Advertentie

(Ingezonden mededeling) Het tijdschrift voor de literaire elite, maar niet voor iedereen met geld! Uitgegeven door ARBEIDERSPERS SINGEL 262

Advertentie

(Ingezonden mededeling) De vakgroep Moderne Nederlandse Letterkunde en Tekstinterpretatie van de Faculteit der Letteren vraagt een gewoon hoogleraar (m/v) in de moderne Nederlandse letterkunde Taken: • het geven van onderwijs en het verrichten van onderzoek op het gebied van de Nederlandse Letterkunde na 1830 • het participeren in de bestuurlijke werkzaamheden van de vakgroep, de Subfaculteit Neerlandistiek en de Faculteit der Letteren. \/nroictpn •

• veelzijdige literatuurtheoretische kennis • goede oriëntatie in de discussie tussen literatuurtheoretici en tekstinterpreten op het gebied van de Neerlandistiek • ruime ervaring in het verrichten van onderzoek-op het betrokken vakgebied, blijkend uit een proefschrift en andere’wetenschappelijke. ■ ■ publikaties • goede didactische kwaliteiten en ruime ervaring met het onderwijs op universitair onvergelijkbaar niveau • bereidheid eh vermogen tot samenwerking met de aanwezige ordinarius, stafleden en studenten-* • universitairp of 'vergelijkbare bestuurservaring. Aanstelling zal plaatsvinden in salarisschaal 152 BBRA. Bij gelijkwaardige kwaliteiten van kandidaten zal de voorkeur aan de aanstelling van een vrouw worden gegeven. Uw sollicitatie, vergezeld van een curriculum vitae en een lijst van publikaties, kunt u binnen drie weken richten jk aan de Voorzitter van de Benoemingscommissie, prof. dr. G. Borgers, Koningin Wilhelminalaan 44. 2264 BM Leidschendam, onder vermelding van ——— vacaturenummer 4024. Ook wie de aandacht wil vestigen op mogelijke kandidaten I kan dit doen aan bovenstaand adres. 11^7 TzS Universiteit van Amsterdam

In korte tijd is de centrale een politiestaat in het klein geworden’

Rob Sijmons

KERNENERGIE X.

Het komende beleg van de veste Dodewaard De aanblik van de kerncentrale Dodewaard is in korte tijd drastisch gewijzigd. Nieuwe hekken, prikkeldraad, bewakingscamera’s. Niet zichtbaar zijn de traangasleidingen en de valluiken. Het wachten is nog slechts op de ME en de demonstranten.

‘Ik wil ook mijn slecht ter been zijnde grootmoeder kunnen meenemen, maar bij een bezetting van de centrale kan dat niet, dan wordt ze meteen in elkaar gehengst.’ ‘Moeten we de mensen adviseren: Valhelm hoofdzaak?’ ‘De basisgroep Rotterdam wil spullen meenemen voor de bouw van lichte barricades.’ ‘Bij ons willen veel mensen hun kinderen meebrengen; er moet zoiets als een crèche georganiseerd worden.’ ‘Amsterdam is niet voor barricades, maar we nemen wel materiaal mee om te voorkomen dat de ME zonder meer op de demonstranten inrijdt.’ Het karakter van de komende actie tegen de kerncentrale in Dodewaard is maandenlang onzeker geweest. Eindeloze vergaderingen van 175 basisgroepen en van hun landelijk overleg lieten de heikele punten bij voorkeur overstaan tot weer een volgende bijeenkomst. Met name de angstige kwestie van het geweld slorpte veel tijd en energie op. Tot ergernis van actievoerders die het een irrelevante vraagstelling vonden: het leidt af van ons doel, het zo snel mogelijk stilleggen van de kerncentrale; en als er, ondanks onze geweldloosheid, toch geknokt wordt, dan is dat geprovoceerd door de repressie van de overheid. Die simpele analyse voorkwam echter niet dat ook de voorgenomen geweldloosheid van de actie inhoud moest 'worden gegeven. Betekent dat gelijk weglopen zodra de ME-linie oprukt?

