DE NEDERLANDSCHE ZUIVELINDUSTRIE.

II. Bij besluit van 8 Januari 1915 heeft de Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel de voorschriften en vereischten vastgesteld, waaraan personen moeten voldoen om bij een botercontrólestation te worden aangesloten, alsmede de vereischten, waaraan bestuursleden, commissarissen en directeuren moeten beantwoorden en tevens bepalingen vastgesteld nopens op te leggen straffen aan aangeslotenen, die niet voldoen aan de vastgestelde voorschriften. In dit Ministerieel Besluit is o.m. het volgende bepaald: 1. Ieder aangeslotene bij een onder Rijkstoezicht staand botercontrólestation verbindt zich bij zijne toelating nadrukkelijk en zonder eenig voorbehoud tot naleving van de voorschriften. 2. Hij mag geen andere boter bereiden, of doen bereiden, voorhanden of in bewaring hebben, verhandelen of doen verhandelen, verwerken of doen verwerken, verpakken of doen verpakken, vervoeren of doen vervoeren, afleveren of doen afleveren of ter aflevering gereed hebben dan die voldoet aan de omschrijving in art. ï der Boterwet en waarvan de bereiding staat onder controle van een onder Rijkstoezicht staand botercontrólestation. 3. Hij moet aan den directeur van het botercontrólestation een volledige lijst verstrekken van al zijne fabrieken, bereidplaatsen, terreinen, magazijnen, pakhuizen, verkoopplaatsen, depóts en andere bergplaatsen met een nauwkeurige omschrijving van stand of ligging en geen ander gebouw, lokaal of terrein dan op die lijst vermeld in gebruik nemen dan na daartoe verleend verlof van het Bestuur van het botercontrólestation. 4. Hij mag rechtstreeks noch zijdelings betrokken zijn bij de bereiding van-, of den handel in margarine (margarine in den zin der Boterwet) of andere vetten of oliën, die kunnen strekken tot vervalsching van boter. Bovendien mag hij de bedoelde vetten of oliën niet vervoeren, doen vervoeren, in- of uitvoeren of voorhanden hebben in de inrichtingen en op de terreinen, bedoeld onder 3. 5. Hij moet de inrichtingen en terreinen, bedoeld onder 3, te allen tijde en zonder eenig voorbehoud toegankelijk stellen voor de ambtenaren van het botercontrólestation en voor hen die met het Rijkstoezicht zijn belast. Hij moet bedoelde ambtenaren desverlangd behulpzaam zijn bij het kosteloos nemen van monsters van alle boter of op boter gelijkende waar, onverschillig waar deze wordt aangetroffen ; verder van alle vetwaren en oliën, melk en room en van andere stoffen, waarvan vermoed wordt, dat zij bij de boterbereiding of bij de behandeling van boter kunnen dienen. Ook moet hij aan genoemde ambtenaren alle inlichtingen verschaffen, die zij voor eene goede controle noodig achten. 6. Hij mag geen boter afleveren, of doen afleveren, verzenden of doen verzenden of ter aflevering of ter verzending gereed hebben, die niet is voorzien van het Rijksmerk. Hij moet zorg dragen, dat de hem uitgereikte Rijksmerken niet anders worden gebezigd dan voor door hem te leveren of te verhandelen boter. Hij mag geen Rijksmerken gebruiken, die niet rechtstreeks door het Botercontrólestation te zijnen behoeve zijn afgegeven. 7. Hij moet aanteekening houden van elke hoeveelheid boter, die hij ter bewaring opslaat en van de dagen, waarop de boter bereid is. 8. De van het Rijksmerk voorziene papieren, en stempels, benevens lijsten en boeken enz. die op de controle betrekking hebben, voor zoover ze niet meer gebruikt mogen worden, moet hij op eerste aanvrage afgeven aan de ambtenaren, bedoeld in 5.

