SBe
Zaterdag 25 Februari 1©2®
^o. 8
'*♦♦♦
Dit blad verschijnt 's z*ttrdan te Groningen.
ABONNEMENTSPRIJS: Per 3 maanden ï 1.—. Disponeren 15 ct extra. Voor 't Buitenland p. jaar ! 6.50. Nieuw» abonné'» bij vooruitbetaling.
Em | IDDCinCD
Alf U tlUtll
S©eiaaB-^raa3°ohil®2I»©tii W®©i&HöiJ«ci
0 ■&•»>♦♦«■♦ »■»♦♦♦❖
PRIJS DER ADVERTENTIËN.
Van 1—5 regels 50 ct., iedere regel meer 10 ct. Bij abonnement vaa 1000 regels of meei verlaagd tarief. — Arbelderivereenigingen betalen 9 cent per regel.
Adres Commissie van Redactie: Baanstraat 41, Groningen.
Adres Administratie: Bloemsingel 6, Groningen.
Wit h®j leven van een ©cJ e g-f a i ka nfi.
Re vorige week is ta,H&ngelo overleden
ae machinefabrikant KW.-Sterk.
men weet: de Stork's behooren tot wat men noemt: de model-fabrikanten.
• ' ,?.r het 'n 't leven roepen van allerlei instellingen, fondsen e.d., „ten bate der w u6? bereiken zij, dat van hen getuigd nnüi? i ze "een °Pen 00£ hebben voor de te volks", en wordt hun goedheid
en te onpas verkondigd door de kapitalistische pers.
hn* Clg" j^en wordt dan doorgaans, dat die raamde „goedheid" den fabrikant in 7ii fSKK ge-ei? windeieren legt; integendeel: ti lieoben juist daardoor de arbeiders stevig fqi?-i n fabrieken weten te binden; de nir.[ z'3n verzekerd van een rustig,
} aan verzet denkend personeel. ct n model-fabrikant nu was ook D. W. tiirV ' en wonder dus, dat toen deze het ,r: lge me1: het eeuwige had verwisseld, de ii'f?le pers hoog opgaf van zijn goedheid, zijn rf ~00r de arbeiders enz.
Telegraaf" stond, wat het prijzen van blarl i<- natuurlijk weer vooraan. Dit
de h *], g?en wo°rden genoeg vinden, om deren ^ Van ^en overledene te schil-
hP^'f,ar nu ah° bladen zoo uitbundig den lof wii in °ver den overledene, daar willen en de ^ 'Cens weer de „spelbreker" zijn belichten S Van een andere zijde gaan
MamviV- n' da* onze oude kameraad G. dnpi'. r lC/}engelo wel een boekje open kon ipm Ver üe Stork's en daarom vroegen we
hli,i\0US M,en en ander daaromtrent voor ons Diacl te willen mededeelen.
Ziehier, wat deze vriend ons schrijft:
in het jaar 1883, toen de arbeiders in verzet
Kwamen tegen de overmatig lange arbeidstijd
ue ïage loonen, was het voornamelijk
uenmnk te Hengelo, die dat verzet aanmoe-
nifff' eQPink wekte de arbeiders op, zich
wc, an,s-er tevreden te stellen met de positie,
wpri/m Ze verkeerden. Bennink was toen
Q pZaam 'n de Ned. katoen-spinnerij van
n \\r t°rk (de vader van den nu overleden
D- y- Stork).
, ,eSens zijn optreden ten gunste der slagen'S w Bennink door Stork ont-
vpll ^aart 1883 sprak Bennink voor een Hpn i rin^ van arbeiders in de Beurs te
veS ■ 't-Was D- W- Stork' die deze
arhpiH lrlg 111 de war stuui'de door tot de
"V°ll; mii e" laat hcm
id!?u af dateert de bewegintr onder
Sn SeV's tofin0' P,° 'oonenVüro/-
v . 7' 8 tot 10 gulden per week Van die loonen kregen de arbeiders zeen vetberoerte. De fabriek van Stork begon te
arhpiri11' tCn . ste van de gezondheid der S?- .1884 werd de eerste Henjje f werkliedenvereniging opgericht.
toen in ng V00r gemeen stemrecht was £3 m vollen gang.
leede l!' St0rk en z'n vader zagen 't met fabripVr ^l11 aan' dat de arbeiders hunner
Domp}1, K,-lnet die vereeniging inlieten. Twente i fcuwen!luis kwam voor 't eerst in Stork 7», ,85 en toen de beide heeren van den t • een hunner arbeiders D. N. Hun baf i n,haalde' waren ze woedend.
vervoltrino- geen Srenzen meer en de In 't , z°uden spoedig beginnen.
