets anders missen. Léonore heeft gelukkig geen problemen met mij dus ze hoeft me ook niet te kwetsen. De meisjes gaan meestal het vak in uit frustratie, niet eens zozeer om het geld. Vooral uit wrok omdat ze door hun milieu worden miskend Hoe dikwijls worden ze al voor hoer uitgemaakt voordat ze het in werkelijkheid zijn! Gewoon omdat ze zich leuk optutten en voor hun eigen lol vrijen. En dan, uit wrok, woede en frustratie besluiten ze het te worden ook. Het is de beste manier om je ouders pijn te doen. Ze vinden het altijd vreselijk, ook als ze ervan profiteren.’ Grisélidis haalt een grote envelop vol brieven van Léonore uit haar bureaula Ze laat me een brief lezen waarin haar dochter tot in de kleinste details beschrijft hoe haar vriend haar voor de eerste keer anaal penetreert. ‘Welk jong meisje kan op die manier aan haar moeder over haar liefdeleven schrijven? Kijk maar wat ze hier verderop zegt: We doen dat nu vaker als we met elkaar vrijen, ik vind het heerlijk, het is gezond. Wat grappig dat ik je dat allemaal vertel. Het komt doordat het nieuw is en ik helemaal overdonderd ben. En hij had nog een verrassing voor me. Hij vertelde me dat zijn moeder al sinds twintig jaar als prostituée in Londen werkt. Wat een krankzinnig toeval! Ik had hem gezegd dat jij in het vak zat maar van zijn moeder had ik het nooit gedacht. We houden nu nog meer van elkaar, er is zo ontzettend veel dat ons bindt. Hij is dol op zijn moeder En, kijk hoe leuk ze eindigt: Nu heb ik honger, ik ga een hapje eten en laat je over aan je vredelievende revolutie, je klanten en je liefdes. Love, je Léonore.' Grisélidis zegt: ‘Ik kan dat niet. Ik ben te geblokkeerd door mijn opvoeding. Normaliter zou je het fijn moeten vinden want ik ben ervan overtuigd dat al onze lichaamsdelen een biologische en een erotische functie hebben. Maar wat verwacht je ook, ik belandde als twintigjarige maagd in mijn huwelijksbed. Ik was totaal geblokkeerd. En als je geblokkeerd bent ben je geblokkeerd. Met een verlamd been kun je niet lopen^
Maar het was nog erger dan gewoon geblokkeerd zijn, het deed nog pijn ook. Ik schreeuwde het uit terwijl mijn wettige echtgenoot me verkrachtte... ja, dat is het woord! Hij moest erom lachen, voor hem was het normaal om met zijn eigen vrouw te vrijen! Ik was zo ongelukkig dat ik ten slotte ben weggelopen. Toen ben ik in Genève beland, waar ik ontdekte dat het met andere mannen ook niet beter ging. Een dokter heeft me toen naar een psycholoog gestuurd. De behandeling betaalde ik door tien uur per dag aan de kunstacademie te poseren. En plotseling kreeg ik — het was of er een wonder gebeurde — na zes maanden een orgasme. Het was het tijdperk voor de pil en ik ben zwanger geworden. Hoewel ik die jongen heel aardig vond wist ik dat het niet de man van mijn leven was. Maar ik zal hem — hij is de vader van Léonore — en die psycholoog eeuwig dankbaar blijven. Anders zou ik vandaag op mijn vijftigste nog frigide zijn. Helaas zijn er maar al te veel vrouwen zoals ik toen was en ik moet toegeven dat het veranderen me heel veel moeite heeft gekost.' Handdoekjes De volgende ochtend kom ik om half elf. Over een degelijke pyjama draagt ze een zwarte kimono. Ze heeft krulspeldjes in het haar en haar onopgemaakte huid is gezond en blozend We zitten weer in het keukentje. ‘Kijk maar, je kunt zien dat ik gisteravond vijf klanten heb gehad: je hoeft de handdoekjes maar te tellen die in de douche hangen te drogen. Het eerste waar ik altijd aan denk is de hygiëne. Ze hebben daar geen idee van, die mannen. Zodra ze zich hebben uitgekleed — sommigen willen alleen hun broek en slip uittrekken — breng ik ze hier naar de wasbak en laat ze hun handen wassen. Hun geslachtsdelen doe ik liever zelf, dan gebeurt dat tenminste goed. Dan controleer ik ook meteen of ze geen ziekte hebben en of alles in orde is. Je komt wel het een en ander tegen: wratten, allergieën, korsten en eczemen. Laatste had eentje een lelijke puist. Daar heb ik toen een verbandje om gedaan en daaroverheen een condoom Ja, ik moest wel, hij had al betaald. Ik kon hem niet meer de straat opsturen. Maar gelukkig komt dat soort dingen sporadisch voor. Meestal werk ik zonder condoom want daar houden ze niet van. Ze zien het als een aantasting van hun mannelijkheid. De jongere prostituées willen niet anders. Niet vanwege de anticonceptie — daar hebben ze meestal andere dingen voor — maar het is nu eenmaal hygiënischer want je hebt toch minder kans op besmetting. Als ik er op sta dat ze een condoom gebruiken stappen ze eerder naar een jongere Bij ons heb je ook concurrentie.’ De telefoon gaat en ze loopt naar de kamer. Een klant maakt een afspraak. Het bed is nog niet opgemaakt. ‘Leuk hè, die bloemetjeslakens? Die zijn alleen voor mij. Ze zouden wel willen. Laatst kwam er een klant binnen, hij . zag het bed open en dook er zo in. Toen
