Het drie-eilandenplan

N. Smit, ing. N. Smit, ing.

door

Inleiding In het in januari 1955 uitgebracht vierde interimadvies van de Deltacommissie werd aangedrongen op de uitvoering van het reeds lang, — aanvankelijk als landwinningsobject —, in studie zijnde „Drie-eilandenplan”. Dit plan behelsde de afsluiting van de beide nog open zijnde Zeeuwsche stromen. Veersche Gat en Zandkreek, die, nadat in 1871 het Sloe ten behoeve van de spoorwegverbinding met Middelburg en Vlissingen met een dam was afgesloten, tesamen één bochtige zeearm vormden. Door de aanleg van dammen aan de uiteinden van deze zeearm konden rond het in te sluiten boezemmeer de 3 eilanden, Walcheren, Noord- en Zuid Beverland tot één waterstaatkundig geheel verenigd worden. Nu de uitvoering van dit plan met de officieel door H.M. de Koningin op ... april verrichte definitie sluitings manoeuvre zijn laatste phase ingaat, komt het wenselijk voor, omtrent dit belangrijke onderdeel van de deltawerken een en ander te belichten. Bij het opmaken van dit artikel is een zeer ruim gebruik gemaakt van de gegevens voorkomende in het „Driemaandelijks bericht Deltawerken” waaraan tevens de meeste afbeeldingen zijn ontleend. Het plan. Zoals gezegd voorziet het plan, in het kort omschreven in par. 3 van de memorie van toelichting Deltawet, in de afsluiting van de zeearm door de aanleg van twee dammen. Een primairedam, aan zee gelegen ten noorden van Vrouwenpolder, vanaf het voormalig fort „de Haak” in nagenoeg oostelijke richting door het Veersche Gat, en een secundaire dam door de Zandkreek ongeveer 250 m ten westen van het Katseveer en ongeveer noord-zuid lopende. Door de aanleg van deze dammen zal de kustlijn met ongeveer 49 km worden verkort. Binnen de dammen wordt een blijvend wateroppervlak van ongeveer 1900 ha omsloten, dat als boezemwater van de omliggende poldergebieden zal worden benut, terwijl door de aanleg van enige lage dammen eveneens ongeveer 1900 ha grond aan het landbouw areaal zal worden toegevoegd. Een in de dam in de Zandkreek geprojecteerde schutsluis houdt de mogelijkheid van de scheepvaartverbinding open, waardoor ook de werf .de Schelde te Vlissingen over binnenwater een goede verbinding met het achterland behoudt. De waterbeheersing wordt mogelijk gemaakt door voorziening in de deuren van de schutsluis, waar'door de sluis tevens de functie van in en uitwateringssluis kan vervullen. Bij de behandeling van de Deltawet in de tweede Kamer, is op grond van geuite wensen van een 5 tal leden, een concreet plan voor de bouw van een schutsluis, kolk 50 x 6 m, drempeldiepte N.A.P. — 3 m, in de dam in het Veersche Gat, zulks ten behoeve van de visserij vanuit Vere, in discussie genomen. De minister heeft dit plan afgewezen ten le omdat de buitentoegang tot de sluis, die ter wille van de uitvoeringsmogelijkheid geprojecteerd was in de Plaat van Onrust, in de vooroever van de dam zou komen te liggen, waarvan de ontwikkeling volkomen onzeker is, ten 2e omdat bij het vaststellen van de afmetingen gerekend dient te worden met grotere schepen dan de thans gebruikelijke. Als resultaat van de te verwachten sanering van de kustvisserij zullen grotere schepen gebruikt gaan worden en deze zullen dan toch ook niet meer van de binnenliggende havens, dan met een constant peil, gebruik kunnen maken. In de belangen van de visserij zal door de aanleg van een vissershaven aan de noordkust van Noord'Beveland tegemoet worden gekomen. De wegen die op de dammen zullen worden aangelegd zullen het eiland Noord-Beverland uit zijn isolement verlossen. Voor de uitvoering werd het nodig geoordeeld te beschikken over een werkhaven. De bestaande tijdhavens zijn hiervoor te klein en of te ongunstig gelegen. De nieuwe werkhaven met een oppervlak van 5 ha is geprojecteerd aan de oever van het Veersche Gat tussen Vere en Vrouwenpolder, op de plaats waar in 1944 door oorlogshandelingen een dijkdoorbraak heeft plaats gevonden. Bij het herstel is de dijk naar binnen verlegd en de hierdoor ontstane stituatie opende een zeer aanvaardbare mogelijkheid voor aanleg van de werkhaven. De in het gebied van de ontworpen werken optredende grote tijdverschillen, van dood- tot springtij variërende van 3 tot 4 m, stellen zware eisen aan de uitvoering dier werken. Met de afsluiting van het Brouwershavensche Gat en de Oosterschelde voor ogen zijn de plannen zodanig opgezet dat de ervaring, die bij de onderhavige afsluiting wordt opgedaan aan de uitvoering van deze allergrootste werken ten nutte kan worden gemaakt. Er is bij het opmaken van de ontwerpen veelvuldig en gevariëerd gebruik gemaakt van de toepassing van nieuwe materialen, constructiemethoden en werkwijzen om deze op hun bruikbaarheid en hun begrenzing te kunnen toetsen. Hiervan dienen te worden genoemd: mijnsteen, 'grind, maingrind, nylonmatten, mechanisch verwerken van steen, asfalt boven en onderwater, alsmede vormgeving, aanmaak en gebruik van betonnen eenheidscaissons zowel van het gesloten als van het afsluitbare type. Voor de aanmaak van dit laatste type, bestemd voor de feitelijke sluiting van de dam door het Veersche Gat, 7 stuks met een gezamenlijke lengte van 318,50 m; is een dokput ontworpen, geprojecteerd in de Oostemieuwlandpolder, een buitenpolder gelegen langs het Veersche Gat, binnen een afstand van 2V2 km vanaf de dam. De situatietekening in figuur 1 geeft een overzicht van de ligging der werken.

