BOUWBEDRIJF
werking is verkregen, is voor een groot deel zijn werk geweest. De heer Blom mag heden terugzien op vele en goede resultaten vaneen volhardenden arbeid van vijf en twintig jaren. Hem mag niet de lof worden onthouden, dat hij door dien arbeid werkte in het belang van producent, handelaar
en verbruiker vaneen materiaal, dat inde bouwtechniek een zeer belangrijke plaats inneemt en dat meer dan eenig ander materiaal, eischt een grondige vervaardiging, een betrouwbaren, reëelen handel en een zaakkundige toepassing. Moge het Nederlandsch Cement-Syndicaat inde volgende vijf en twintig jaren denzelfden veiligen weg bewandelen, welken het tot nu heeft gevolgd.
KORTE BESCHOUWINGEN OVER CEMENT-CHEMISME
door H. Bancke,
Over den aard der fasen in cementklinker voorkomend, bestaat tegenwoordig een gevestigde meening en hiervoor dienen de resultaten van het klassieke Petrografisch onderzoek van Törnebohm (1897) nog steeds als grondslag. Men onderscheidde in deze fasen met namen als: Aliet, Delict, Celiet, Feliet en glasachtige grondmassa. Door de hooge sinteltemperatuur inden oven en het hooge kalkgehalte bestaat cementklinker heden ten dage in hoofdvak uit; „Aliet” en glasgrondmassa (Dyckerhoff). Ten aanzien van de chemische samenstelling der fasen echter heerscht nog geen algeheele overeenstemming. Wel zijnde stelsels: kiezelzuur, aluminiumoxyde, calciumoxyde, 111 den vorm van smelt, theoretisch en experimenteel, i.h.b. van Amerikaansche zijde volledig onderzocht, doch het gaat niet op deze resultaten voetstoots toe te passen op een instabiel product als cementklinker, hetwelk in korten tijd bij hooge temperatuur wordt gevormd en daarna aan een snelle afkoeling moet blootstaan. Het instabiele karakter der fasen inden klinker toch ls hoofdvoorwaarde voor het versteenend vermogen van cement. Aan „Aliet” wordt de samenstelling: 2 CaO. SiCh toegekend. Deze verbinding bestaat zoowel ineen stabiele y- modifi catie als ineen metastabiele x- modificatie. De laatste komt in cementklinker voor en bezit hydrateerend vermogen. De eerste is niet hydraulisch en inert tegenover water. Over de samenstelling van de fasen, in gehydrateerd cement, valt weinig stelligs mede te deelen; er zijn tegenstrijdige meeningen. Eenige opvattingen van recenten aard mogen hier worden Hiedegedeeld. Kolloïd-chemische beschouwingen zijn hier wel het meest doeltreffende voor het bereiken van eenig inzicht in deze tOaterie. Nieuwere beschouwingen van Tutomu Maeda zien het bydrateeringsproces als een in oplossing gaan vaneen onstabiele vaste fase inde vloeibare (waterige) fase.
Deze laatste geraakt oververzadigd en scheidt een stabiele fase uit. Door oppervlakte-adsorptie van vloeibare fase wordt de groei der deeltjes van de zich uitscheidende fase belet en ontstaat er een oppervlakte-film, hetwelk de vaste deeltjes van de orde van colloidale grootte verkit. Deze aaneenkitting beduidt dan het ontstaan van de mechanische eigenschap der vastheid. Voor het bereiken van hooge vastheid is noodig: geringe grootte der deeltjes als stabiele fase afgescheiden, dus een groot werkzaam oppervlak. De deeltjes moeten zijn gescheiden dooreen monomoleculaire film. De wederzijdsche aantrekking tusschen stabiele deeltjes en film moet groot zijn. Welke de stabiele fase is, die wordt afgescheiden, wordt door den auteur niet aangegeven. 2. K. Biehl herkent bij mikroskopisch onderzoek van zich hydrateerend cement 4 formaties: a. naaldvormige kristallen (zeer vermoedelijk kalkhydraat met kristalwater); b. plaatvormige kristallen, niet nader geïdentificeerd; c. „gel”, in droppeltjes; d. finale kristallisatie van het „gel”. Het kristallisatieproces is voor de „binding” van het cementdeeg essentieel. De ~gel”-vorming is essentieel voor de voortschrijdende versteening van de massa. Katalysatoren vertragen of versnellen. Gips vertraagt haar bijv, 3. Volgens Pulfrich vindt bij aanmaak van cement met veel water bij het binden afscheiding van naalden van calcium-silikaat plaats en vervolgens afscheiding van hexagonale plaatjes van calcium-aluminaat: 3 CaO . AL03 . 7 H,O. Deze kristallen verdwijnen echter wederom en „gel”- vorming treedt in onder afscheiding van kalkhydraatkristallen. Men ziet, dat de verschillende opvattingen elkander ten deele dekken, doch dat er ook punten van tegenstrijdigheid bestaan. In ieder geval gelijkt het niet geoorloofd te denken, dat in verhard cement kristallen van bepaalde chemische samenstelling voorkomen, behalve die van kalkhydraat.
3