moest ik wel. Gelukkig was het een heel schone, frisse man. Maar ik pieker er niet over om daar een vaste gewoonte van te maken. Kijk: deze badhanddoek komt bovenop de sprei en wordt om de zoveel klanten verschoond. Ik geef toch al een kapitaal uit aan de wasserij.’ Ze geeft me een knipoog en zegt: ‘De handdoekjes die in de douche hangen vouw ik straks als ze droog zijn weer keurig op. Mannen zijn mannen, uiteindelijk zijn het toch broers van elkaar. Moet je bij Marie-Lou komen, daar moeten ze het allemaal met hetzelfde handdoek) e doen. Sommigen komen hier omdat het zo schoon is. Daar zijn ze toch wel erg gevoelig voor. Maar dan willen ze ook nog een douche nemen. Ik kan daar niet aan beginnen. Er is hier toch al zo weinig water. Mijn bidet is heilig. Ik zeg weleens: zonder mijn bidet en muziek hield ik het nooit vol. De enige die erop mag is Robert. Maar die ken ik al heel lang en hij is brandschoon. Er zijn altijd klanten die de hele nacht bij je willen blijven. Maar ik moet ook even bijkomen. Je kunt niet vierentwintig uur lang per dag bezig zijn met géven, géven, géven. Niemand kan zich voorstellen hoeveel lichamelijke energie dit werk van je vergt. De Arabische gastarbeiders bij voorbeeld zijn moeilijke klanten. Niet dat ze kwaad zijn, integendeel Ze zijn juist heel aandoénlijk en lief als je ze tenminste met respect behandelt want kwetsbaar zijn ze wel. Maar ze omhelzen je helemaal en vrijen ruw en nogal lang. Het is gewoon erg zwaar. Ze hebben de neiging je als hun eigendom, hun eigen vrouw te beschouwen en niet als een hoer. Bij de “beschaafde” Zwitser en Fransman gaat dat wel even anders. Die stikt meestal in de complexen en gaat dan als een pasja op bed liggen, verroert geen vin en laat je rustig je werk doen. Dan moet je zijn seksuele organen en erotische zones stimuleren. En vooral praten. Er zijn mannen die zo cerebraal zijn dat je ze helemaal in conditie moet brengen. Je moet ze allerlei dingen vertellen die ze opwinden en plezieren. En soms moet je juist dingen zeggen die ze bang maken, als ze een beetje masochistisch zijn. Dat zijn de kneepjes van het vak die je moet verstaan. Als prostituée moet je het hele gamma van lichamelijke en geestelijke nuances kunnen bespelen om het seksuele mechanisme van je klant in overeenstemming met zijn persoonlijkheid en zijn fantasmes te laten functioneren. Deze mechanismen zijn vooral bij de geïntellectualiseerde Europeaan erg gecompliceerd. Want je kunt de geest en het lichaam niet van elkaar scheiden. De eenvoudige arbeider heeft genoeg aan alleen tederheid en strelingen. De intellectuelen moeten zich eerst los kunnen maken van hun gecompliceerdheid en eruditie. En dat valt meestal niet mee. Wat kunnen ze je het leven zuur maken. Vooral wetenschapsmensen hebben verschrikkelijk veel moeite om hun kennis te vergeten en te luisteren naar de natuurlijke reacties van hun lichaam en hun hart. Als ze nou nog maar een beetje
Foto: Alain Gassmann
sentiment hadden, maar ze hebben nauwelijks enig gevoel. Over het algemeen nemen zij het initiatief. Ze geven een nummertje weg en zeggen wat ze uitkomt. Bij voorbeeld: lik me...! Of: kom in me...! Daar durven ze niet bij hun eigen vrouw mee aan te komen. De masochisten zeggen: spuug op me...! Of: plas in me...! Soms willen ze ook worden geslagen. Laatst was er een die zei — dat vond ik heel aandoénlijk: sla me maar doe het asjeblieft met tederheid! Als ze maar niet altijd en eeuwig over hetzelfde onderwerp begonnen te zeuren: ze vinden hun pik te klein. Daar zitten zelfs een heleboel arbeiders over in. Dus dan moet je ze geruststellen en steeds weer datzelfde verhaal afdraaien. Ik begrijp echt niet waarom iedere man denkt dat zijn hele kunnen en viriliteit afhangt van de lengte van zijn pik. Belachelijk! Ik heb mannen gekend die met minuscule pikjes vrouwen met strelingen en liefde — ja, want dat noem ik sentiment — tot ongekende hoogten wisten te brengen. Zo’n groot orgaan doet je trouwens eerder pijn dan dat het je plezier geeft.’ Nymfomaan Grisélidis vertelt dat bijna alle klanten om orale liefkozingen vragen. Prettig vindt ze het niet, maar zolang ze schoon zijn vindt ze het niet erg ook al duurt het soms erg lang. ‘Ik doe dat nog liever al was het alleen maar om mijn arme vagina, die zo moe en versleten is en die zoveel curettages • en andere medische ellende heeft gekend te sparen. Daarom zei ik daarnet dat de Arabieren zo moeilijk zijn. In dit vak heeft de tijd niet zijn gebruikelijke waarde. Drie minuten kunnen een half of een heel uur lijken. Een uur kan vijf minuten lijken. Ieder beroep heeft zijn vreselijke kanten. Denk maar aan een chirurg, gynaecoloog of de verpleegster die po’s moet legen en kankerpatiënten moet verzorgen. Die mensen hebben veel meer weerzinwekkende karweitjes op te knappen dan wij.’ Waar ze niet tegen kan is als de klanten met het verhaal komen dat ze lief voor haar willen zijn. ‘Ze kunnen maar niet begrijpen dat hun plezier en het mijne twee heel verschillende dingen zijn. De mensen denken weleens dat we nymfomaan zijn. Maar dan zouden we nooit de kost kunnen verdienen. Dan zouden we drie uur lang met de man die we aardig vinden blijven en alle andere klanten laten lopen. Nee hoor, ik vind juist dat je een enorme discipline nodig hebt voor dit werk. Want die heel enkele keer dat je halverwege denkt: met deze vent zou ik best een orgasme willen krijgen regelt hij zijn zaakje en daarmee uit. Dan zou ik nog een keertje moeten beginnen. En Vervolg op pagina 8
Hij betaalt me per uur, dat is het punt niet - maar geef mij maar tien gastarbeiders op een rijtje’ Vervolg van pagina 7
SOLANGE
als hij niet kan betalen moet ik het voor niets doen. En dan verlies ik een klant. Een gelijktijdig orgasme zou een wonder zijn in dit beroep. Maar afgezien déérvan, je hebt er gewoon geen zin in.’ De bel gaat. Grisélidis doet open. ‘U weet toch dat ik pas na drieën begin? Het kan nu écht niet’, zegt ze op een moeder-praat-tegen-kleutertoon. ‘Kijk maar, ik heb bezoek.' Opeens staat er een forse kerel in het halletje. Ik word voorgesteld en voel een klamme kolenschop in mijn hand. Als ze hem eruitgewerkt heeft zegt ze: ‘Ik heb hem maar even binnengelaten, dan krijgt u meteen een indruk. Het is een brave kerel, vindt u niet? Zo zijn ze bijna allemaal. Het was denk ik een Italiaan, in ieder geval een meridionaal.’ Ze wuift mijn ongerustheid over de verloren klandizie zelfverzekerd weg en zegt heel koket: ‘Hij komt straks heus wel terug, zo goed als bij mij worden ze nergens ontvangen.’ Grisélldis vertelt dat ze allang over een vragenlijst piekert die ze door haar klanten in zou laten vullen. De klanten zouden daar zeker geen bezwaar tegen hebben zolang het anoniem blijft. ‘Het zou toch wel interessant zijn om te weten waarom de meeste mannen naar ons toe komen. Eerst zouden ze moeten zeggen of ze getrouwd zijn of niet. En dan sinds wanneer. En dan of ze tevreden zijn over de seksuele relatie die ze met hun vrouw hebben. Als dat niet zo is dan vraag je waarom. Komt het doordat ze niet wil of is er een andere oorzaak? Mijn god, als ik zie hoe moeilijk het is met sommige mannen dan begrijp ik die vrouwen maar al te goed. Ze moeten soms een half uur lang zwoegen voordat hij een erectie krijgt en dan worden ze er nog niet eens voor betaald. En dikwijls is het nog de vrouw ook die het geld verdient. Ze zeggen wel eens dat wij slaven zijn, maar ik vind dat dat veel eerder opgaat voor de meeste huisvrouwen! Ik zou echt wel eens willen weten waarom de meeste mannen komen. Wat hun wérkelijke motieven zijn. Willen ze voor zich zelf hun eigen virili• teit bewijzen of komen ze uitsluitend om hun klieren te legen? Eigenlijk zou je ook prostituées voor vrouwen moeten hebben. Maar dat ligt nu eenmaal veel moeilijker. Een man kan niet op ieder gewenst moment een erectie krijgen. Je kunt je nauwelijks voorstellen dat zo iemand vijf, laat staan tien klanten per dag afwerkt. Ze hebben hun beperkingen, de mannen, je hoeft niet te denken dat er liters en liters in zitten. Vandaar dat mannelijke prostituées zo veel duurder zijn.’ Jonge klanten Grisélldis vindt het Vervelend als er heel jonge klanten komen. Afgezien van het feit dat ze dan het gevoel heeft of ze met haar eigen zoons naar bed gaat, vindt ze niet dat het aan haar is om ze in te wijden. Verliefd zijn is volgens haar veel belangrijker dan ervaring en ze is allang blij dat de jeugd van tegenwoordig de prostituées veel minder vaak nodig heeft. Als ze komen hebben ze meestal een ernstig probleem. ‘Laatst at ik in een kroeg waar veel prostituées komen. Een verlegen jongen zat de hele tijd naar me te kijken. Ten slotte glimlachten we naar elkaar. En toen durfde hij me aan te spreken. Werkt u hier in de buurt? vroeg hij. Heeft u even tijd om met me te praten? Ik zag aan zijn ogen dat hij niet alleen wilde praten. Dat zie je. In zo een geval stel je je vragen. Die jongen is jong, knap en lijkt normaal. Heeft hij een Oedipuscomplex? Wil hij gratis met een oudere vrouw naar bed? Of is het een schooier die me wil bestelen of verkrachten? Je aarzelt. In dit milieu moet je steeds op je qui-vive zijn. Terwijl we aan de praat raken zeg ik dat ik heel weinig tijd heb. Maar hij houdt aan en zegt dat hij net zijn loon heeft gekregen. Ten slotte besluit ik hem mee naar huis te nemen omdat-ie erg sympathiek is. Onderweg vertelt hij dat hij geen jonge meisjes durft te benaderen omdat hij nog nooit met een vrouw naar bed geweest is. En dat hij verliefd is op een travestiet Üie in nachtclubs optreedt. Die jongen pakte ik heel rustig aan, een beetje moederlijk maar toch ook weer heel vrouwelijk. Zo iemand mag je beslist niet overdonderen, je moet hem vooral op zijn gemak stellen. Hij produceerde vrij snel een prachtige erectie. Hij had een grote pik — mooi en sterk gespierd — volkomen normaal. Maar
helaas, ondanks alle moeite, strelingen en het proberen van verschillende houdingen kwam hij niet klaar. Ik heb hem aangeraden zo min mogelijk aan zijn probleem te denken en zijn relatie met die travestiet voort te zetten. Als hij ooit verliefd werd op een meisje moest hij het gewoon nog eens proberen. Want zijn mechanisme was volkomen normaal, alleen kwam hij niet helemaal klaar.’ Op aandringen van Le Fou Parle een tweemaandelijks verschijnend Frans tijdschrift dat zich revue d’art et d’humour noemt publiceerde Grisélidis haar carnet noir — het alfabetische opschrijfboekje waarin zij de karakteristieken van en de gebruiksaanwijzing voor haar klanten in telegramstijl noteert. Hoewel de grote boekhandels de verkoop van Le Four Parle boycotten ging het nieuws als een lopend vuurtje door Genève. Grisélidis kan daar smakelijk om lachen. ‘Ik heb het carnet nodig. Het is een essentieel hulpmiddel bij mijn werk,’ zegt ze en haalt een zwart opschrijfboekje uit de lade van het kastje naast haar bed. ‘Ik heb zo een geheugensteuntje nodig want ik kan al die details echt niet onthouden. Het bespaart me enorm veel tijd en moeite. Bovendien, — vind ik — al zeg ik het zelf — dat ik altijd aardig blijf. En het is ook vol humor. Als ik down ben lees ik er graag in. Daarna voel ik me beter. Kijk zelf maar, hier bij de A: Alex: doof, klein, een beetje hard gezicht — moeite met erectie — met tederheid en extreme zachtheid manipuleren. 80 F. Niet zuigen — neukt zo goed en zo kwaad als het gaat. Bernard: oude klant van tien jaar geleden! Licht Duits-Zwitsers accent, diepbruine ogen, fetisjist — wil damesondergoed aan, moet in die trant worden toegesproken en verwend. Zuigen, anale massages, masturbeert zich. Tussen 130 en 150 F. Henry: Corpulent, blauwe ogen, dun grijs haar, praat hijgend, wereldvreemd en cerebraal, zeer gecultiveerd en aardig, leest veel Griekse en Romeinse literatuur — praten, liefkozen. Neukt (condoom) 80 F. Jacques — prachtige Porsche — jong, verfijnd, sympathiek — sportief, gevoelig — met eindeloze nuances zuigen — geen anale massages — bewegingen tegen het einde versnellen — ejaculeert in de mond. 100 F. Tonio — heel eenvoudige Portugees — zuigen — neukt a la Papa-Maman (recht op en neer) — 80 F. Dit zijn courante gevallen. Maar