De dammen. De dam in het Veersche Gat heeft een lengte van 2,8 km en is zodanig getraceerd dat de bestaande zeewering over een zo groot mogelijke lengte binnendijks wordt gebracht. De als gevolg hiervan naar buiten geschoven ligging, open aan zee, biedt tevens de mogelijkheid ten aanzien van het werken op deze onbeschutte plaats, ervaring op te doen. Het noordelijke deel van de dam is over een 1700 m aangelegd op de aan Noord-Beveland grenzende, op gemiddeld hoogwater gelegen, Plaat van Onrust. De kruin heeft hier een hoogte van N.A.P. + 10 m. Het zuidelijk deel kruist de geul van het Veersche Gat en sluit aan op de, volgens het plan verzwaarde, duinregel van Walcheren. Wegens de ligging zonder voorland komt de kruin van dit dijkvak op N.A.P. + 13,50 m. In dit deel is het sluitgat opgenomen. Bij de bepaling van deze kruinshoogte is uitgegaan van een maximumstormvloedstand van N.A.P. + 5,80 m, een stand die, naar kan worden aangenomen, met een frequentie van eens in de 1000 jaar kan optreden. De buitenbelopen hebben boven hoogwater een doorgaande helling van 1 : 6, het binnenbeloop een helling van 1 : 3, terwijl de kruinsbreedte 5 m bedraagt. Hiermede is de mogelijkheid geschapen, een uit toeristisch oogpunt aantrekkelijk rijwielpad op deze kruin aan te leggen. Buiten de plaat is een 3 m brede buitenberm op N.A.P. + 2,50 m aangelegd. Het hieronder gelegen beloop verkrijgt een helling