Past de benadering van een ME-cordon volgens het principe ‘geen slaand geweld, wel duwend geweld’ in het karakter van de actie? Kun je wel een massale sit-down houden met mensen die geen enkele ervaring hebben met geweldloze weerbaarheid? De besluiteloosheid van het landelijk overleg was zo groot dat zelfs het doorgaan van de, toch al zeer ruim aangekondigde actie ter discussie stond. Maar zondag 5 oktober, met nog maar twee weken te gaan, is de aandrang tot uitstel definitief afgewezen. Het oorspronkelijke idee om het terrein van de centrale te bezetten, is afgevoerd. De bedoeling is nu om de toegangswegen af te grendelen met ‘menselijke blokkades’. Dat gebeurt pas op de tweede dag van de actie. De eerste dag, zaterdag 18 oktober, zal worden besteed aan de gezamenlijke voorbereiding in een groot tentenkamp op ruime afstand van de centrale. De organisatoren verwachten daar minimaal tienduizend mensen. -Het definitieve besluit om geen bezetting uit te voeren is pas in een laat stadium gevallen. Dat was te laat, zo wordt nu erkend. Organisaties die wel sympathiek staan tegenover het doel van de actie namen afstand van de mogelijk te gebruiken middelen. Want de centrale, dat kon iedereen zien, werd omgebouwd tot een ware veste; elke poging tot bezetting zou bij voorbaat neerkomen op een gigantische knokpartij. Inmiddels is vrij gedetailleerd bekend welke voorzorgen er in en rond de centrale zijn getroffen Dat komt door de onthullingen van Walter Huinink, die tot 26 september als uitzendkracht werkte in het magazijn van de centrale: • Om het terrein zijn extra hekken aangebracht; daarop zit ‘Nato-prikkeldraad', voorzien van scherpe mesjes; • De brug naar het fabrieksterrein is

voorzien van een extra klaphek; • De hoeveelheid bewakingscamera’s is uitgebreid; • In en om de centrale zijn afluistermicrofoons aangebracht. Die bevinden zich, volgens de waarnemingen van Huinink, ook op de Waalbandijk, de openbare weg die langs de centrale voert; • Op palen, hekken en dergelijke zit nu antiklimverf, niet drogende verf; • In het plafond van de ‘ingangssluis’ van de portiersloge — het gebouwtje dat het dichtst bij de brug is gelegen, en dat dienst doet als de centrale voor de bewaking — zijn traangasleidingen aangelegd. In de bewakingskamer, waar de tv-monitoren staan, en ook de luidsprekers van de afluistermicrofoons, kunnen gascilindertjes op de leidingen worden aangesloten; • Er is een leiding naar het langs de centrale stromende riviertje de Strang aangelegd. Daarmee kunnen chemica: liën in het water worden gebracht. Het precieze doel is niet geheel duidelijk; • Alle sloten en deuren zijn veranderd; • Öp diverse plaatsen is glas vervangen doör pantserplaat; • In het koelgebouw zijn een aantal trappen en luiken zodanig gewijzigd dat zij als vallen kunnen werken, zeker-voor mensen die daar onbekend zijn; ‘Zelfs de -werknemers,’ zo vertelt Huinink. 'wisten niet precies wat er allemaal gebeurde. Zo ging iemand het koelwatergebouw binnen en tuimelde daar niets vermoedend in zo’n gat. Zodoende hoorde ik het, want hij vertelde het aan mij.' ‘Ik heb er bijna een jaar gewerkt. In het begin kon ik vrijwel overal komen, zelfs in het beveiligde deel; ik ben bij voorbeeld bij het splijtstofbassin geweest. Nadat er acties aangekondigd werden ging dat anders. Op het laatst ging iedereen vreselijk op zijn woorden passen, er heerste een sfeer van wantrouwen, alles kon verkeerd worden uitgelegd. In korte tijd is de centrale geworden tot een politiestaat in het klein. Het lijkt wel of het personeel alleen nog maar bezig is met de veiligheid. Je zag steeds meer honden. ME’ers werden rondgeleid. Allerlei onbekende figuren liepen er rond en stelden vreemde vragen — wat het waren weet ik niet, BVD'ers of zo. Die vroegen: wie is dat,