ik heb ook een aantal psychologische. Wat je daar aan energie, geduld en zelfbeheersing voor nodig hebt, daar kan niemand zich enige voorstelling van maken. En dan zeggen ze nog dat dit geen werken is. Er komt hier regelmatig een man van een jaar of veertig. Hij publiceert het ene historische boek na het andere. Ik heb ze hier, hij heeft ze aan me opgedragen. Die man is nog nooit met een vrouw naar bed geweest. Eindeloos ben ik met hem bezig — hij betaalt me per urn;, dat is het punt niet — maar geef mij maar tien gastarbeiders op een rijtje. Na een tijdje krijgt hij een normale erectie maar dan, op het laatste moment, is hij zo geblokkeerd, dat hij geen plasje kan produceren. Hij durft niet. Hij is net als iemand die tot het uiterste puntje van de springplank loopt, in het water kijkt, en er op het Allerlaatste moment niet in durft te springen. Die man drijft me tot wanhoop. Je zenuwen zijn al die tijd tot het uiterste gespannen, je moet volkomen alert zijn en mag geen seconde aan iets anders denken. Eén verkeerd woord of gebaar kan het werk van uren teniet doen. Maar al die zenuwen en inspanning, dat is het ergste nog niet. Als het maar een keertje zou lukken! Ik ben bang dat het nooit lukt. Die man besterft het van angst voor zijn moeder. Hij is bang haar te kwetsen. De enige manier om zulke gevallen te helpen is zoals Valerie Scott dat heeft gedaan. Maar dat kan ik helaas niet. Niet omdat ik het niet zou willen maar omdat niemand me daar drie weken voor betaalt.’ Grisélldis heeft diepe bewondering voor Valérie X Scott die in ‘Surrogate Wife’ op voortreffelijke wijze beschrijft hoe ze in samenwerking met dr. William H. Masters en Mrs. Virginia Johnson patiënten met ernstige seksuele problemen ‘behandelt’. Valérie Scott putte daarbij in het register van haar seksuele technieken totdat ze de optimale manier voor haar patiënt gevonden had. Grisélidis toont me ook The New Sex Therapy van dr. Helen Singer Kaplan over de seksuele therapie die in de Verenigde Staten door Masters en Johnson wordt toegepast. Ze heeft de dikke pil van A tot Z gelezen en overal zinnen aangestreept. Maar ze zucht: ‘Wat
schiet ik er eigenlijk mee op? Ze moeten hun probleem uiteindelijk zelf oplossen. Bovendien is de therapie van Masters en Johnson alleen voor echtparen geschikt. Maar ik bestudeer nu eenmaal alle boeken die op dit gebied verschijnen in de hoop ervan te kunnen leren.’ Vleselijke zonden In haar boek, Le Noir est une Couleur (Zwart is een kleur), in 1974 verschenen bij Ballard, vertelt Grisélidis hoe ze in het naoorlogse München in het vak terechtkwam. En ze bezingt in lyrische termen de seksuele relaties die ze met Bill, Rodwell en andere zwarte Amerikanen had. ‘Ik was altijd al gefascineerd door zwarten. Toen ik zes jaar was woonden we in Alexandrië. Mijn vader, een zeer erudiet man die achttien talen sprak, was daar directeur van de Zwitserse school. Mijn moeder, ook een echte Intellectueel, onderwees aan de kleuterschool. Ze was zo geconditioneerd door haar calvinistische opvoeding en doordrenkt van waanideeën over vleselijke zonden, dat ze ons verbood notitie te nemen van onze seksuele organen. Maar je kon aan alles merken dat ze ons van masturbatie verdacht. Ze inspecteerde bij voorbeeld — je zou er om kunnen lachen als het niet zo tragisch was — onze geslachtsdelen meerdere keren per week. We moesten met zijn drietjes — we waren zes, vijf en drie jaar — naakt op bed gaan liggen en dan keek ze of onze geslachtsdelen waren geïrriteerd. We leken wel aapjes in de dierentuin. Ze controleerde of, we ons ‘gekrabd’ hadden zoals dat heette. Dus het nog niet beleefde plezier werd al gecriminaliseerd. Ik herinner me bij voorbeeld niet me zelf daar te hebben aangeraakt. Maar wel dat ik irritaties had. En de angst voor die irritaties werd een obsessie. Er waren allerlei straffen en omdat ik de oudste was moest ik het voorbeeld geven. Het was vreselijk, het is me al die jaren bijgebleven. In die tijd voelde ik me al vernederd en schuldig. Geen wonder eigenlijk dat ik tijdens mijn huwelijk — toen ik frigide was — iedere nacht droomde dat ik mijn moeder vermoordde... Mijn moeder verachtte de zwarten. Door me tot ze aangetrokken te voelen overtrad ik twee keer haar