van 1 : 4. Langs de gehele lengte van de dam is aan de binnenzijde een berm ontworpen op een hoogte van N.A.P. + 3 m. Deze berm verkrijgt een zodanige breedte dat hierop t.z.t. een autosnelweg kan worden aangelegd, als onderdeel van de „Vijfeilandenweg’” die over de koppen van de eilanden een rechtstreekse verbinding tussen Rotterdam en Vlissingen zal gaan vormen. Voorshands komt er echter alleen een weg voor plaatselijk verkeer. De plaats van het sluitgat en vooral de ligging en de afwerking van de hoofden is aan de hand van een waterloopkundig modelonderzoek vastgesteld. Het is bij dit onderzoek wenselijk gebleken de ligging zo te bepalen dat de binnentrekkende vloed zich niet op de Walcherense oever richt, daar hiervan ontoelaatbare uitschuring verwacht kan worden. De stroomgeleidende zijkanten van het gat zijl zo gemodelleerd dat de grootste contractie van de stroom zich boven de drempel voordoet. Uit de figuren 2 en 3 blijkt het verschil in stroombeeld bij twee der onderzochte mogelijkheden. De vorm van figuur 3 is uitgevoerd. Aan de drempel van het sluitgat waarop de doorlaatcaissons hun steun vinden, dienen naast een vlakke kant, ook aan de samenstelling hoge eisen te worden gesteld. Tot iedere prijs moet worden voorkomen dat door onderloopsheid, die bij dergelijke constructies, blijkens de ondervinding, ondanks de grootste zorgvuldigheid bij de uitvoering niet te ontgaan zijn, zand van de bodem kan worden weggevoerd.

Fig. 1. Situatie van de werken.

Met het oog op de benodigde doorlaat van het sluitgat, vooral in de winterperiode, diende de bestaande bodem te worden verdiept en zijn de drempel en de wederzijdse woelkommen door uitbaggering in de zandbodem geprofileerd. De bodem van deze woelkommen en de flanken van de drempel zijn normaal bezonken terwijl de drempel aan de bovenzijde met een steenpakket van het filtertype is afgedekt. Onder dit filter is voor de eerste maal gebruikt, een nylonbodemmat als extra dichting uitgelegd. De opbouw moge blij ken uit figuur 4. Voor het storten van de steen dat zeer regelmatig diende te geschieden is een hier'voor speciaal gebouwd schip, met kipbakken en dosseerinrichting uitgerust, gebruikt. Het werken met dit schip de „Steenstorter 1” voldeed aan alle verwachtingen. De aldus gevormde drempel biedt eveneens voldoende weerstand aan de overtrekkende geconcentreerde stroom hiervoor bedoeld. De dam is buiten de caissons voornamelijk van zand samengesteld in de teen gesteund door kaden van mijnsteen. De belopen boven hoogwater zijn

bekleed met asfaltbeton. Figuur 5 geeft een beeld van het bekleden van het binnenloop. De binnenberm is af gedekt met klei. Voor het bouwen van de hoofden en gedeeltelijk bij het uitbouwen van de dam in dieper water zijn betonnen eenheidscaissons gebruikt. Naar behoefte verhoogd met opzetstukken eveneens van beton. Debetonnen eenheden zijn vervaardigd op de oostelijke oever van het kanaal door Walcheren en voorzover het de gesloten typen betreft zijn ze drijvend naar het werk gevoerd. Vorm en afmetingen blijken uit figuur 6. Als zijafsluiting van het sluitgat zijn 2 AX caissons gebruikt, caissons die eerder ten behoeve van het dijksherstel 1953 zijn aangevoerd en gebruikt. Zoals wellicht bekend zijn de afmetingen 62 x 19 m, hoog 18 m, gewicht 7300 ton. Aan deze caissons zijn voorzieningen getroffen teneinde een goede aansluiting met de er tussen te plaatsen doorlaatcaissons te verkrijgen. De doorlaatcaissons zijn van gewapend beton, waarvan de hoofdafmetingen zijn, lengte 45,50 m breedte 20 m, hoogte 18 m, en bestaan uit een dich-

Fig. 2. Onderzoek sluitgatvorm, contractie achter het sluitgat.