9- Hij mag geen boter verzenden, waarvan de verpakking niet op duidelijk zichtbare wijze is voorzien van het voorgeschreven herkenningsmerk. Bij het gebruik van wikkelpapieren moet hij zich hou den aan de voorschriften; misleidende verpakkingen mag hij niet gebruiken. 10. Hij moet op de voorgeschreven wijze nauwkeurig aanteekening houden van: a. de hoeveelheid boter, door hem geproduceerd, met aanteekening van den datum van bereiding; b. de partijen door hem verzonden boter met opgave van de namen en adressen, aan wie ze zijn verzonden; c. alle bijgekochte boter met opgave van de namen en adressen der leveranciers; d. het ompakken van boter en daarbij eventueel gebruikte nieuwe, alsmede de oorspronkelijke merken der omgepakte boter; e. het mengen van boter, welke partijen gemengd zijn en in welke verhouding gemengd is, en van welke Rijksmerken deze mengboter voorzien is. Van deze aanteekeningen moet hij inzage geven aan de ambtenaren, bedoeld in 5. 11. Het vochtgehalte der boter mag niet hooger zijn dan 15^ %. Verder is bepaald, dat de aangeslotenen: ie. boterproducenten of boterhandelaren moeten zijn; 2e. dat zij de bevoegdheid moeten hebben verbintenissen aan te gaan; 3e. dat zij te goeder naam en faam bekend zijn. Van de bestuursleden, commissarissen en directeuren is bepaald: ie. dat zij te goeder naam en faam bekend moeten zijn; 2e. dat zij noch rechtstreeks, noch zijdelings betrokken mogen zijn bij de bereiding van of den handel in margarine of andere vetten qf oliën, die kunnen dienen tot vervalsching van boter. Bovendien mogen de directeuren noch rechtstreeks, noch zijdelings betrokken zijn bij de fabricage van- of den handel in boter. Wanneer een aangeslotene opzettelijk boter vervalscht, of doet vervalschen, moet hij een bedrag van ƒ 10.000 storten in de kas van het botercontrólestation. Wanneer hij niet voldoet aan het voorschrift, genoemd onder 8, beloopt hij een boete van ƒ 1000.— met een verhooging van ƒ100.— voor elke 12 uur of gedeelte daarvan dat de vereischte afgifte later dan onmiddellijk geschiedt. Overtreding der overige bepalingen worden strafbaar gesteld met boeten van ƒ 2.50 tot ƒ 500.—. Bovendien kan in sommige gevallen schorsing of schrapping worden toegepast. De controle, door de botercontrólestations uitgeoefend, berust op: a. het toezicht op het bedrijf en de boekhouding; b. het scheikundig onderzoek van grondstoffen, producten en bijproducten; c. het toezicht op het gébruik der verstrekte Rijksmerken. De fabricage van kaas beteekent voor ons land niet minder dan die van boter. Er is een tijd geweest, dat de kaas, evenals trouwens ook met de boter het geval is geweest, uitsluitend op de boerderij werd gemaakt. Dat is nog zoo, of althans nagenoeg, in de provincie Zuid-Holland. Kaasfabrieken, zooals die bestaan in Noord-Holland en Friesland, kent men daar niet. Zuid-Holland is het gebied van de zoogenaamde volvette kaas, d. i. kaas, bereid uit volle melk, d. i. melk, waaraan geen vetbestanddeelen zijn onttrokken. Dezelfde kaas wordt ook op de Utrechtsche boerderijen gemaakt. De middelpunten dezer kaasfabricage en den daarmede verbonden kaashandel zijn Gouda en Bodegraven. De naam Goudsche kaas, welke gegeven wordt aan de bekende platte kazen in den cylindervorm zijn wereldbekend. Een ander Zuid-Hollandsch product is de eveneens bekende Leidsche of sleutèlkaas, welke geen eigenlijk exportartikel is en veel minder vet, n.1. gewoonlijk omstreeks 20 % bevat. In Noord-Holland maakt men vrijwel uitsluitend kaas in den bolronden Edammervorm, in den regel tot een gewicht van ongeveer 2 Kg. of