40° Jaargang. No. 12 23 Januari 1927.
Doopsgezind Weekblad, uitgegeven door de '-emeene Doopsgezinde Sociëteit,
onder redactie van Ds. J. \ JITE.
Verschijnt eiken Vrijdagavond.
Prijs per jaar franco per post ƒ 3.—.
Voor het Buitenland ƒ 4.50.
Advertentiën ƒ 0.45 per regel (minimum 5 regels); bij contracten nadere voorwaarden.
GEDRUKT BIJ DE N. V. DRUKKERIJ EN UITG.-MIJ. v.h. „DE WESTFRIESCHE KERKBODE", LANDBOUWSTRAAT — SCHAGEN.
Postrekening No. 48395.
INHOUD:
C. Spenkelink-Kramers. De ware kracht. — B. van der Goot. Gehoorzaamheid. — A. C. Kuiper. Uit de stilte. — A. P. van de Water. De attestatie-kwestie in onze gemeenten. — J. F. Bianchi. The Christ of the Indian Road.
Algemeene Doopsgezinde Sociëte i t.
Aan de kerkeraden der Doopsgezinde Gemeenten. — Sociëteitskas. — Dienstjarenfonds.
Uit de Broederschap. In Memoriam Zuster K. M. Winkel. — P. B. Westerdijk. Bibliotheek der Amsterdamsche gemeente. — M. Ens. Vereeniging voor Gemeentedagen. — De gemeentedag voor Friesland. — C. H. Riemer-Eelman. Voor het kerkje te Kalet.
Uit het Buitenland. De Mennon'itische Blatter herleefd.
Uit de Gemeenten. (Wageningen, Helder, Rottevalle, Harlingen, Goes, Leermens-Loppersum, Heerenveen).
De ware kracht.
Hoe meer ik mij bekommer om eigen heil en lot,
Hoe verder afgedreven
van 't groote hart van God.
Als ik in God mag leven,
dan ben ik stil en klein En als 'k uit God mag leven, dan kan ik machtig zijn.
C. S.-K.
Gehoorzaamheid.
Gehoorzamen is beter dan offerande.
1 Sam. 15 : 22.
Dat is de boodschap, die de profeten gebracht hebben. Op de gezindheid komt het aan, niet op cultusgebruiken. En zooveel zijn de tijden, sinds Samuel deze woorden tot den zegevierenden Saul sprak, wel veranderd, dat de waarheid daarvan nu wel langzamerhand tot vele lagen der menschheid is doorgedrongen en wel speciaal tot ons Doopsgezinden, die van ouds op die gezindheid den nadruk hebben gelegd. Toch was die profetische boodschap een nieuwe, onredelijk schijnende eisch, die een hardnekkigen strijd had te voeren, veelal ook met de priesterschap, de mannen van den cultus en het ingewikkelde ritueel, waaraan de Joodsche wet zoo rijk is. Alle. profeten op hun beurt hebben er van getuigd en er hun strijd om gevoerd, zijn er om gesteenigd en gestorven, totdat eindelijk de grootste kwam, die ook in dien strijd tegen de zinledige vormendienst zijn leven zou laten. En op hem is het dat onze vaderen zich beriepen. Zuiverheid van bedoelen, reinheid van hart, aanbidding in geest en waarheid, recht, barmhartigheid en trouw.
En zooveel is er in ons wel van den geest der vaderen
§ FEUILLETON. T|
lnlLnnJnJtnrüiwniinr.ii^-ii — il—irmrmrmrrm—I» — ii~,.ii.-.r.MnnilniTJLnnJLnnJLnrULnnJlnrULnP-llnpJt/ïlDl
FEUILLETON.
Uit de Stilte.
I.
Inleiding.
Meer dan zestien jaren geleden — vóór den oorlog dus — bracht ik een gedeelte van mijn vacantie door in een eenvoudig badplaatsje in Bretagne. De blauwe zee spoelde er tegen de rotsachtige kusten en geraniums en rozen, bloeiende tamarisken en abeelen met witgroene bladeren, stonden dicht bij die zee. Op de rotsen en langs de koren- en boekweitvelden bloeiden gele papavers en blauw slangenkruid, dopheide en viooltjes.
't Plaatsje was tamelijk afgelegen en heel comfortable was het logies niet, dat mijne reisgenoote en ik er bij onze aankomst vonden, 't Was er echter zóó mooi, dat wij tot weggaan toch niet konden besluiten. Intusschen werd het ons ook al spoedig duidelijk dat er wel wat beters voor ons te vinden zou zijn, mits wij er niet tegenop zagen een poosje in een beslist katholieke omgeving te wonen. Dat gaat trouwens ir, Bretagne al heel nioeielijk anders!