verbod. In die periode werden mijn amandelen gepeld. En dat was voor mij een zeer bijzondere gebeurtenis want ik zat bij een zwarte verpleger op schoot. Ik herinner me nu nog dat gevoel van geborgenheid, vreugde zelfs, ondanks de pijn. Als een blanke verpleger me had vastgehouden was het waarschijnlijk net mijn vader geweest — dus verboden. Met een zwarte was het heel anders omdat hij buiten het taboe van de vader viel. Ik heb altijd veel zwarte minnaars, vrienden en klanten gehad. Ze missen de seksuele complexen van de blanken. Voor hen is vrijen de natuurlijkste zaak van de wereld. Dank zij hen ben ik definitief van mijn seksuele remmingen bevrijd en heb ik ervaren dat je kunt genieten zonder je schuldig te voelen.' Grisélidis zegt dat ze prostituée is geworden om zich op haar moeder te wreken. Volgens haar is dat voor bijna alle meisjes de reden die de doorslag geeft. Want ook al worden ze — wat helaas maar al te vaak voorkomt — door hun vader of stiefvader verkracht, dén nog zijn ze het ergst door de moeder gefrustreerd omdat deze ze daarna verstoot. Als ik vraag of haar relaties met mannen tegenwoordig volwassen zijn, lacht ze zich zelf uit: ‘Ik ben nog steeds verliefd op die Tunesische jongen. Toen mijn moeder op sterven lag vertelde iemand zijn trieste levensverhaal. Ik verdenk me zelf ervan dat het een soort overdracht van me was om me op deze verschoppeling te storten. Aangezien mijn moeder me ontsnapt was moest ik een ander redden. Die niet alleen een Berber was, maar ook in de gevangenis zat en prostituée, homoseksueel, alcoholist en zestien jaar jonger was dan ik. Wat wil je nog meer? Alle elementen om gelukkig te zijn waren aanwezig ... We schreven elkaar dagelijks. En langzamerhand werd hij verliefd op mij en ik op hem. Iedere veertien dagen, tijdens het bezoekuur, hielden we eikaars handen innig vast onder het wakend oog van de politie. We durfden elkaar niet eens te kussen, alleen op de wang. En ik — idioot die ik was — bleef hem die hele tijd trouw! (In die periode werkte ik niet als prostituée.) Toen hij uit de
gevangenis kwam heb ik hem geleerd met vrouwen om te gaan en hoe je ze kon laten genieten. En hij was een goede leerling. Hij zegt vandaag nog dat hij me daarvoor eeuwig dankbaar zal blijven. Voordien was hij altijd bang voor vrouwen geweest zoals trouwens alle homoseksuelen. Maar het leven met hem was een hél want zoals ik al zei was hij alcoholist. En als hij drinkt vergeet hij al zijn complexen en misère. En dan wordt hij gewelddadig en dat is verschrikkelijk. Bijna dood heeft hij me geslagen en niet één keer, maar véle keren. Hij is ten slotte nadat ze hem uit Zwitserland, Frankrijk, Holland en België hadden gegooid gerepatrieerd. Ik wed dat hij nu weer in de gevangenis zit want ik heb al een paar maanden niets van hem gehoord. En toch hou ik nog steeds van hem, hij heeft beslist kwaliteiten en hij is een geweldig minnaar. Die verhouding duurt nu al acht jaar. Gelukkig ben ik nu een stukje wijzer geworden. Ik wijd me op dit moment vooral aan mijn révolution pacifique. Grisélidis' bureau is waarschijnlijk het volledigste en meest actuele Informatiecentrum over prostitutie ter wereld. Ze verzamelt en leest alle boeken die ze over dit onderwerp te pakken kan krijgen. Dagelijks worden hier krantenknipsels en publikaties zorgvuldig in ordners en mappen opgeborgen. Overal, tot in de keuken en de wc toe, staan boeken: recente en klassieke werken over seksuologie, psychologie, psychiatrie en anti-psychiatrie. Er is ook een hele collectie boeken over wat ze de ‘misère in de wereld’ noemt: onderwerpen als kernenergie, gevangenissen, vrouwen, kinderen in de Derde Wereld komen vaak terug. Als er een boek verschijnt waar Grisélidis erg van onder de indruk is bestelt ze een hele serie die ze dan aan kennissen en belangstellenden uitdeelt. Vaak geeft ze ook een exemplaar aan een klant mee. Het verspreiden van zinvolle lectuur is een belangrijk onderdeel van haar révolution pacifique. De afgelopen paar jaar heeft ze honderden boeken weggegeven die ze als klassieken op het gebied van prostitutie beschouwt (zie literatuurlijst). Ze begon in haar Parijse tijd — in de periode dat ze dacht definitief uit het vak te zijn — voor de prostitutées