Fig. 3. Gekozen sluitgatvorm contractie in sluitgat.

te bodembak hoog 3 m, 7 tussenspanten en 2 dichte kopschotten met dichtingsruggen. Over het samenstel ligt een betonnen vloer die op zijn beurt de bodem is van een ballasthut. De langsdoorsnede in figuur 7 geeft de vorm van het oorspronkelijke ontwerp. De dwarsdoorsnede in figuur 8 geeft de uitvoeringsvorm weer. Hierdoor kon zonder noemenswaardige meerkosten, de inhoud met 70% worden vergroot. De opsluitmiddelen zijn 2 boven elkaar geplaatste stalen schuiven die met electrische lieren bewogen kunnen worden. Om te kunnen drijven zijn aan de andere zijde houten schotten aan gebracht. Ten behoeve van het zinken zijn in de bodem afsluiters aangebracht en voor de dwarsstabiliteit tijdens dit zinken slingerschotten, die na het aan de bodem zetten worden weggeklapt. Om het mogelijk te maken dat de caisson zonder schade in de lengterichting op twee plaatsen kan dragen en het geheel voldoende wringvast te maken, zijn de langswanden van een dubbel stalen roosterwerk voorzien. De roosters op onderlinge afstand van 1,38 m. Mocht onverhoopt een enkele schuif niet willen sluiten dan kan de betreffende opening worden geblokkeerd door de ruimte tussen de traliewanden op te vullen met steennetten of zandzakken. De met zand gevulde ballasthut zorgt voor de noodzakelijke verhoging van het gewicht, nodig voor het verkrijgen van een voldoende wrijvingskracht tegen de bodem als weerstand tegen waterdruk en golfslag. Met het oog op de diepgang tijdens het invaren en de hoge kosten van de constructie is de inhoud van de gewapend beton zo veel mogelijk beperkt. Een bijkomend voordeel van deze zandkisten is, dat

hierover ten behoeve van de verdere uitvoering gemakkelijk en snel enige rijbanen kunnen worden gelegd. De 3 m hoge zijwanden van de onderbak maken het bovendien mogelijk wederzijds van de caisson steenstortingen aan te brengen, welke ten eerste de onderloopsheid zullen verminderen en een extra zekerheid zullen bieden tegen horizontale verschuiving, nadat de schuiven gesloten zijn. Zoals boven reeds is vermeld zijn caissons vervaardigd in een speciaal hiervoor gemaakt bouwdok, dat is aangelegd in de Oosternieuwlandpolder. Figuur 9 geeft hiervan een beeld. Het dok is binnendijks gemaakt, waardoor dit werk eenvoudig uit te voeren was. Verdere voordelen, ligging aan diepe vaargeul, slechts 2% km van het werk, 1 km van de werkhaven, waar de betoninstallatie stond opgesteld en gemakkelijk over land te bereiken. De diepteligging van N.A.P. — 5 m geeft ten behoeve van het uitvaren bij doodtij gedurende IV2 a 2 uur nog 0,70 m overdiepte. Overzicht van de verwerkte hoeveelheden in en aan de dam. 1959 1960 1961 Totaal Zand in ophogingen m3 1.060.000 710.000 3.900.000 5.670.000 Zand uit inbaggeringen en verdiepingen bij sluitgat m3 850 000 850.000 mijnsteen ton 165.000 175.000 55.000 395.000 fijn stortmateriaal voor beteugelingsdrempel ton 51.000 42.000 17.000 110.000 zinkstukken m2 154.000 30.000 ** 184.000 kraagstukken m2 2.000 4.900 5.800 12.700 zinksteen ton 44.900 32.800 **9.800 87.000 stortsteen ton 84.200 57.300 **18.000 159.500 bekledingsklei m3 10.500 5.800 6.700 23.000 asfaltbeton ton 17.500 31.600 34.900 84.000 baggerwerk t.b.v. plaatsing Pnoenixcaissons m3 130.000 131.000 261.000

Fig. 5. Aanbrengen asfaltbetonbekleding op het binnenbeloop. Foto John Merk.

