eisch in het gemoed, om die oneindige reeks afgesloten te denken. Dit doet volgens Kant de zuivere rede in de z.g.n. idee. Terwijl het verstand opereert met de aanschouwingsvormen der zinnelijkheid (ruimte en tijd) door middel van de kategoriëen en oordeelen van het zuivere denken, heeft de zuivere rede in de ideëen of grensbegrippen nog een bijzondere functie, waardoor zij in het relatieve der verschijnselen (phaenomena) het absolute (noumenon) zoekt te benaderen. Deze ideëen zijn geenszins „Dinge an sich", gelijk de oude ontologie beweerde, en kunnen dus niet door een apodictisch bewijs worden vastgesteld (het ontologisch bewijs voor het bestaan Gods !), evenmin dragen ze iets bij tot een nadere bepaling van het terrein der empirische werkelijkheid, maar ze geven slechts richtlijnen aan, waarin het denken zich zal hebben te bewegen, om voor de werkelijkheid nieuwe bepalingen te zoeken. Ze hebben dus niet betrekking op 't geen is, maar op 't geen behoort te zijn, zij zijn normen voor het menschelijk denken en handelen. Bij de ideëen, de hoogste trap der menschelijke kennis, gaat de zuivere theoretische rede over in de practische (het terrein van theologie, zedelijkheid en recht, en religie), welke het gebied der normen of ethische doeleinden beheerscht.
De practische rede nu heeft de heteronome natuurwetmatigheid der werkende oorzaken ingewisseld voor de autonome wetmatigheid van den wil en deze wet (de normatieve wet) is niet, gelijk de natuurwet hypothetisch, maar kategorisch. De sleutel tot verklaring van de autonome wetmatigheid in den autonomen wil levert volgens Kant hét begrip der vrijheid. Het vrijheidsbegrip is — Kant geeft het toe — primair slechts negatief te omschrijven, het wil dan zeggen vrijheid van de natuurnoodwendigheid. De vrijheid van den wil is volgens deze negatieve omschrijving niets anders dan die eigenschap van den wil, waardoor deze onafhankelijk van vreemde hem bepalende oorzaken, zelf werkend in den keten van oorzaak en gevolg ingrijpt.
Nu meent intusschen Kant, dat dit negatieve vrij-