op te komen. Toen ze in juni 1975 over de radio hoorde dat de stakende prostituées zich in de St. Bemard-kapel op Montparnasse hadden teruggetrokken kon ze zich niet weerhouden om erheen te gaan. ‘Een Fellini-tableau is flets vergeleken bij het kleurige volkje dat zich in die kerk bevond. Een mengelmoes van oude en jonge hoeren — sommigen sterk opgemaakt en anderen zo uit bed gestapt — kefhondjes, travestieten, priesters, feministen, journalisten. Je wist niet wie er wel en niet was verkleed... Sinds die tijd zijn we bij elkaar gebleven. En toen ik in 1977 naar Genève terugkwam — ik was zo arm als <e neten, had gaten in mijn schoenen en ondergoed — begon ik meteen de prostituées hier te mobiliseren. Maar dat viel niet mee. Ik denk omdat ze ons in Zwitsrland met rust laten. Je mag hier als hoer getrouwd zijn zolang je man werkt. En je hebt ook recht op sociale voorzieningen als je maar betaalt. We hebben hier een bevoorrechte positie vergeleken bij de meeste landen. Toen ik in 1978 in de krant las dat kolonel Bosshardt in Genève over het werk van het Leger des Hells onder de prostituées in Amsterdam zou komen praten, zei ik tegen de meiden: kom, we gaan er met z’n allen heen. Maar niemand had zin. Ze zeiden wel dat ze erg graag wilden horen hoe het was geweest. Zo zijn ze hier nu eenmaal. Maar ik ben niet tevergeefs gegaan. Het is een
fantastisch mens, die kolonel Bosshardt van jullie. Ze heeft haar boek aan me opgedragen. ‘God Bless You’ staat er in. Nou, ja, het is heel goed bedoeld.’ Grisélidis vertelt hoe verschrikkelijk veel tijd en moeite het haar heeft gekost — en hoeveel klanten ze heeft moeten laten lopen — om vijftien handtekeningen bij de Geneefse prostituées op te halen. Toen ze de film La Dérobade geïnspireerd op het prachtige boek van Jeanne Cordelier had gezien, klom ze meteen in de pen en schreef een open brief die integraal in Liberation van 31 december 1979 werd gepubliceerd. Haar protest opent met de woorden: het wordt nu toch wel eens tijd om aan de orde te stellen dat men ons, prostituées, voor achterlijken laat doorgaan en het publiek voor de gek houdt. Dit voorjaar reisde ze met een bevriende advocaat naar België om aan een ronde-tafeldiscussie in het Luikse vrouwencafé deel te nemen. Kate Millett was op het laatste moment verhinderd te komen maar dank zij de Amerikaanse feministe Ti Orace Atkinson werd het toch een zeer stimulerend debat. De volgende dag beantwoordde Grisélidis vragen van luisteraars op de Belgische radio en de uitzending werd een groot succes. ‘Ik heb ook een paar lezingen aan de universiteit van Vincennes gehouden en moest dit jaar twee keer naar Parijs voor een persconferentie. Ze hadden mij daarvoor gevraagd omdat op dat moment geen enkele Franse prostituée zich in het openbaar durfde te vertonen uit angst voor represailles. Maar sinds in juni van dit jaar de Association Parisienne d’Action et de Défense des Femmes Prostituées is opgericht hebben we voor het eerst in de geschiedenis een legale status die ons noch aan de Kerk noch aan de Staat bindt. Onze presidente is nu Merry, niet te verwarren met Ulla van wie we ons volkomen hebben gedistantieerd. In het begin deed ze goed werk maar toen stapte ze uit het vak en nu wijdt ze zich alleen nog maar aan haar eigen publiciteit en die van haar boek. Onze vereniging wil de schijnheilige wetten in Frankrijk veranderen die aan de ene kant de prostitutie tolereren en aan de andere kant voortdurend — in
alle opzichten — strafbaar stellen. Dit maakt niet alleen het werken voor prostituées onmogelijk, maar ook hun hele bestaan. De prostituées mogen in Frankrijk niet met hun eigen kinderen en met de man van wie ze houden samenwonen. Ook al is het de vader van de kinderen en al heeft hij een vaste baan. Daarom zijn we nu bezig een wetsvoorstel te ontwerpen om het privéleven van de prostituée te beschermen. Er zijn natuurlijk ook vrouwen die souteneurs hebben — dat weten we allemaal — maar de grootste souteneur in Frankrijk is de Staat. Weet je dat ze van de prostituées vier jaar belasting met terugwerkende kracht eisen, gebaseerd op een volkomen willekeurig salaris? Wij gaan nu processen daartegen voeren, gelukkig hebben we advocaten die ons gratis willen helpen.’