** Deze hoeveelheden moeten nog worden verhoogd met die van enig zinkwerk in de woelkom binnen de drempel die gedurende de overwintering verdieping heeft ondergaan. Tijdens het opmaken van dit artikel is men met dit zinkwerk begonnen en de hoeveelheden zijn nog niet bekend. Figuur 10 geeft een beeld van deze uitgrondingen die nauwgezet in hun ontwikkeling zijn gevolgd. De dam in de Zandkreek, waarvan de situatie is weergegeven in figuur 11, heeft een lengte van ongeveer 830 m en is aangelegd in het wantijgebied. De gekozen plaats laat de Katsplaat buiten liggen, hetgeen uit het oogpunt van recreatie aantrekkelijk is. Op deze gronden is het zand voor het maken van de dam ontleend aan de Katse geul waardoor een vrije ligging van deze plaat bevorderd wordt. De kruin van de dam ligt op de hoogte van de aangrenzende zeedijken zijnde N.A.P. + 6 m. Ter plaatse van de basculebrug over de sluis op N.A.P. i/a 8,25 m. De verdere afmetingen zijn af te lezen

uit figuur 12 waaruit tevens de drempelconstructie blijkt. De in de dam opgenomen schutsluis, tevens stroomsluis, heeft de volgende afmetingen: schutlengte 140 m, sluisbreedte 20 m, drempeldiepte van beide hoofden N.A.P. — 5,50 m, onderkant beweegbare brug N.A.P. + 7 m. De sluis is uitgerust met puntdeuren, die electrisch worden bewogen. In deze deuren bevinden zich doorstroomopeningen van bijna 20 m2, afsluitbaar met jalouzieschuiven. Door middel van deze schuiven kan het peil op het Veerse Meer beheerst worden. Voor de enkele bediening van de kolk wordt slechts een deel van ruim 3 m2 per deur gebruikt. Bij 3 m verval kan hiermede de kolk in ongeveer 11 minuten geledigd of gevuld worden. De sluis is als bakprofiel in gewapend beton uitgevoerd en op staal gefundeerd. Zie hiervoor figuur 13. De deuren keren tot N.A.P. + 4m. De oostelijke vloeddeuren z.gn. van afneembare waterdichte leuningen voorzien, terwijl op het hoofd lage deur-

tjes de voortzetting van de kering bezorgen. Totdat de Oosterschelde is afgesloten is de kering tot N.A.P. + 5,00 m mogelijk. Om te voorkomen dat het bedienend personeel de weg moet kruisen zijn de landhoofden van de brug boven de schutkolkmuren zover terug gelegd dat passage mogelijk is. Figuur 13 geeft een overzicht van deze sluis. Vermeldenswaard is nog, dat de deuraanslagen in roestvrij staal zijn uitgevoerd. Hierdoor konden de penanten tussen de deurkassen smaller bemeten worden, dan bij toepassing van granieten blokken, die bij sluisbouw aan zee nodig zijn en werd op de sluislengte bekort. De schutsluis is op 20 juni 1958 aanbesteed en kwam in begin, 1960 gereed. Vooraf is de bouwput als afzonderlijk werk uitgevoerd. Met deze spreiding werd een economische en snelle afwikkeling verkregen. De gereedgekomen bouwput figuur 14 is uit de lucht gefotografeerd weergegeven. Op de voorgrond binnen de omdijking bevinden zich de werkterreinen. De sluiting van de dam is geschied met betonnen eenheidscaissons verhoogd met opzetstukken als voor het Veerse gat gebruikt. Figuur 15 geeft hiervan een overzicht op het moment van de sluiting, welke zonder stoornis of tegenslag is verlopen. Op 29 april 1960 is begonnen met het plaatsen van een caisson aan beide einden van het sluitgat. Op 2 mei volgden 2x3 caissons, op 3 mei 2x2, waarna in het zuiden een opening overbleef van 20 m. Deze