waar woont-ie? Er waren personeelsleden die weigerden te antwoorden, ze wilden hun collega's niet bespioneren.' ‘Het personeel moest via de publiciteitsmedia -vernemen welke veiligheidsmaatregelen getroffen werden. Toen werd er een algemene vergadering van het personeel bijeengeroepen waarin de zaken uit de doeken werden gedaan. Na de publikatle in De Gelderlander over het afluisteren (van telefoons) was er sprake van verhoogde spanning, onder andere doordat men elkaar ging verdenken van het doorspelen van gegevens naar de pers.’ In de jacht naar het lek werd Huinink gevonden. Het leek hem toen beter zijn uitzendwerk te staken. De acties tegen kernenergie zullen zich niet alleen rond de centrale van Dodewaard afspelen. In het dorp zelf organiseert de vereniging Milieudefensie een ‘energiebesparingscampagne’. Twee weken lang staat er een tent op het dorpsplein, waar voorlichting en vrolijkheid elkaar zullen afwisselen. Een besparingsbrigade van deskundigen gaat het dorp door om persoonlijke adviezen te geven. Naast de tent komt een grote windmolen die de energie voor de tent zal leveren. Een nevendoelstelling van de actie van

Milieudefensie is om de gespannen sfeer rond de actie tegen de centrale wat te neutraliseren. Woordvoerder Theo Richel: ‘We willen een beetje druk van de ketel halen. Daarom hebben we ook een denderend positief programma gemaakt, we besteden bijna geen woord aan kernenergie, het is allemaal heel braaf.’ De gemeente vond het een lovenswaardig initiatief en gaf toestemming om ook tijdens de acties de tent te laten staan. Inmiddels is die houding gewijzigd: de milieuverdedigers hebben te horen gekregen dat zij de vrijdag voor de actie vertrokken moeten zijn. De gemeente vreest moeilijkheden, terwijl de politie de handen vol heeft aan de bewaking van de centrale. Voor de actie ‘Dodewaard gaat dicht’ gold oorspronkelijk als voorwaarde een 'op zijn minst passieve sympathie bij de plaatselijke bevolking’. Dat doel is niet bereikt. Volgens de plaatselijke actiegroepen is de meerderheid zelfs tegen de actie, ‘of die nu geweldloos is of niet. Je hoeft echt niet te verwachten dat je hier juichend als bevrijders wordt ontvangen.’ En: ‘Veel mensen begrijpen dat we best voor een goede zaak strijden, maar ze zullen toch sidderend voor hun tuinhek staan. Jullie vertrouwen we wel, zeggen ze, maar niet al die andere mensen die komen, die op hun eigen houtje wat gaan doen.’ De verzekeringsagenten leuren al met extra polissen om molestschade te dekken. De vrees van de plaatselijke bevolking is begrijpelijk. Als er tienduizend mensen — of meer — in actie komen en geconfronteerd worden met ME-linies, is de zaak dan in de hand te houden? De organisatoren mikken vooral op interne sociale controle: deelnemers moeten zich groepsgewijze voorbereiden, waarbij de geweldloosheid van de actie nog eens benadrukt wordt. De gekozen organisatievorm is echter zo los dat die ‘controle’ gemakkelijk tot onmacht wordt. Ernstiger is dat er binnen de organisatie een onderstroom is van actievoerders die er graag wat harder tegenaan gaan. Zij hoopten op een actie die zo effectief zou zijn dat de centrale moet sluiten. Het verlaten van het plan tot bezetting, en het besef dat de nu voorgenomen blokkade vooral symbolisch zal zijn omdat de reactor gewoon door zal draaien, frustreert hen. Uitroepen als: ‘We laten ons niet wegsturen als een klas schoolkinderen,’ ‘Ik laat me niet zonder verzet in elkaar slaan,' ‘We hebben barricades nodig om ons daarachter te kunnen hergroeperen,’ illustreren de onvrede. En frustraties in de beweging tegen kernenergie, daar is de actie 'Dodewaard gaat dicht’ juist uit voortgekomen: ‘demonstreren helpt niet, we gaan over tot directe actie.' De door iedereen geaccepteerde strategie is echter: geen geweld, ook niet na provocaties. Maar oog in oog met de ME wordt dat goede voornemen snel vergeten — dat leert de praktijk. Om dan, zoals aangekondigd, officieel afstand te nemen van de ‘relschoppers’ of ‘rechtse provocateurs’ is wel erg eenvoudig. Ook de verklaring dat ‘de overheid aanstuurt op een confrontatie’ is even lang als breed. De eindeloze discussies over ‘het geweld’ hebben natuurlijk ook wel een positief effect gehad: daardoor zijn de vijfentwintighonderd mensen in de ‘basisgroepen’ intensief op de geweldloosheid voorbereid. Misschien helpt dat nog. ■