Haag eel,°°//aaii-Van 1885 vond er te Den Toen ik tVn cla ,stlsche bijeenkomst plaats, kreeg ik r°c vroeff om een dag verlof, maar in i . ; ten antwoord: „lk zou Nieuwenhuis"11 ^aag blijven bij Domela
spreken' e^toen ^ Nieuwenhuis te Hengelo arbeiders zich mptnSl°,rk's zagen' dat hun ze heelemaal van str^t1^1iden' ^ en Hengelo moest onder hn Geen T?" n Daaraan mocht niPt i . un gezag blijven, tornd. De arhp,vi!> minste worden geeenigen omdpn .ts, mochten zich niet verbetere levensnnslr rf^11 te binden voor een tel) werd nnriiafr ^"dergeteekende (Manhad gehaald ' ^6n' omdat ik D. N. in Twente
^roote^ie^e^ht188^ yerd in Den Haag een morgen van ripnT. m? geh°nden. Op den straten van Hfln611 trokken wij door de van Hengeio, zingende:
°P de mme+^ting moet 3e wezen, Een ander Hnetmg in Den Haae"aldus: 01 ons gezongen liedje, begon
Di eve ii' G^S 1 e ,!v"am e r 1 e d en,
Zulke buiten ' eerste klas
M KoXb„7„™?~ns
a«twTdCtoeEeTstfe^rcwrsstorktoen-
Dat hem het zingen van laatstgenoemd liedje niet bijzonder welgevallig was, bewees hij door, naar aanleiding van dit zingen, aan 15 arbeiders hun ontslag te geven.
De afgevaardigde naar de kiesrechtmeeting te Den Haag, die den 17en September in Hengelo terugkeerde, werd door een groot deel der Hengelo'sche bevolking van den trein gehaald om hem te steenigen, terwijl 't er op werd aangelegd, hem in een kolk te drijven.
Dat was het werk van de heeren Stork, die de arbeiders hadden opgezweept. Zoo is dat jaren achtereen doorgegaan. De bloei der machinefabriek ging intusschen door en D. W. Stork werd de groote man. Alle bladen roemen thans z'n goedheid en z'n groote ondernemingsgeest, maar geen enkel blad repte over de groote winsten, welke door hem werden gemaakt. Die winsten konden slechts worden gemaakt, mede dank zij den arbeid der werkers.
D. W. Stork heeft meegewerkt, het kapitalisme hoog te houden en daardoor de werkloosheid en de oorlog mede in stand gehouden. Hij kon dit doen, dank zij de domheid en de lafheid der arbeiders.
Gelukkig echter breken nu ook andere gedachten zich baan, waaruit blijkt dat niet allen met D. W. Stork dweepen".
Tot zoover onze kameraad.
Zijn mededeelingeh werpen wel een eenigszins ander licht op de Stork's dan de kapit. pers de laatste dagen deed.
De mentaliteit der model-fabrikanten wordt ons door bovenstaande heel duidelijk.
Ze zijn erg lief, jegens de arbeiders, wijl ze reeds lang hebben begrepen, dat het tentoonspreiden dier liefde voor hen slechts winst in verschillend opzicht beteekent.
Maar bovenal is hun streven er op gericht, zelf volkomen heer en meester te blijven,
Jawel, ze gunnen de arbeiders 't recht, wat mee te praten over dingen van ondergeschikten aard, maar wee degene, die 't waagt te tornen aan hun stelsel. Onverbiddelijk gaat hij de fabriek uit.
