Radiotorens te Roermond en Markelo

ir I. Moerman, ir H. A. Dicke,

door

lid van het architectenbureau Van Nieuwenhuyzen, Van der Heyden en Moerman

en

lid van het Bouw- en Adviesbureau ir K. Bakker en ir H. A. Dicke

Nederland telt, afgezien van de experimentele zender te Eindhoven, slechts één zender voor televisieuitzendingen, nl. die te IJsselstein. De randgebieden van ons land zijn practisch niet bereikbaar voor de uitzendingen van dit station. Teneinde in deze situatie verbetering te brengen, zullen zenders worden gebouwd te Roermond, Markelo, Appelscha en Goes, waardoor vrijwel het gehele land wordt bestreken (zie landkaart). De hiervoor te bouwen torens vormen tevens een onderdeel van een Westeuropees plan, waardoor het in de toekomst mogelijk zal blijken de uitzendingen van alle Westeuropese stations voor ons land te relayeren. Bovendien kunnen televisiereportages worden doorgegeven aan de apparatuur van de dichtsbijzijnde toren en vandaar weder worden uitgezonden. De torens zullen verder worden gebruikt voor het plaatsen van F.M. zenders voor de verbetering der radio-uitzendingen en ook voor de toepassing van de straaltelefonie, waardoor het omvangrijke telefoonkabelnet kan worden ontlast.

De eigenschap van de televisiestralen, zich rechtlijnig voort te bewegen en de kromming van het aardoppervlak niet te volgen, maakt het nodig torens van grote hoogte te maken. De torens te Roermond en Markelo werden in opdracht van dé N.V. Ned. Zender-omroep Mij te Den Haag in nauwe samenwerking met het Staatsbedrijf der P.T.T. door schrijvers dezes ontworpen. Bouwprogramma Het bouwprogramma van de radiotorens omvat in hoofdzaak de volgende punten: a. Een drietal plateaus, rondom met een overstek van 3 m vrijliggend naar alle windrichtingen, is op een hoogte van ca 90 m boven het omringende terrein aangebracht. Op deze plateaus worden de parabolische spiegels van de straal-apparatuur van de televisie geplaatst volgens de daarvoor in aanmerking komende oriëntatie. b. Deze plateaus liggen rondom een cylindervormige kern, waarvan de inwendige diameter

Maquette van een radiotoren.

10,50 m bedraagt en waarin de apparatuur, die voor het relayeren van televisie-uitzendingen nodig is, wordt geplaatst. Dit zijn de verdiepingen 22 t/m 24 van de toren. c. Boven deze verdiepingen bevindt zich de liftmotorruimte en uitwendig het zestal portalen, die de ondersteuning van de stalen antennemast vormen. d. De verdieping 20 bevat in de kern van de toren de zenderruimte, met inwendige diameter van 11,50 m. Om deze ruimte liggen in een ringvorm de bijbehorende werkvertrekken, meetkamers, magazijn, cantine, garderobe, enz. e. De verdieping 21 is bestemd voor reportagedoeleinden. De hiervoor benodigde apparatuur moet achter ramen, voorzien van een speciale beglazing, naar alle windrichtingen vrij kunnen uitstralen. Deze reportage-ruimte is daardoor in een ringvorm rondom de kern van de toren gegroepeerd. f. De schacht, nodig om de verdiepingen 20 t/m 25 de noodzakelijke hoogte boven het omringende terrein te geven, is in 19 verdiepingen onderverdeeld, die niet alle als vloeren worden uitgevoerd. Onder in de toren bevinden zich, over 3 lagen verdeeld, o.a. hoogspanningsruimte, pompinstallatie voor de waterleiding en een noodstroom-aggregaat. Boven in de schacht, waarvan de inwendige diameter ook 11,50 m bedraagt, zijn enige vloeren ten behoeve van transformatorruimte, F.M.zender en straaltelefonie-verbindingen aangebracht. g. Verticaal door de gehele toren heen loopt een element, waarin ondergebracht lift, leidingschacht en trappenhuis. Vormgeving Bij de vormgeving van deze torens, die geheel in gewapend beton worden opgetrokken, vormt de horizontale werking van de op grote hoogte gelegen bordessen een belangrijk uitgangspunt. Als tegenstelling zijn de ringvormige uitbouw van de zenderruimte (verd. 20) en de reoortagering (verd. 21) tezamen tot een sterk uitgebouwd element (uitwendige diameter 20 m) gevormd. Deze beide verdiepingen worden voorzien van aluminium ramen, terwijl de buitenzijde is samengesteld uit prefab-betonplaten. Deze platen worden als buitenbekisting van de daarachter gelegen betonnen borstweringen en raampenanten aangebracht en dit materiaal is o.m. gekozen om een strakke en waterdichte aansluiting met de ramen mogelijk te maken. De schacht van de toren, die ongeveer 80 m hoog is, werd uit constructieve overwegingen als een verticale cylinder (uitwendige diameter 12.20 m) uitgevoerd. Om evenwel in het silhouet een meer aanvaardbare vorm te verkrijgen, zijn langs de omtrek 12 verticale ribben aan gebracht. Deze hebben over het onderste één derde gedeelte van de hoogte een naar buiten uitwijkend verloop, waarmede getracht is het oprijzen uit het omringende landschap op meer bevredigende wijze op te lossen. Aan de voet van de toren is de grote voorsprong van deze verticale ribben verminderd door het aanbrengen van een extra buitenwand van prefab-betonplaten, waarin de noodzakelijke deuren roosteropeningen zijn opgenomen. Het ligt in de bedoeling het betonwerk aan de buitenkant van de toren in kleur geschilderd af te werken.

Het hoogste punt van de gewapend-betonconstructie is gelegen op 112 m boven het terrein. Daarboven wordt een stalen antenneconstructie geplaatst, waarvan de top op 165 m komt. Constructie De hoofdconstructie van de toren bestaat uit een cirkelvormige cylinderwand, dik 16 cm, die in verticale richting verstijfd is door de zich aan de buitenzijde bevindende ribben en in horizontale richting door ribben, die zich aan de binnenzijde bevinden en waarop de vloeren rusten. De vloeren zijn door middel van een kurkstrook geïsoleerd van de wand opgelegd. Deze oplegging is gekozen om de cylinder, die zich ten gevolge van de zonbestraling wil vervormen, daartoe vrije gelegenheid te geven, zodat secondaire spanningen worden vermeden. Om dezelfde reden is de plaats van trappenhuis en liftschacht, die eveneens verstoringen geven, aan de noordzijde gekozen, waar nooit verwarming door zonbestraling optreedt. De toren te Roermond is gefundeerd op Frankipalen met een toelaatbaar draagvermogen van 125 ton; de toren te Markelo kan op staal worden gefundeerd met een max. randspanning van 3,5 kg/cm’. De uitvoeringswijze van beide torens is eveneens ongelijk; de aannemer te Roermond, N.V. Internationale Gewapend Betonbouw te Breda, voert de opbouw uit met verplaatsbare stalen schotten, die een halve verdieping hoog zijn; de aannemer te Markelo, C.V. Bouwbedrijf Th. van Lieshout te ’s-Hertogenbosch, zal de schacht uitvoeren met een glijbekisting. Van beide torens is de fundering in uitvoering.

TV-plan bedekkingscirkels.