Dodewaard (Foto: Hans van den Bogaard)

Helen Caldicott: ‘Een kernoorlog is een ongeneeslijke ziekte, en dan is de enige oplossing preventie’

Rob Sijmons

In het kader van de Vredesweek was vorige week de kinderarts Helen Caldicott in ons land. Na acties tegen kernproeven en kernenergie in haar geboorteland Australië werkt ze nu in de VS — en gebruikt nog steeds haar vrije tijd om tegen kernenergie te waarschuwen.

De diagnose van dr. Helen Caldicott, kinderarts en strijdster tegen kernbewapening en kernenergie, is resoluut: ‘Onze planeet is ziek, en we zitten eigenlijk al in de terminale fase. Actief via kernwapens, passief via kernreactoren. Ga maar na: in elke reactor van duizend megawatt zit vijftien miljard curie aan radio-actieve straling opgesloten — evenveel als in duizend kernbommen è la Hirosjima. Bij een meltdown, als de reactorkern smelt, of dat nu komt door een technisch manco in de reactor, of door een zware blockbusterbom, komt die straling vrij. Er ontstaat een zware wolk die het vuil als fal-out ergens weer deponeert. Dat heeft dus hetzelfde gevolg als duizend Hirosjima-bommen, zij het zonder de schade door de ontploffing en de vuurzee. Als een bom van een megawatt zou terechtkomen op een centrale van duizend megawatt dan vernietigt dat volgens de schattingen geheel West-Duitsland. Kernreactoren zijn zelfs kwetsbaar in een niet-nucleaire oorlog, om over sabotage maar te zwijgen. ‘De nucleaire industrie had allang epidemiologisch onderzoek moeten doen: hoeveel gevallen van kanker waren er voordat een kerncentrale er kwam, en hoe verandert dat. Ze doen dat niet, ze zijn alleen geïnteresseerd in het verkopen van reactoren en in de winsten. Als wij dan komen met statistische bewijzen voor de gevaren, dan zeggen ze: jullie hebben een verkeerde methode gebruikt om aan je basisgegevens te komen. Maar het zou niet ons werk moeten zijn om de risico’s te bewijzen — zij moeten eerst aan ons bewijzen dat kernenergie veilig is.’ ‘Toch ontspringt de kemindustrie nog steeds de dans. De reden is deze: als ze een reactor zouden laten lopen op poliovirussen, die warmte produceren bij hun vermenigvuldiging, en er zou een beetje virus vrijkomen, dan zie je binnen drie weken verlamde mensen. Maar als er radio-actieve isotopen vrijkomen, zoals uit de kerncentrale in Harrisburg, dan duurt het vijf tot vijftig jaar voordat er zich kankers ontwikkelen.’ 'Het is nu vijfendertig jaar geleden dat de bom in Hirosjima viel; de laatste jaren zie je het aantal kankergevallen daar sterk stijgen. Daarom denken we dat de grote piek van de kankerschade pas na veertig jaar valt; we leren er nog steeds van. We zien ook nieuwe kankers, soorten die we nog nooit eerder tegenkwamen. Door die lange vertragingstijd bij het ontstaan van kanker kan de Industrie zijn gang gaan. En de mensen zijn vergeetachtig. Als ze kanker krijgen, dan zit er ook geen etiket op de woekerende cellen met als tekst: ik ontstond door strontium-90 uit de kaas die je twintig jaar geleden at, en die werd vervaardigd uit melk van vlak bij de reactor.’ ‘Al dat gepraat over lage stralingsdoses, dat ’s alleen maar een afleidingsmanoeuvre. Ze hebben het dan over veertig millirem en doen of hét slechts een minieme hoeveelheid röntgenstraling is. Maar kijk naar plutonium. Als je één picogram daarvan inademt, dat is dus een miljoenste van een miljoenste gram, en dat blijft vastzitten op een plekje in je longen, dan ontvangt het omringende weefsel meer dan 100.000 rem per jaar. Dat is een dodelijks dosis. Kun je dan nog vaststellen wat de kleinste hoeveelheid plutonium is die bij inademing kankerverwekkend is? De mensen die over lage stralingsdosis spreken zijn dwaas, zoiets bestaat gewoon niet.’ ‘Verder zijn er dan nog de teratogene effecten, de schade aan het zich ontwikkelende embryo, een mechanisme dat vergelijkbaar is met dat van thalidomide (softenon). En er ontstaan erfelijke afwijkingen door straling. Ik wil geen verhoging zien van het aantal patiënten met dergelijke ziekten: ik werk als kinderarts met patiëntjes die lijden aan fibrosis cystica, een erfelijke bindweefselziekte. We kunnen daar niets aan doen, al mijn patiëntjes sterven.’ Helen Caldicott (39) voert nu al jaren actie tegen kernenergie en kernbewapening Het begon in haar geboorteland Australië. Na lezing van Nevil Shute’s On the beach startte ze een succesvolle actie tegen de Franse kernproeven in de nabijgelegen Stille Oceaan. Daarna volgde een gevecht tegen de inheemse uraniummijnbouw Tegenwoordig werkt ze in het Amerikaanse Boston, maar nog steeds gaat vrijwel al haar vrije tijd op aan anti-nucleaire acties. Vorige week was dr. Caldicott even in ons land:'vakantiedagen die onder andere werden besteed voor lezingen en gesprekken in het kader van de Vredesweek. ‘Een kernoorlog, dat is voor alles een medisch probleem. Het is, zoals de decaan van een grote medische faculteit het uitdrukte, onze finale epidemie. Het is een ongeneeslijke ziekte, en dan is de enige oplossing preventie. Artsen hebben de roeping om het leven te beschermen, dus zij moeten vooroplopen bij die preventie. Maar artsen zijn'ook conservatief en terughoudend. Daarom heeft het heel lang geduurd voordat ze er zich mee gingen bemoeien. We organiseren nu een serie van zes of zeven conferenties over de medische gevolgen van een kernoorlog, en de belangstelling is zeer groot. Het ziet er nu naar uit dat de A.M.A (de Amerikaanse Maatschappij voor Geneeskunst) een standpunt zal gaan innemen.’ ‘Over de gevolgen van een kernoorlog kan geen misverstand bestaan. Bij zo’n totale oorlog zal vrijwel alle leven op het noordelijk halfrond vernietigd worden; op het zuidelijk halfrond vallen ook nog vele slachtoffers door de wereldwijde fall-out. Waar de bommen vallen sterven mensen doordat ze levend geroosterd worden, of door effecten als in een snelkookpan. Wie het in eerste instantie overleeft, bij voorbeeld op het platteland, sterft later door de radioactieve neerslag.' ‘De neutronenbom werkt zo mogelijk nog gruwelijker. Dat wapen is ontworpen op zo weinig mogelijk ontploffingseffecten, en zo veel mogelijk straling. Die moet door de bepantsering van tanks binnendringen om de soldaten uit te schakelen. Dat vereist een grote dosis, het moet geen weken duren voordat de slachtoffers gaan braken en sterven aan acute stralingsziekten zoals in Hirosjima; want in die weken kan een soldaat nog veel schade aanrichten.’ ‘De straling bij een neutronenbom is zo intens dat de slachtoffers binnen achtenveertig uur sterven. Eerst zwelt een deel van de hersenen op. Maar die hersenen zitten opgesloten in een soort doos,