werd op 4 mei afgesloten door het tot zinken brengen van 2 gekoppelde caissons, nadat deze met behulp van de verhaallieren van een drijvende bok voor de opening waren gedraaid. Bij het begin van deze manoeuvre liep de stroom naar het oosten met een snelheid van 0,75 m/sec. Tijdens het zinken liep de stroom terug tot 0,35 m sec. Te 14.22 was het gat geblokkeerd en werd onmiddellijk begonnen met het aanspuiten van het zand voor het damlichaam. Twee perszuigers verwerkten gedurende 9 etmalen 38.000 m3 etmaal met een gemiddelde van 1600 m3/uur. De luchtopname in figuur 16 toont de gereedgekomen dam. De brede kruin laat de aanleg van een dubbelbaans autosnelweg toe. De voorshands aangelegde enkele weg verbindt de twee eilanden en heeft de functie van het Katse Veer overgenomen. Door de zorgen van de Provinciale Waterstaat van Zeeland is de veersteiger van dit veer die tevens diende als aanlegplaats van het veer op Zierikzee (de Val) verplaatst naar een nieuw aangelegde veerhaven met toegangsweg ten noorden van Kats. De vaarweg van dit veer wordt hiermede tot de helft teruggebracht, hetgeen een verkorting van de reistijd tussen Goes en Zierikzee met een half uur betekent. De weg over de dam is op 1 oktober 1960 voor het verkeer vrijgegeven. Voor de aanleg van de dam waren ter plaatse grondverbeteringen nodig, waartoe 160.000 m3 spe

VERKLARINGA Afsluiters 0 90 B Bordes K Kluisgaten C Communicatie gaten H Houten zinkschot L Lier S Stalen schuiven SI Slingerschot T Traliewerk V Vulgaten BR Bovenregeltralieligger OR Qnderregeltralieligger

AANZICHT LANGSDOORSNEDE A-B

DWARSDOORSNEDE Figuur 7

cie moest worden weggebaggerd. De ruim 50.000 m2 bodembezinking uit te voeren in de beschikbare tijd baarde zorg. Als gevolg van het slechte weer bedroeg het weekgemiddelde 4000m2 (per rijswerker 55 m2/per week). Bij de constructie van de dam is een ruim gebruik van mijnsteen gemaakt, er is 100.000 ton verwerkt. Een groot deel hiervan is tot Goes per spoor aangevoerd en verder met vrachtauto’s naar en gedeeltelijk direct in het werk! Deze aanvoer verliep zeer regelmatig, 25 kolenwagons (600) ton per dag. De glooiingen zijn belegd met betonblokken systeem Haringman, de productie bedroeg 225 m2/ week per steenzetter. Voor de aansluitingen die in maassteen zijn uitgevoerd was dit ong. 125 m2/week. Tot slot zij nog vermeld, dat eventuele gevolgen van onderloopsheid van de caissons direct na de plaatsing, zijn voorkomen door de steendrempel vooraf te penetreren met warme asfaltmastiek. Deze geheel nieuwe methode is hier voor de eerste maal, toegepast met een speciaal hiervoor ontworpen apparatuur, die het mogelijk maakte een van

