de Amerikaansche slijperij-industrie kunnen worden opgenomen. Ten slotte vertelde Sir Ernest ons nog, dat zijn bezoek aari Europa voornamelijk ten doel had een verlenging voor vijf jaar van de diverse internationale diamantovereenkomsten te sluiten, hetgeen inmiddels is geschied.

Het „Algemeen Handelsblad", verslag gevende van de persconferentie in het gebouw van de Amsterdamsche Bank, vermeldde, dat Sir Ernest: „met bewondering heeft vastgesteld, dat Nederland zich van de door de Duitschers toegebrachte slagen begint te herstellen en dat hij het volste vertrouwen koestert in de toekomst van ons land. Amsterdam kan op de grootst mogelijke medewerking van het Londensche Diamant Syndicaat rekenen."

Verder gaande is nog gezegd: „Men meent veelal ten onrechte, dat de tegenwoordige diamantprijzen buitengewoon hoog zijn. Dit is niet het geval. De diamantprijzen volgen de algemeene tendenz van de goederenprijzen en hebben zich nog niet geheel aangepast aan het internationale peil der groothandelsprijzen."

Het dagblad „Trouw" schreef onder meer, dat Sir Ernest gezegd heeft: „Amsterdam en Antwerpen, van ouds bekende centra van diamantbewerking, hebben een moreel recht op steun bij het verwerven van de vroegere beteekenis. Bovendien vindt men hier de beste vaklieden, zoodat de producenten het product gaarne ter bewerking hierheen zenden."

Verder gaande schrijft het blad: „Toen wij hem vroegen, hoe hij dacht over de ontwikkeling van de diamantindustrie te Amsterdam in de toekomst, antwoordde de heer Oppenheimer, dat een waarschuwing op haar plaats was niet te veel leerlingen op te leiden, waardoor in de toekomst een overschot aan geschoolde krachten zou ontstaan, wat de stabiliteit van de industrie in gevaar zou brengen." Tenslotte zei Sir Ernest: „De kloofindustrie moet op gezonde basis komen. De diamanten hiervoor zullen ter beschikking worden gesteld."

Het bestuur van den bond verheugt zich over de groote belangstelling, die er alom

Te Hoboken bij Antwerpen stierf, ruim 81 jaren oud, onze voorganger en vriend Josef Groesser, Pionier van de Belgische Vakbeweging; van den A.D.B. en van het Wereld"erbond van Diamantbewerkers.

Reeds in 1890 — na het Internationaal Congres van Charleville — was hij de aangewezen redacteur van het Orgaan Adamas (de Ontembare) dat, in drie talen, pleitte voor en opwekte tot organisatie, van een nog dommelende massa diamantbewerkers; overal! Zijn eenvoudig, helder, pakkend betoog, werd meestal onderweg, lopende geschreven. Dan werden de indrukken en gedachten vastgelegd, van een jong, enthousiast, warmvoelend mensch, die getroffen werd door het groote leed van de arbeiders-jeugd en het armelijke arbeidersleven.

Deze zachte, goedaardige, diepvoelende Antwerpenaar, aangegrepen door de Socialis"sche gedachte, werd daarvoor in de eigen omgeving een felvoelende, begaafde, geestdrift]ge Kampioen.

- \

In het jaar 1889 mochten wij met elkaar Persoon|ijk kennismaken; vóór dien tijd waren tusschen ons slechts enkele brieven gewisseld. Zijn breed inzicht — wars van Chauvi-

ten opzichte van de mogelijkheden tot herstel van onze industrie bestaat. -Het spreekt vanzelf, dat ook het bestuur van den bond alles zal doen wat onze industrie „weer op de been kan helpen". Daarvan hebben wij uiting gegeven in ons artikel „Het opleiden van leerlingen; een noodzakelijkheid voor onze industrie", verschenen in ons blad van 21 November j.1.

Een gunstig teeken is, dat de overeenkomst met de „Formeniëre", welke den verkoop van de Belgische Congo-diamanten in handen heeft, weer met vijf jaren verlengd is, waardoor de stabiliteit in de prijzen van het ruwe diamant, verzekerd genoemd kan worden. Dat Sir Ernest speciaal naar ons land is gekomen om „de diamantindustrie hier weer op de been te helpen" en dat wij „zoo goed als Antwerpen een moreel recht op steun bij het herstel van de diamantindustrie" hebben, stemt ons tot groote voldoening. Het artikel in „Trouw", waarin het blad schrijft, dat „een waarschuwing op haar plaats (is) niet te veel leerlingen op te leiden, waardoor in de toekomst een overschot aan geschoolde krachten zou ontstaan" noopt ons te verwijzen naar een vorige passage in genoemd blad, waarin het schrijft dat „Amsterdam een moreel recht heeft op steun bij het verwerven van de vroegere beteekenis." De bedoeling van Sir Ernest kan dus niet zijn „Amsterdam weer op de been te helpen" met het kleine aantal werklieden, waar wij nu de beschikking over hebben, maar op de basis „van de vroegere (dus vooroorlogsche — red.) beteekenis". Deze uitspraak is dus geheel in overeenstemming met de gedachte en de werkzaamheden van de leidende organen in onze industrie, om binnen een klein aantal jaren weer te komen tot een industrie met 3000 tot 3500 werklieden.