Op een hoogte, tegen een rots aan gebouwd, met het uitzicht op het strand en zee en bloeiende boomen, lag een groot, o-rijs gebouw, dat nog niet lang geleden tot kloosterschool voor meisjes had gediend. Thans had het een andere bestemming oekregen en werd het als pension gebruikt door de zomergasten, die er dan ook in zeer grooten getale aanwezig waren" De vroegere nonnetjes met haar mère superieure aan he't hoofd, deden er het werk, bedienden de gasten, kookten, hielden de talrijke kamers in orde en verzorgden den zeer uit^estrekten tuin achter het huis. Vol groente en ook vol bloemen was die groote tuin met zijne glooiende terrassen. En ons vielen ook hier weer dadelijk de zeldzaam sierlijke, groote gele papavers op, die wij ook tusschen de rotsspleten hadden zien groeien Op 't allerhoogste punt van den tuin, heel achter¬
blijven leven, dat het vrijwel een overbodigheid mag worden genoemd, in onze kringen dit woord in den breede uit te meten. Offerande: de samenvatting van alle priesterlijk en kerkelijk ceremonieel, 't bestaat bij ons immers niet of nauwelijks. Waar zijn de vormen, die ons kunnen verstikken?
Maar hoe staat het met de gehoorzaamheid, die meer is dan de offerande? Hebben wij, waar we de vormen hebben laten vallen, den inhoud gered? De vormen kunnen soms ook een waardevol middel zijn om aan den inhoud te herinneren. Wij leggen geen eed af, maar de meesten onzer worden nimmer in de gelegenheid o-esteld op deze negatieve wijze hun Doopsgezind-zijn te bewijzen. Denken wij er in het dagelijksche leven aan, den inhoud van dezen vorm, de absolute betrouwbaarheid, waar te maken? Is ons ja immer ja, ons neen immer neen? Wij hebben den vorm van 't „geen wapenen dragen" weer laten vallen, sommigen onzer ook hebben deze oude opvatting der vaderen weer opnieuw gehuldigd, maar zijn wij — gewapend of ongewapend — bezield met de ware vredelievendheid in den gewonen omgang met onze medemenschen? Stellen wij nimmer de macht boven het recht en boven de barmhartigheid? .
Ook en juist voor ons blijft de eisch van gehoorzaamheid in volle kracht gelden. Gehoorzaamheid moet de mensch leeren. Het kind moet leeren gehoorzamen aan zijn ouders, ook dan, wanneer het niet begrijpt. Want in het leven moet .aak gehoorzaamd worden, ook al schijnt het een dwaasheid. En gelukkig de mensch, die dat in zijn jeugd heeft geleerd: eigen lust en zin ondergeschikt te maken aan hooger wet, te gehoorzamen aan zijn ouders, aan de macht buiten hem, die verder ziet, die voor hem is de vertegenwoordiger van God zelf. Het leert ootmoed. En het kind zal het, mensch geworden, ondervinden: Wee hem, wiens boezem ootmoed mist, Wiens hart met zijn formeerder twist. Die ootmoed wordt aangekweekt door gehoorzaamheid, die moet steunen op vertrouwen. Vertrouwen, eerst op 't recht dat de ouders hebben om gehoorzaamheid te eischen; voor den volwassen mensch vertrouwen op 't recht van God op gehoorzaamheid.
En ook hierin zijn de tijden veranderd: Vroeger kwam de Godsstem tot de menschen — zooals ook in de kindsheid van den enkelen mensch — als van buiten af met een onmiddellijke zekerheid, waaraan geen twijfel mogelijk was. Abraham, die uitging.naar het land dat God hem wijzen zou, die het bevel vernam zijn zoon lzaak te offeren. Saul, tot wien de profetenstem komt, en als vanzelfsprekend is voor hem gelijk, voor Samuel zelf, de profetenstem - Gods stem. Dit herhaalt
in lag het kleine kerkhof, waar de bewoonsters van het gesticht na haar werkzaam leven ter ruste werden gelegd.