te voren vast te stellen hoeveelheid in banen van 5 m breedte direct boven de te penetreren laag, dus onder water, te laten uitvloeien. De Waterhuishouding. Na het gereedkomen van de Deltawerken zal het „Veerse meer” — de naam is gekozen na overleg met het Koninklijk Aardrijkskundig Genootschap — water ontlenen aan het Zeeuwse Meer. Beide tezamen 52.000 ha groot. Voor de gezamenlijke door' spoeling zal 200 m3 water per sec. nodig zijn, die door de sluizen in de volkerakdam aan het rivierwater zal worden ontleend. Hiermede kan het chloorgehalte van het boezemwater op een aanvaardbare hoeveelheid van 250 a 350 mgr./l. gehouden worden. In tijden van geringe bovenafvoer zal dit echter niet geheel mogelijk zijn, en dus zuinig met het beschikbare water moeten worden gehandeld. Daar schutsluizen aan zoutwater gelegen, naar binnen een aanmerkelijke verzilting veroorzaken, zijn ook om deze reden in de Zeedijken, waaronder de dam

Figuur 8

door het Veerse gat valt geen sluizen opgenomen. Het Veerse Meer waarvan de boezempeilen voorshands voor zomer en winter resp. zijn vastgesteld op N.A.P. en N.A.P. — 0.70 m zal aanvankelijk, waarschijnlijk tot rd 1980, echter nog omringd zijn door zoutwater. Het zal nauwelijks verzoeten daar de polders meestentijds brak water zullen uitslaan. Ook van het kanaal door Walcheren is niet veel heil te verwachten. In tegendeel dit kanaal wordt door de sluizen in Vlissingen met zeewater gevoed en op een peil gehouden van N.A.P. + 0.90 m. Eerst na 1980 dus kan de in de aanhef geschetste en gewenste toestand worden bereikt. Bij het vaststellen van de peilen is rekening gehouden met: a. de landwinst in het buitendijkse gebied. b. de waterhuishouding in het te winnen nieuwe land. c. de waterhuishouding van de aanliggende eilanden. Adviezen zijn gevraagd van de Landbouwwetenschappelijke afdeling van de Wieringermeer en van de Cultuurtechnische Dienst. De gekozen peilen zijn een compromis. Gedurende de 20 jaar dat de over-

Fig. 9. Bouwdok.

Fig. 10. De verdiepingen aan weerszijde van het sluitgat.

gangstoestand zal duren bestaat alle gelegenheid de invloed van deze waterstanden bij de verschillende aspecten te beoordelen, zodat op grond van de dan opgedane ervaring zonodig aanpassing van deze peilen bij de definitieve toestand kan plaats vinden. Zoals, bij de beschrijving van de Schutsluis hiervoor is medegedeeld, kan het boezempeil worden geregeld door de in de deuren aangebrachte jalouzieschuiven. In de natte perioden in het najaar waarin tevens het bietenvervoer plaats heeft, zal voornamelijk ’s nachts moeten worden geloosd. Bij het gemiddeld optredende nacht laagwater van N.A.P. — 1.45 m kan bij een boezempeil van N.A.P. — 0.70 m, 4 mm regenval nacht worden geloosd. Bij een peil van N.A.P. — 0,35 en een N.A.P. bedragen deze hoeveelheden resp. 6 en 8 mm. De bergingscapaciteit van de boezem tussen N.A.P. — 0.70 m en N.A.P. is gelijk aan de grootste hoeveelheid water die in een periode van ongeveer 2 weken op de boezem kan worden gebracht. In de winter zullen tengevolge van gestremde lozing peilschommelingen tot 15 cm veelvuldig voorkomen. De verhoging van winter tot zomerpeil vraagt de alleszins toelaatbare inlaattijd van 2 a 3 weken. De gebieden die op de boezem afwateren zijn in figuur 17 ingetekend. Voor de 15 gebieden die vóór de afsluiting natuurlijke lozing bezaten zijn, op een

Fig. 11. Situatie dam met sluis in de Zandkreek.

Fig. 12. Dwarsprofiel van de dam.

||| y1 "11 A • OEOIENINCSRUIMTE EN KANTOOR SLUIS MEESTER. 8 • OEOIENINCSRUIMTE. Fig. 13. Lengtedoorsnede en bovenaanzicht v. d. sluis.

Fig. 14. De bouwput voor de sluis.