In wezen zijn de model-fabrikanten de beste verdedigers van het kapitalisme, wijl zij hun werkelijk doel achter het mom van arbeiders-vriendelijkheid weten te verbergen. Waardoor tal van arbeiders, die zoo moeilijk schijn van wezen weten te onderscheiden, op een dwaalspoor worden gebracht.
In dat licht bezien, wordt het ons ook duidelijk, waarom heel de kapitalistische pers de vorige week zulke droeve'jammerklachten aanhief over het overlijden van D. W. Stork.
Die pers besefte heel klaar, dat met Stork een der meest gave en trouwe verdedigers van het kapitalisme was heengegaan.
De arbeiders hebben intusschen te begrijpen, dat het kapitalistisch stelsel al even verderfelijk blijft, onverschillig of het door model- of andere fabrikanten wordt gerepresenteerd. B.
Rechtvaapdlging.
Men weet, welk een hardnekkigen strijd Domela Nieuwenhuis op verschillende internationale socialistische congressen heeft gevoerd ten gunste van de idee der algemeene werkstaking en militaire dienstweigering in geval van een oorlogsverklaring.
Op al die congressen werd F. D. N. telkens het felst bestreden door de Duitsche sociaaldemocraten. Van een principieele anti-militairistische propaganda wilden deze trouwe volgelingen van Marx niets weten. Ook in de latere jaren zijn deze soc.-dem. blijven volharden in hun standpunt ten opzichte van dit vraagstuk. Merkwaardig zijn de woorden, welke Hendrik de Man daarover sfthrijft in z'n boek: „De psychologie van het socialisme."
Schrijvende over 1914 en wat daaraan voorafging, zegt De Man:
„Bovenal echter hielp het Marxisme de Internationale, om zich met behulp van een doctrinaire dekmantel van het practisch belangrijkste deel der taak af te maken, die reeds toen haar voornaamste taak had moeten zijn: de bestrijding van het militairisme en het beletten van den oorlog. Weliswaar heeft niemand het recht te beweren, dat zij den wereldoorlog had kunnen verhinderen; dat weet geen mensch. Maar wel maak ik voor mijzelf aanspraak op het recht, als een die jarenlang de meest interne gebeurtenissen van dien tijd meegemaakt heeft, te zeggen, dat zij in deze richting meer had kunnen doen, als niet het Duitsche en Oostenrijksche Marxisme daarbij in den weg hadden gestaan.
Er ligt een veelbeteekenende tragiek in, dat de oorlog uitbrak een paar weken vóór den datum van het in Weenen te houden congres, waar de beslissende strijd wachtte
over het voorstel Keir Hardi—Vaillant ten gunste der algemeene staking in geval van oorlog. Door dit voorstel moesten de reeds in 1907 in Stuttgart en in 1910 in Kopenhagen zonder succes gebleven aanvallen der Engelsche en Fransche socialisten met kracht herhaald worden. Het voornaamste verzet ertegen kwam van de zijde der Marxistisch geleide sociaal-democratie van Duitschland. Ze verzette zich met alle macht tegen het voorstel om ter bestrijding van het militairisme iets anders te doen dan de parlementaire demonstratie van de weigering der Ipgercredieten, kritiek op de buitenlandsche politiek der regeering en de niet het wezen der zaak treffende bestrijding der soldatenmishandelingen en dergelijke misstanden. Ondanks den aandrang van een kleine schare onwrikbaren rondom Karl Liebknecht, weigerde ze hardnekkig zich te verbinden tot iets, dat door ondergraving van de slaafsheid in het volk zelf het militairisme in den wortel zou hebben aangetast of den zedelijken plicht der arbeiders, zich als soldaten aan den wil Van den staat over te geven, op de een of andere wijze in twijfel zou hebben getrokken.
Ze verklaarde de idee van de algemeene staking en den plicht tot dienstweigering in geval van oorlog — die zich sedert de ervaring van den wereldoorlog zelfs de Amsterdamsche vakvereenigingsinternationale heeft eigen gemaakt — niet voor bespreking vatbaar. Het politieke opportunisme, dat zich innerlijk aanpaste bij den geest van den militairen staat, inplaats van ondanks alle gevaar voor organisatie en leven ertegen in verzet te komen, vond ook hier bij het Marxistisch doctrinairisme hulp".