dus krijgt de man zware hoofdpijn, gaat ijlen, krijgt zware koorts, gaat strompelend lopen en voelt zich verdoofd. Er kunnen dan acute psychotische verschijnselen optreden, en je kunt je wel voorstellen wat soldaten die daaraan lijden voor geks kunnen doen. In hun laatste uren zijn de slachtoffers weer helemaal normaal, het is een periode van volledige helderheid. Dan sterven ze. Je kunt geen onmenselijker manier bedenken waarmee de mens zijn broeder ombrengt.’ ‘In de strijd tegen kernwapens nemen niet alleen artsen, maar ook vrouwen een speciale plaats in. Ze hebben een aangeboren begrip voor het leven, ook als ze nooit een kind hebben gebaard, al is het maar door de menstruatie elke maand. Er zijn ook al veel vrouwen actief, ze staan voorop in de beweging tegen kernenergie. Huisvrouwen die nooit iets eerder ondernamen, vallen nu de autoriteiten en politici lastig. Dat is zeer effectief.’ ‘Ik wil nu graag die miljoenen vrouwen verder mobiliseren. Ik wil een reclamespot van dertig seconden voor de televisie maken. Dan zit ik daar met mijn kinderen om me heen en dan zal ik zeggen: als moeder en als dokter, dit zijn gevolgen van een kernoorlog, we zullen allemaal dood zijn in twintig minuten (knipt met de vingers), en de laatste zeven maanden gebeurde het al bijna drie maal (knipt opnieuw), want de computers lieten het afweten. Die spot moet dan midden in General Hospital zitten, een soap opera waar iedereen naar kijkt. Daarmee bereik je miljoenen vrouwen, die dan bijeenkomsten kunnen houden om zich te scholen over kernwapens. Die daarna de kerken en de politici. kunnen lastig vallen. Die senator Jackson opzoeken, de baby op tafel leggen, de luier verschonen, en dan zeggen: vertegenwoordigt u deze baby? Dat heeft kracht, daar helpen geen argumenten tegen.’ ‘Die kerels, het zijn net vijfjarige jochies die met spannend speelgoed stoeien. Hun emoties zijn totaal uitgeschakeld bij wat ze doen. Wat telt is macht, ego en prestige. Ze hebben de argumentatie van vijfjarigen: hij heeft meer, ik wil nog meer. Ik geloof ook dat die wapens symbolen zijn voor ontoereikende mannelijkheid. Onlangs was Laura Nader, de zuster van Ralph, op bezoek bij het ministerie van Energie, waar ze overigens ook de kernwapens maken. Daar zeiden ze dat zonne-energie verwijfd is. Serieus. De extrapolatie naar kernwapens en mannelijkheid ligt voor de hand. Je zag het ook toen zestien moeders, de dag na moederdag, op bezoek gingen bij het Armed Services Committee. Daar stonden ze, in uniformen, met langs alle wanden afbeeldingen van raketten en kernwapens. Een van de vrouwen zei: wat is dit voor binnenhuisarchitectuur? Het waren echt vijfjarige jongetjes met hun speelgoed om zich heen. Daarom is een van onze leuzen: neem de jongens hun speelgoed af.' 'Je moet die kerels pakken op hun zwakke plekken. Bij de actie tegen de uraniummijnen in Australië had ik problemen om iets via de pers te bereiken: krantenconcerns bleken aandelen in die mijnen te bezitten. Ik stapte naar de vakbonden, maar die waren bang voor de werkgelegenheid. Ze zeiden uiteindelijk: oké, u hebt tien minuten. Ik had een strakke zwarte broek aangetrokken zodat ze naar me zouden kijken. Ik begon meteen over hun teelballen, over plutonium dat in hun ballen terecht kon