iets zwaarder. Daar werd tot voor korten tijd de kaasbereiding op de boerderij uitgeoefend en voor een deel is dit nog het geval, doch meer en meer verdringt de fabriekmatige bereiding die op de boerderij. In Noord-Holland spreekt men van dagfabrieken en zoetfabrieken. Een dagfabriek ontvangt eenmaal per dag de melk van de boeren; de zoetfabrieken tweemaal. De boeren, welke eenmaal per dag de melk aan de fabriek afleveren, laten de avondmelk tot den volgenden morgen staan roomen; zij scheppen dan de room af en vermengen de afgeroomde melk met de versche morgenmelk. De kaas, welke uit deze melk wordt gefabriceerd, is natuurlijk iets minder dan

volvet; het is de z.g. 40 plus kaas. De zoetfabrieken in Noord-Holland ontvangen de melk twee keer per dag zooals deze door de boeren wordt gewonnen; zij verwerken deze eveneens tweemaal per dag, t.w. de morgenmelk in den namiddag en de avondmelk den volgenden morgen. Hoewel de zoetfabrieken de volle melk ontvangen en zij het alzoo in hare macht hebben om kaas van elk vetgehalte te fabriceeren, is het toch gewoonte, dat 40 plus kaas wordt bereid. Friesland is oorspronkelijk het gebied der zoogenaamde magere kaas; tegenwoordig wisselt het vetgehalte meestal af van 20 plus tot 40 plus. Toch wordt er ook volvette kaas gemaakt. De kaasstof der melk is een eiwitachtige stof, waarvan het hoofdbestanddeel de caseïne is. De naam eiwitachtige stof zou doen vermoeden, dat caseïne hetzelfde is als eiwit, zooals dit in een vogelei voorkomt. Toch is dit niet zoo. Wel bevat de melk een dusdanig bestanddeel, het z.g. albumine, dat bij verwarming der melk in den vorm van een vlies zich afzet. Caseïne is, wat de scheikundige samenstelling betreft, meer te vergelijken met vleescheiwit of fibrine. Hoewel kaasstof onoplosbaar is, komt zij in normale melk in een eigenaardigen toestand voor, waardoor het den schijn heeft, dat zij opgelost is. De oorzaak hiervan is gelegen in het feit, dat de kaasstof in de melk scheikundig gebonden is aan phosphorzure kalk, waardoor zij in een opgezwollen toestand verkeert, een toestand, die het best te vergelijken is bij dien, waarin wij stijfselpap kennen. Wordt de phosphorzure kalk aan de kaasstof onttrokken — hetgeen men met.behulp van een verdund zuur, waardoor de kalk wordt opgelost, gemakkelijk kan doen — dan geraakt de kaasstof uit dien opgezwollen toestand en slaat als vlokken neer. Hierop berust de kaasbereiding. Voor het stremmen der melk maakt men intusschen geen gebruik van een verdund zuur, men bezigt daartoe een aftreksel van de maag van nuchtere kalveren. In vroeger tijd bereidde elke boer zijn eigen stremsel, tegenwoordig bestaan er fabrieken voor, welke in staat zijn het stremsel in veel zuiverder toestand af te zonderen. Voor de bereiding van het in ons land benoodigde stremsel is een zeer groot aantal kalvermagen noodig; in den oorlogstijd, toen de invoer belemmerd was, heeft de Regeering maatregelen moeten nemen om eene geregelde stremselvoorziening mogelijk te maken. Bij het stremmen der melk worden verschillende andere melkbestanddeelen in de kaasstof ingesloten. Voor zoover het vet betreft, is het een vereischte, dat dit zoo volledig mogelijk geschiedt; de overige ingesloten melkbestanddeelen moeten zooveel mogelijk worden verwijderd. De wrongel wordt daartoe in kleine stukjes gesneden; over ’t algemeen kan men zeggen, dat hoe fijner de wrongel wordt verdeeld, des te beter de ingesloten melkbestanddeelen kunnen worden verwijderd. Hetgeen van de melk overblijft, nadat de wrongel is verwijderd, noemt men de wei. Alle stoffen, welke in de melk