Beluisteren we in deze woorden van een sociaal-democraat niet dezelfde klacht over de Duitsche Marxisten als we van Domela Nieuwenhuis gewoon waren te hooren?
■En vormen deze uitspraken van De Man niet een scherpe zedelijke veroordeelitig, als socialisten, der Duitsche Marxisten?
Intusschen wordt Domela Nieuwenhuis inzake zijn critiek op de Marxisten ten opzichte van de onderhavige aangelegenheid schitterend door De Man gerechtvaardigd.
B.
ËtronSok.
18-2-28.
Men heeft getracht den industrieelen vrede in Duitschland met behulp van vele en velerlei injecties in het leven te behouden, het heeft alles niets mogen baten. Wanneer wij deze kroniek schrijven, schijnt de patiënt ten doode gedoemd en wat nog leven verbeeldt, zijn in werkelijkheid niet dan de laatste stuiptrekkingen eener kapitalistische misgeboorte.
Het scheen alles zoo mooi te zijn en zoo goed te gaan. Honderdduizenden arbeiders verdienden rechtstreeks of zijdelings hun broodje in de Duitsche zwaar-industrie, m'n liefje wat wilden deze honderdduizenden nog meer. Ze mochten blij zijn dat ze nog werk hadden, waar zooveel werkloozen op betrekkingen azen.
Dat al deze honderdduizenden een slavenpositie bekleedden en als maar voortploeterden om enkele tientallen tot grootkapitalisten te maken, zie, dat was maar een onbenullige bijzaak, die trouwens dien arbeiders niet aanging. Zij ontvingen hun loon, en daarmede „hat der Mohr seine Schuldigkeit gethan".
Er zijn intusschen van die natuurwetten, die men maar niet zoo straffeloos schendt. Eén van die wetten is, dat de aarde met al wat daarin is niemands persoonlijk eigendom is noch ooit kan zijn, dat het alles is voor allen, en dat ieder die zich aan deze „natuurlijke" en dies eenige ware wet vergreep of vergrijpt, vroeg of laat met de strafbepalingen dezer wet kennis maakt.
Nu gaat het met die natuurlijke wetten ook al net als met de menschelijke: leder wordt geacht de wet te kennen, maar practisch is het altijd een klein aantal dat er voldoende mede op de hoogte is.
Hoe meer belang men nu bij een of andere wet heeft, hoe meer men er zich voor interesseert en hoe beter men er dan mede op de hoogte komt en is.
Dat allemaal is logisch en wel te verstaan. Zoo is het nu ook met de natuurwetten. Om bij de door ons genoemde te blijven: Indertijd, toen het privaat bezit van den grond en van de productie-middelen nog bij lange na niet dien omvang had als thans, was het bodemvraagstuk niet van zoo heel veel belang. De behoeften waren geringer, de uitbuiting zooals wij die thans kennen, bestond vrijwel niet, doch met de intrede van de fabriekmatige, kapitalistische productiewijze heeft dit vraagstuk hoe langer hoe meer aan belangrijkheid gewonnen, is het zelfs oorzaak geworden dat de menschheid
• in twee elkaar zeer vijandige kampen verdeeld is: die der bezitters in den ruimsten zin, die der bezitloozen eveneens in den ruimsten zin. i ■. i
In den strijd tüsscheri deze twee groepen heeft vooral de laatste eens een zeer nauwgezet onderzoek ingesteld naar wat in de wetboeken der natuur over dit vraagstuk alzoo was vastgelegd. Men kwam toen meer en meer tot de ontdekking dat de bezitters van grond en grondstoffen dieven van natuurlijk goed en dus dieven van de ergste soort waren, die zich aan de natuurlijke rechtsregelen vergrepen ten koste van de massa hunner medenienschen.
Zooals in dergelijke gevallen pleegt te geschieden gaat men na zoo'n ontdekking „in proces". Dat proces is hier dan de klassenstrijd oftewel de aanklacht die telkens door de bezitloozen tegen de bezitters wordt ingediend en die nu voor de balie der menschelijkheid met pro en contra pleidooien oftewel door stakingen en uitsluitingen, wordt berecht.