Boeken die door Grisélidis worden aanbevolen: Les Chambres Closes — Germaine Aziz, 1980, Stock - elle -mêmes La Partagée — Barbara Christine de Coninck, 1977, Les Editions de Minuit Le pain nu — Mohamed Choukri, 1980, Francois Maspero Folies Femmes de Leur Corps — La prostitution - Judlth Belladonna, 1977, Recherches. Histoire d’une Prostituée — Marie Thérèse, 1964, Editions Gonthier, Collection Femme La Prostitution ...et Alors? — Mare Oraison, 1979, Editions du Seuil Nous ne sommes pas nées prostituéesChantal Jean Bemad, 1978, Les Editions Ouvrières The Prostitution Papers. A candid dialogue — Kate Millett, 1971 (in het Nederlands bij Meulenhoff verschenen onder de naam: Feiten over prostitutie) ‘Surrogate Wife’ — Valérie X Scott
Grisélidis Real, Merry en Carole (Foto: Erling Mandelmann)
Grisélidis Réal met een van haar zonen (Foto: Georges Carlier)
Een deel uit Grisélidis’ Carnet Noir’, zoals gepubliceerd in ‘Le Fou Parle’
Unikap De algemene vergadering van aandeelhouders van de fietsenfabriek Unikap is jongstleden woensdag een schandelijke vertoning geworden. Onder leiding van Willem (Smit) de Zwijger en Eric (Harmsen) de niets ontziende Noorman is daar een toneelstukje opgevoerd dat een dieptepunt mag worden genoemd in de betrekkingen van welke aard ook tussen de verschillende groeperingen met belangen in ons bedrijfsleven. Vorige week schreef ik over deze affaire al dat directeur drs. W.J. Suur in ongenade was gevallen. Gezegd werd dat Suur belangen had die strijdig waren met de belangen van Unikap. Daaraan voegde ik toe dat dat voor mij toch wel een wat wonderlijke affaire was, omdat de samenstelling van de huidige raad van commissarissen en directie de mogelijkheid inhield van belangen die eveneens strijdig met die van Unikap zouden kunnen zijn. Op de vergadering gaven noch Smit noch Harmsen enige toelichting op deze affaire. De kleine aandeelhouders kregen geen poot aan de grond. Al hun verzoeken om nadere toelichting werden onder de tafel geveegd. Ik vrees dat deze gebeurtenis de onderneming weinig goed zal doen. En ook ditmaal is weer gebleken dat de Amsterdamse effectenbeurs — om precies te zijn de Vereniging voor de Effectenhandel — en de Vereniging Effectenbescherming niet voldoende toegerust zijn om in een geval als Unikap doeltreffend en doortastend in te grijpen. De kleine Vereniging Effectenbescherming doet weliswaar nog iets, maar haar middelen en mankracht zijn veel te beperkt. Het was jammer dat Lakemans Sobi (Stichting onderzoek bedrijfsinformatie) in dit geval niet heeft ingegrepen, want als er iets gevreesd wordt in ons bedrijfsleven dan is het wel die Sobi — het werk overigens van ook maar één man. Ik begin dan ook langzamerhand steeds meer te verlangen naar een besluit van de Nederlandse regering om een soort Securities and Exchange Commission naar Amerikaans model in te voeren. Zo’n Sec moet dan bijzonder uitgebreide volmachten krijgen zodat bestuurders als bij Unikap geen rustig moment meer overhouden. Bij de Franse Motobécane, die een belang van zevenentwintig procent in Unikap heeft, zullen ze overigens niet dankbaar zijn voor de vergaderingsregie van Smit c.s. aangezien de koers is gedaald van 129 naar 105. Voor Motobécane is die koersdaling daarom zo onaangenaam, omdat zij haar aandelen volgens hardnekkige geruchten wil verkopen. Bouwnijverheid Het aannemersbedrijf Vandervliet-Wernink is failliet verklaard. De gezonde delen zullen ongetwijfeld uit dit kleine concern worden gesneden om door anderen te kunnen worden overgenomen. U weet dat de oorzaak van de ondergang van Vandervliet-Wernink is gelegen in de onmogelijkheid om woningbouwprojecten, die in een voor de onroerend-goedmarkt nog redelijk goede tijd van start gingen, aan de man te brengen. Wilma is een ander voorbeeld van deze ellende en dezer dagen zag ik jaarcijfers van het Roermondse bouwconcern Jansen en de Jong — dit bedrijf, dat eind 1979 nog in een vrij gezonde positie verkeerde had toen voor ruim zestien miljoen gulden onroerend goed op de balans staan, dat volgens een toelichting al sinds 1978 onverkoopbaar was. Dit jaar zijn al honderden aannemers, bouwmaatschappijen en toeleveranciers van de bouwnijverheid failliet gegaan. Vele andere, waarbij ook makelaars in onroerend goed, hebben uitstel van betaling moeten aanvragen of hun bedrijven drastisch moeten inkrimpen. In sommige gevallen zijn bedrijven zonder meer gesloten. In de huizenbouw zijn ontelbare miljoenen vastgelegd. Dit gigantische kapitaal dreigt nog op zijn minst enkele jaren renteloos te blijven liggen. Een verbetering van de situatie zal eerst ontstaan als de rentevoet flink daalt en de conjunctuur weer aantrekt. Voor vele ondernemingen in de bouwnijverheid zal het dan echter te laat zijn. Ik begin me langzamerhand wel af te vragen welke andere ondernemingen zij zullen meeslepen op de weg naar de ondergang — hypotheekbanken, hypotheekbedrijven van verzekeringsconcerns, leveranciers van hout, steen en beton?