komen. Opschudding en een verbijsterd zwijgen. Daarna begon ik over kinderen en babies. Waarop ze zeiden: ik wil mijn kinderen niet zien opgroeien in zo’n wereld.’ ‘Op een van onze conferenties traden natuurkundigen op die hun gehele leven hebben besteed aan het ontwerpen van kernbommen. Er verschenen grote wiskundige vergelijkingen op het bord, met daarin variabelen, waarbij ze uitlegden: dat is dan zoveel calorieën straling per vierkante centimeter weefsel, nou, dót zal stevig aankomen. Je kunt je voorstellen hoe die mensen denken, hun hele leven hebben ze eraan gedacht hoe je mensen kunt doden. Ze zijn als Hitlers nazi’s! Toch lijken het vriendelijke jongens. Tijdens het Manhattanproject heerste er onder de boys die de eerste atoombom ontwierpen echt een sfeer van cameraderie. Ze hadden een reünie dit jaar, en ze zijn nog steeds met zich zelf ingenomen. Natuurlijk, een aantal kreeg spijt en viel uit de boot, maar een heleboel ook niet. Zoals Edward Teller. Die zei: als je je zorgen maakt om een kernoorlog, dan moet je wel een hypochonder zijn.’ Helen Caldicott laat die opmerking even inwerken. ‘Die types denken wel erg vreemd. ’ ■

Dr. Helen Caldicott (Foto: Hans van den Bogaard)