Hoe meer nu de aangeklaagde partij in het nauw wordt gedreven, hoe geraffineerder, schaamteloozer, onmenschelijker worden de middelen die ze aanwendt om het proces toch maar niet te verliezen.
Zoo moet men het zich dan maar eens goed realiseeren wat daar thans in Duitschland staat te gebeuren. Daar hebben eenige tientallen schavuiten zich het recht, d.w.z. de macht (want dat is in deze maatschappij hetzelfde) om circa een millioen menschen (arbeiders en hunne gezinnnen) uit te sluiten, ze dus broodeloos te maken en ze dies aan de ellende prijs te geven zoolang, totdat dit millioen het hoofd weer in den schoot legt, als even zoovele vliegen in de webben der spinnen terugkeert om verder uitgezogen te worden tot het verschrompelde karkas „aan den schoot der aarde wordt toevertrouwd".
Nu is dit allemaal niet zoo erg; een kudde die tot niets anders in staat is dan tot het zich laten leegzuigen, die niet meer gevoel van eigenwaarde bezit dan zich als slaven of als koeien, te laten verkwanselen, is niet meer waard dan zoo behandeld te worden.
Maar anders wordt het, wanneer de vliegen al hun best doen aan den doodelijken greep der monsterlijke spinnen te ontkomen, doch hierin verhinderd worden door rondzoemende soortgenooten.
Of, om maar tot den klassenstrijd terug te keeren, in den rug te worden aangevallen door eigen klassegenooten. Wij moeten deze dingen maar eens goed leeren verstaan en begrijpen. Wanneer die uitgeslotenert daar in Duitschland in de juiste richting waren opgevoed, de krijgskans zou nu gekeerd zijn. Wij hebben nog altijd de leuze van „de fabrieken aan de arbeiders". Welnu, hier is de gelegenheid. Tegen honderdduizenden vastberaden uitgeslotenen vermag geen regeering en geen kapitalist, geen schupo en geen stahlhelm iets uit te richten; nu kan een kans gewaagd met zekerheid van gewonnen spel. Maar wie denkt dat dat maar zoo gaat, rekent buiten den vleezigen sociaal-democratischen waard.
„Wij zullen er wel voor zorgen dat geen onverantwoordelijke elementen zich van de situatie meester maken", snauwt de leiding bij monde van de sociaal-democratische pers (o.a. „Het Volk"), bang dat de teugels haar in dit conflict zullen ontglippen.
En zoo weten we dus wat ons te wachten staat, indien de zaak „normaal" verloopt. Een kleine toeschietelijkheid van de zijde der uitbuiters, de rest van de toeschietelijkheid van de zijde der uitgebuiten, en „ook dit conflict is weer bijgelegd, dank zij de voortschrijdende macht der sociaal-democratie".
Tot binnen 365 dagen hetzelfde spelletje zich herhaalt. „Eiken strijd die zich alleen tegen de gevolgen richt en de oorzaak laat bestaan, is met vruchteloosheid geslagen" zegt Karl Qjellerup, en van Hegel zijn de woorden: „De geschiedenis heeft ons dit geleerd, dat de geschiedenis ons niets heeft geleerd".
Al dergelijke conflicten doen ons denken aan dat verhaal van dien Schot, die door zijn dominee vermaand werd niet meer zooveel whiskey te drinken; als hij zijn dorst wilde lesschen, kon hij toch beter water drinken? Het antwoord van den Schot was toen, dat hij zijn dorst juist niet wilde lesschen.
Zoo zal men ook van de sociaal-democratische leiding — wanneer men deze den raad geeft hun dorst in den klassenstrijd niet langer te lesschen met staking en uitsluiting, doch eenvoudig de fabrieken over te nemen — evenzeer te hooren krijgen dat men. juist zijn dorst niet wil lesschen, integendeel, den klassenstrijd zooveel mogelijk wenscht te cultiveeren.
Laten we er dit maar van zeggen. Zooals de uitbuiters er belang bij hebben dat de huidige toestand blijft om te kunnen blijven