Vol optimisme over de toekomst, hoopt ook het bestuur van den bond er in te kunnen meewerken de Amsterdamsche industrie weer tot „ouden roem te brengen", ten bate van allen, die daarbij betrokken zijn. Alle gunstige factoren daartoe zijn nu aanwezig. P. v. M.

nisme — op organisatorisch gebied, zijn juist begrip, „hoe de strijd om den voorrang, van Wereldfirma's en Diamantcentra, funest-benevelend inwerkte op de diamantbewerkers ter plaatse, en, hoe eenmaal besmet met dezélfde gevoelens, de werklieden, voor een internationaal besef, verloren of verstompt waren", viel mij toen op,

Jef Groesser zag toen het zaad dat hij strooide nog niet ontkiemen. Het scheen alles vruchtelbos. Desondanks, zijn vertrouwen en geloof in de onontbeerlijke organisatie bleven ongeschokt.

Vijf jaar later, in November 1894, werd te Amsterdam de A.N.D.B. opgericht. Ook daar scheen alle propaganda voor hechte organisatie monnikkenwerk.

Propagandisten als, Jos. Loopuit, Herman Kuyper, Henri Polak, Adolph de Levita, ondergeteekende en anderen — in fabrieken en ateliers als „Socialen" hoonend afgewezen — werden in die groote Stakingsdagen als de Vertrouwensmannen naar voren geroepen.

Uit de schijnbaar onvruchtbare zwarte aarde, ontkiemde het zaad der Organisatie.

In de nijvere Scheldestad gaf dit gebeuren een weerslag, die de pioniersarbeid van Jef c.s. ten goede kwam, maar vooral ook, het

besef van Internationale Saamhorigheid verlevendigde.

In het begin van 1895 had de eerste persoonlijke ontmoeting plaats tusschen Jef Groesser en Henri Polak. Wij, Polak en ik, Waren te Antwerpen om met hem (Groeser) organisatorische besprekingen te voeren — die de Internationale Samenwerking golden.

Deze beide figuren hadden aanrakingspunten in karakter en aanleg, rustig, goedmoedig en gulhartig, waren zij beiden literatuur en muziek minnaars en . vurig-voelende kampvechters voor de verdrukten.

Zij beiden werden de grondleggers en de hoeksteenen van het Wereldverbond van Diamantbewerkers, waarvan in Adamas (1890) de kiem was gelegd. Beiden waren voor dit groote werk berekend. Jef Groesser voor het werk van allen dag, de corespondetie, de propaganda ter plaatse, enz., enz. Kortom voor het leggen en onderhouden van de ver bindingen met Frankrijk, Zwitserland en Duitschland, met de steden, dorpen en gehuchten, waar de diamantindustrie, uitgeoefend werd. Véél, moeilijk en succesvol werk verrichtte hij en gaf daarmee practische inhoud en beteekenis aan het Wereldverbond.

Henri Polak was de leider van de groote momenten, waarvan onvergetelijk blijft zijn magistrale leiding van het Intern. Congres te St. Claude in de Jura .... En thans?

De beide hoeksteenen zijn in dramatisch bewogen tijd ons ontvallen. Zij, trouwe werkers aan de verbroedering der Menschheid, vielen, tengevolge van den oorlog en de verwording.

De V 1 en V 2 zaaiden in Antwerpen en het havencomplex bij Hoboken dood en verderf. Een vochtige kelder was het verblijf waarin Jef in diepe armoede en voortdurend gevaar, verblijf zocht. Zijn zenuwgestel had reeds zwaar geleden. De rampzalige vlucht van duizenden Antwerpenaren naar Frankrijk die, te voet, aan het Duitsche geweld hoopten te ontkomen, werd ook hem noodlottig. De Duitsche vliegtuigen omzwermden de vluchtelingen, maaiden talloos velen weg, de overblijvenden werden vervuld van een beklemmende angst. Zóó bereikten Jef en zijn goedhartige vrouw, dagenlang zich voortslepend, de stad Calais en gevoelden de redding nabij. Uitgeput als zij waren, kwam toen de ontstellende tijding, dat zij niet konden of mochten binnenkomen. Moeder Groesser zakte toen ineen; overleed aan den weg — Jef verloor het beste uit zijn leven . . ,

Dié schok heeft hij niet kunnen overwinnen. De „V I's" en ,,V 2's" deden de rest De spraak werd hem ontnomen, een beroerte volgde, waarmee het einde kwam aan een leven, dat, niet alleen aan zijn vakgenooten, maar aan de gansche Menschheid was toegewijd.

Hij werd eerbiedig ter ruste gelegd.

Dank en hulde werd hem gebracht in talrijke bloemstukken en in innige woorden van erkentelijkheid, zowel van de Belgische Vakorganisatie als van de Diamantbewerkers te Ams/erdam en Antwerpen. Namens hen,^ was het zijn oude, trouwe vriend en geestdriftige medewerker Jan Bartels die met Romeo steeds in onschokbare nijver en trouwhetzelfde ideaal diende — die een diep ontroerend afscheidswoord sprak; waarvoor ik, die niet aanwezig kón zijn, hem oprecht dankbaar ben. Voor den A.D.B. sprak de Voorzitter Fr. Schoeters gevoelige woorden. Jef en ik waren meer dan een halve eeuw vrienden. Trouw en waarachtig! De herinnering daaraan, mag ik als een onverwoestbaar, kostbaar bezit tot het einde, meedragen.

Hij ruste in Vree.

Hilversum, December 1945.

JAN VAN ZUTPHEN.

IN MEMORIAM JEF GROESSER

6 Juni 1864-17 November 1945