Fig. 15. De sluiting.

Fig. 16. Sluis en dam gereed. (Foto K.L.M. aerocarto N.V.).

Figuur 17

enkele na, die hun oude mogelijkheid konden behouden, voorzieningen getroffen. Enige gebieden zijn door nieuw gegraven watergangen tot grotere complexen verenigd en meerdere gemalen zijn gesticht. Zo zijn voor de Wilhelminapolder en de Oosterlandpolder gemalen, voor elk met een capaciteit van 95 m3 min. in gebruik genomen. Op Noord Beveland werden het aantal van 8 lozingspunten teruggebracht tot 3 waarbij gemalen met capaciteiten

van 240 - 90 en 36 m3 min., en een onderbemaling van 27 m3 min. werden gesticht. Alle nieuwe gemalen zijn, om economische redenen, electrisch aangedreven. De bestaande sluizen zijn merendeels gehandhaafd om in geval van nood over — zij het onvcldcende — waterlozing te kunnen beschikken. Met het oog op het voortaan vaste peil van de boezem moesten aanliggende haventjes en loswallen worden aangepast.

Fig. 18. Ontwikkeling plan Veerse Meer 1960

Fig. 19. Veere vanaf het water. (Foto Artika Press).

De recreatie. De behoefte aan recreatiegebieden voor de aangroeiende bevolking doet zich in steeds dringender mate gelden. Dit temeer daar de moderne woongelegenheden en levenswijze een ontspanning in de vrije natuur noodzakelijk maken. Het Veerse Meer opent ruime mogelijkheden voor het genietend bedrijven van openlucht recreatie. Het meer heeft een lengte van 22 km en een breedte van 250 tot 1500 m. Het oppervlak komt overeen met het oppervlak van de Kager- Loosdrechtse en Reeuwijkse plassen te zamen. Tevens is van het gewonnen nieuwe land 838 ha bestemd voor de aanleg van natuurbeschermingsgebied, bosbouw en recreatie-terrein. Binnen een straal van 90 km wonen circa 5 miljoen mensen, voor wie dus dagrecreatie mogelijk is terwijl binnen een ruimere kring met een straal van 225 km, 25 a30 millioen mensen wonen, die er de weekends kunnen doorbrengen. Om tot een goede uitgroei van de mogelijkheden te komen en deze te stimuleren en te coördineren is door de Provinciale Staten een rechtspersoonlijkheid bezittend lichaam, „Het Veerse Meer” opgericht. Na voorbereidend werk door een werkgroep bestaande uit vertegenwoordigers van verscheidene overheidsinstanties is door de Prov. Planologische Dienst voor Zeeland in overleg met het Domeinbestuur en de Rijkswaterstaat een schema voor recreatieplannen uitgewerkt. Dit ontwikkelingsplan is weergegeven in figuur 18. Hieruit blijkt dat grotere en kleine jachthavens zijn geprojecteerd met uitgebreide accomodatie voor winterberging, met werfjes voor nieuwbouw en reparatie enz. Oeverstroken met toeristisch mooie uitzichten komen in aanmerking voor de aanleg van wandelwegen. Ook is gerekend met de aanleg van rijwielpaden en autowegen. Verder bestaat de mogelijkheid tot het stichten van kampeercentra, zomerhuisjes, bungalowparken, jeugdherbergen, motels enz. Het zal evenwel de taak zijn van elk der aanliggende gemeenten om binnen het kader der plannen de details voor hun territorium uit te werken. Het moet ons Waterstaters een genoegen doen te vernemen dat ook nuchtere waterbouwers aan de opstelling van deze plannen hun medewerking gaven. Misschien wordt dit meer begrijpelijk bij het beschouwen van de foto van Vere waarmede dit artikel besluit. Een gezicht waarvan velen van hen die medewerkten aan de nu tot stand gekomen afsluitingen, vóór tijdens en na dagen van ingespannen werken, sommige misschien onbewust, genoten hebben.