zijn opgelost, zijn nog in de wei aanwezig. Het stremmen der melk is eene fermentwerking; zij is aan een bepaalde temperatuur gebonden. Als de wrongel behoorlijk is verdeeld, laat men de wei afloopen; de wrongel wordt nagewarmd, in vormen gedaan, geperst en gezouten en vervolgens worden de aldus bereide kazen te rijpen gezet. De wei wordt gebruikt voor de veevoedering, en voor de bereiding van melksuiker en albumine. Boven is gesproken van volvette, 40 plus, 30 plus en 20 plus en magere kaas. Dit zijn de soorten naar het vetgehalte, welke men onderscheidt. Volvette kaas bevat al het vet, dat in de melk aanwezig was, behoudens de kleine hoeveelheid, welke in de wei is achtergebleven. Het gehalte aan vet bedraagt gewoonlijk meer dan 45 % der droge stof en stijgt niet zelden boven 50 %. De Edammerkaas bevat in den regel eene hoeveelheid vet, welke 40 % der droge stof te boven gaat. Als men dus spreekt van 40 plus kaas, dan bedoelt men daarmede kaas, waarvan het vetgehalte hooger is dan 40 % der droge stof. In de uitdrukkingen: 40 plus kaas, 30 plus kaas, en 20 plus kaas zijn dus de getallen 40, 30 en 20 minimumgetallen. De uitdiukkingen zijn tijdens den oorlog ontstaan, toen de Regeering de prijzen der voor de binnenlandsche voorziening bestemde kaas regelde naar deze vetgehalten; ze zijn overgenomen door de Kaascontrólestations. Kaas van uitmuntende hoedanigheid te maken is veel meer een kunst en alzoo veel moeilijker dan het maken van goede boter. Het gaat er mede als met sommige andere werkzaamheden: het welslagen van den arbeid is in hooge mate afhankelijk van schijnbare kleinigheden en aangezien de opmerkingsgave van verschillende personen ten opzichte dier kleinigheden nog al uiteenloopt, is het begrijpe-

lijk, dat de een een beter product maakt dan de ander. Een goed kaasmaker is dan ook in de zuivelfabriek een zeer gewaardeerde kracht. In Nederland bestaat eene kaascohtróle onder Rijkstoezicht. Het oudst is de controle der volvette kaas; het is eene volledige bedrijfs controle en moet de zekerheid verschaffen, dat voor de bereiding der kaas geen andere dan volle melk is gebruikt. Hoewel deze controle dus eene controle is op de grondstof, waaruit de kaas is bereid, stelt zij echter mede als eisch een bepaald vetgehalte der kaas, hetwelk op 45 % is gesteld. Hierdoor wordt tegengegaan, dat door slechte bereidingswijze eene te groote hoeveelheid vet in de wei achterblijft. Voor de kaas, welke uit gedeeltelijk ontroomde melk wordt bereid, bestaat tevens eene controle, welke in veel mindere mate eene bedrijfscontróle is, daar zij ten doel heeft het vetghalte te controleeren. Toch bemoeit ook zij zich wel met. het toezicht op het bedrijf, aangezien het vetgehalte niet alleen afhankelijk is van de hoeveelheid vet, welke in de melk aanwezig is, doch mede van de bereidingswijze. In Nederland bestaan de volgende kaascontrólestations: 1. Het Kaascontrólestation voor volvette kaas Zuid-Holland te ’s-Gravenhage. 2. Het Kaascontrólestation te Utrecht, eveneens voor volvette kaas. 3. Het Kaascontrólestation voor niet-volvette kaas Zuid-Holland te ’s-Gravenhage. 4. Het Kaascontrólestation Noord-Holland te Alkmaar (voor niet-volvette kaas). 5. Het Kaascontrólestation Friesland te Leeuwarden (voor nietvolvette kaas). De Kaascontrólestations werken, evenals de Botercontrólestations,- onder Rijkstoezicht, volgens de voorschriften, door den Minister gegeven. Zij hebben het recht aan hunne aangeslotenen uit te reiken de door de Regeering vastgestelde Rijksmerken voor kaas. De vervaardiging dezer merken is door de Regeering, onder haar toezicht, opgedragen aan de kaascontrólestations, welke hiertoe eene vereeniging: „Het Kaasmerk” hebben gevormd. Deze vereeniging exploiteert eene door haar te Reiden opgerichte fabriek ter vervaardiging van uit caseïne bereide kaasmerken naar de voorschriften, door den Minister gesteld. Aan de aangeslotenen bij de Kaascontrólestations zijn, evenals voor die bij de Botercontróle, verschillende eisChen gesteld, waarvan wij hier de volgende vermelden: 1. Zij moeten te goeder naam en faam bekend staan. 2. Zij mogen niet betrokken zijn bij de fabricage van- of den handel in margarine of andere vetten, welke kunnen strekken tot vervalsching van kaas. Evenmin mogen zij deze vetten vervoeren, doen vervoeren, in- of uitvoeren en niet voorhanden hebben in bereidplaatsen, zouterijen, kelders, bewaarplaatsen en alle met hun bedrijf in verband staande ruimten en lokalen. 3. Zij mogen slechts kaas bereiden, waarin geen andere bestanddeelen voorkomen dan die, welke van koemelk afkomstig zijn behoudens kleursel, stremsel, zout, salpeter en kruiderijen. 4. Overeenkomstige bepalingen als bij de Botercontróle zijn voor hen vastgesteld ten opzichte van het gebruik enz. der aan hen verstrekte Rijksmerken en het toelaten der met de controle belaste ambtenaren. Terwijl aan de aangeslotenen bij een Kaascontrólestation voor volvette kaas de plicht is opgelegd zorg te dragen, dat hunne kaas minstens 45 % vet in de droge stof bevat, is aan de bij de stations voor niet-volvette kaas voorgeschreven, dat de kaas in de droge stof een minimumvetgehalte bezit van 40, 30 of 20 %, overeenkomstig de aanduiding, voorkomende op het daarop aangebrachte Rijksmerk. Intusschen is bij Huishoudelijk Reglement .voorgeschreven, dat de respectievelijke vetgehalten minstens 2 % hooger moeten zijn, terwijl tevens is voorgeschreven, dat het vochtgehalte der kaas niet abnormaal hoog mag zijn. Om eenig inzicht te geven omtrent de wijze waarop de controle wordt uitgeoefend en den aard er van, kan het volgende worden vermeld. De aangeslotenen bij de Kaascontrólestations voor volvette kaas verbinden zich tot het volgende: a. zij zullen alle melk, behoudens die welke bestemd is voor huishoudelijk gebruik, voor de veefokkerij of voor onmiddellijke aflevering als zoodanig, dadelijk na het melken verkazen en bij afwijking van dit voorschrift daarvan vóóraf minstens 3 maal 24 uren schriftelijk kennis geven aan den Directeur-scheikundige van het station -— tenzij overmacht wordt bewezen — en zich bovendien onderwerpen aan, voor zooveel noodig, deswege te geven bijzondere voorschriften ;

b. zij zullen tusschen de kaastijden geen volle melk, geen melkroom noch afgeröomde melk voorhanden hebben en, ingeval er alleen ’s morgens gekaasd wordt, tusschen de kaastijden geen afgeschepten melkroom noch afgeroomde melk voorhanden hebben en bovendien tusschen den kaastijd en den avondmelktij d geen volle melk, tenzij de aanwezigheid daarvan in alle bovengenoemde gevallen op voldoende wijze kan worden gerechtvaardigd; c. zij zullen zorg dragen, dat het vetgehalte in de wei binnen normale grenzen blijft; d. zij zullen op nauwkeurige wijze dagelijks aanteekening houden van: 1. de hoeveelheden verkaasde melk, morgen- en avondmelk afzonderlijk (in liters); 2. het aantal en de nummers der verbruikte merken; (onbruikbaar geworden merken worden bij het eerstvolgend bezoek van een controleur aan dezen ter hand gesteld); 3. dê hoeveelheden gemaakte weiboter (in kilo’s); 4. het aantal en het gewicht der afgeleverde kaas per partij; 5. naam en adres van hen, aan wie de verschillende partijen geleverd zijn. Voor deze aanteekeningen worden door het kaascontrólestation lijsten verstrekt, ingericht volgens de modellen gegeven door den Directeur-Generaal. Op deze lijsten zullen onder de rubriek „opmerkingen” aanteekeningen worden gehouden betreffende: a. de hoeveelheden bij gekochte melk of kaas; in het laatste geval onder vermelding der daarop voorkomende merken; b. het aantal koeien; c. de hoeveelheid melk voor huishoudelijk gebruik, aan kalveren en verkoop; d. de dagen waarop gekarnd wordt. Aangeslotenen, die het garantiecij fer niet geheel en al bereiken, moeten de kaasmerken afgeven. Zij kunnen echter aangesloten blijven, indien zij uitsluitend volle melk verwerken, en ontvangen dan de kaasmerken terug, zoodra met zekerheid gebleken is, dat zij wederom aan de garantie voldoen. Ten opzichte van deze aangeslotenen zal eene speciale bedrij fscontróle worden ingesteld. In geval van opzettelijke overtreding der voorschriften — door afroomen enz. — eindigt het lidmaatschap onmiddellijk, ook al is de contributie over het loopende half jaar voldaan. De aangeslotenen zijn gehouden van optredende gebreken in hunne kaas onmiddellijk aan het kaascontrólestation kennis te geven* opdat die gebreken, met medewerking van den rijkszuivelconsulent van de betrokken provincie, verholpen kunnen worden. Het Bestuur heeft het recht een aangeslotene te schorsén, zoo de kwaliteit zijner kaas daartoe aanleiding geeft. Voor de zelfkazende boeren, aangesloten bij het kaascontrólestation Noord-Holland, is voorgeschreven, dat zij dagelijks volgens verstrekte modellen aanteekeningen bijhouden van: ie. de hoeveelheid verkaasde melk in liters; 2e. het aantal en de soort bereide kazen; 3e. het aantal en de nummers der verbruikte merken (onbruikbaar geworden merken worden bij het eerstvolgend bezoek van een controleur aan dezen ter hand gesteld); 4e. de hoeveelheden gemaakte melkboter en weiboter (in kilo’s); 5e. het aantal, soort en het gewicht der afgeleverde kazen per partij ; 6e. den naam en het adres van hen, aan wie de verschillende partijen zijn afgeleverd. Van de aangesloten fabrieken wordt er verlangd een dagelijks volgens verstrekte modellen bijgehouden aanteekening van: ie. de hoeveelheden melk, die in eiken bak wordt verkaasd in liters of Kg.; 2e. het vetgehalte der kaasmelk van eiken bak afzonderlijk ; 3e. het aantal en de soort der uit eiken bak bereide kazen; 4e. het aantal nastoppers; 5e. het aantal en de nummers der verbruikte merken voor eiken bak afzonderlijk, (onbruikbaar geworden merken worden bij het eerstvolgend bezoek van een controleur aan dezen ter hand gesteld); 6e. de hoeveelheden gemaakte melkboter en weiboter (in kilo’s) ; 7e. het aantal, soort en het gewicht der afgeleverde kazen per partij; 8e. den naam en het adres van hen, aan wie de verschillende partijen zijn afgeleverd. De zuivelfabrieken zijn verder verplicht: a. Van eiken bak een monster kaasmelk in den voor de controle bruikbaren toestand en in voldoende hoeveelheid gedurende tweemaal

24 uur na de monsterneming met een duidelijke aanduiding van den inhoud te bewaren; b. De kazen uit een en denzelfden bak behalve van het rijksmerk te voorzien van een stempelmerk, aangevende een doorloopend baknummer of den datum en het vaste nummer van den bak. Deze stempelmerken mogen niet op het Rijksmerk worden aangebracht. De hoeveelheid in Nederland geproduceerde kaas is zeer aanzienlijk: in 1917 bedroeg zij 84^2 millioen Kg., waarvan: 28% millioen Kg. volvette Goudsche, 13*4 millioen Noord-Hollandsche Edammer en 42^ millioen Kg. andere kaas. (Wordt vervolgd.)