Het kostte ons aanvankelijk wel eemge moeite om in dit zeer goed bekend staande pension opgenomen te worden. Men vroeg ons naar aanbevelingsbrieven en die konden wij niet toonen. Intusschen besloot de mère superieure tenslotte toch maar om ons op onze „eerlijke gezichten" onderdak te veileenen En al spoedig voelden wij ons volkomen thuis onder de groote schare andere gasten, op een zeer enkele uitzondering na, katholieken. Naast het gebouw bevond zich een kapel waar iederen ochtend vroeg godsdienstoefening werd gehouden. Als protestanten woonden wij die met bij. men vroeg ons niet naar de reden van onze afwezigheid; men Het
ons geheel vrij. . ,
Eenvoudig en tevens uiterst proper was alles m het huis en vriendelijk zag het er vooral uit in de lichte, ruime eetzaal, die uitzicht gaf op den bloeienden tuin. De lange eettafels waren gedekt met wit zeildoek, waarop hier en daar potten met vuiirroode geraniums prijkten. Iederen dag, onophoudelijk gingen de ijverige nonnetjes rond met de spijzen, tewijl er aan tafel levendig werd gebabbeld. Wij deden daaraan trouw mee in het Fransch natuurlijk, totdat
Totdat ik op een goeden dag, inplaats van mijne Fransche buurvrouw, die vertrokken was, een andeie dame naast mij vond zitten Tot mijn spijt beantwoordde deze, in 't eerst, slechts met een vriendelijk hoofdschudden al mijne belangstellende vragen. Blijkbaar verstond zij volstrekt niet wat ik tot haar zeioe. hindelijk' liet ik het Fransch maar voor wat het was en vroeg: ,Do you speak English perhaps?"
Nu kwam er op eens een glans van blijdschap op haar gezich „Ah, you speak English?" riep zij uit en terstond toonde zij zich bereid om in 't Engelsch, haar eigen taal, wat met mij te praten 't Bleek dat ook zij bezig was een gedeelte van haar zomervacantie in Frankrijk door te brengen en dat zij niettegenstaande haar kennis van het Fransch uiterst beperkt was, uitstekend de kunst verstond om zooveel mogelijk van haai reisje te genieten. Wij kwamen goed op streek met elkaar, /.ij vertelde mij dat zij tot de sekte der Kwakers behoorde ei, ïeeds jaren lang als onderwijzeres werkzaam was aan een der gr
Alle stukken, de redactie betreffende, zende men aan den
Redacteur, Bovenknijpe bij Heerenveen.
Advertentiën en 't geen tot de administratie behoort, aan den uitgever.
zich in de Katholieke kerk. De stem van den paus, van den priester is Gods stem. De monnik legt de gelofte af van absolute gehoorzaamheid en bekend is 't verhaal van dien Jezuiet, die, toen hij den dood voelde naderen, zijn overste verlof vroeg te mogen sterven. Of dat van Franciscus, die in gebed en vasten tot de zekerheid was gekomen van zijn volgelingen absolute armoede te moeten eischen, maar, hoewel hij het als een stem van God had gehoord, zich onderwierp toen dit in strijd bleek met de opvatting van de kerk. De Hervormers wierpen dien steun van zich, dien zij als een ondragelijke tirannie waren gaan voelen. Geen priestergezag meer, maar het eigen geweten zal hen leiden, joch — deze beperking maken zij nog, dezen steun hebben zij nog noodig — getoetst aan den bijbel, dien zij letterlijk voor Gods woord houden. Luther weigert te herroepen — tenzij hij overtuigd wordt uit de Heilige Schrift. En dan komt de moderne mensch, die het waagt, het wagen moet met zijn geweten alleen. Geen gezag van buiten, alleen gezag van binnen. Gehoorzaamheid aan de Godsstem in eigen gemoed. Gewaagde sprong! Maar door de geschiedenis heen heeft God ons zelf daar heen gevoerd.
Gehoorzamen: de mensch wil het wel, want hij heeft behoefte aan steun. We zien dat in 't staatkundige leven van onze dagen met zijn roep naar den sterken man, met zijn gehoorzaamheid aan een Mussolini. Maar waar is in onzen tijd de macht die onvoorwaardelijk gehoorzaamheid eischen kan en mag? Profetenstem, is clai Godsstem voor ons? Of het woord van paus of priester? Of de bijbel, dien we hebben leeren zien als een verzameling Joodsche en oud-christelijke geschriften van de meest uiteenloopende schrijvers en van zeer verschillende waarde? De mensch snakt vaak in het wisselvallige leven naar de macht die hij onvoorwaardelijk gehoorzamen mag. Naar een duidelijke, gezaghebbende stem die hem zijn weg wijst. Al wat vast scheen is los gewórden en tegenover de onbekende toekomst staat de moderne mensch als 't kind dat voor 't eerst los op zich zelf staat. Wankelend en onzeker zet hij de eerste schreden op dat pad met niets dan het kompas van het geweten. Hij ervaart eerst recht: „eng is de poort en smal is de weg". Aaneensluiting met gelijkgezinden is noodig tot onderlinge toetsing. Juist en vooral de vrijzinnige moet de onderlinge samenkomsten niet verwaarlozen. De „offerande", de uiterlijke symbolen heeft hij laten vallen; ze zijn hem ontvallen, en daarm lag toch een groote steun. Laat nu de „gehoorzaamheid niet een zinledig woord voor hem worden, maar Iaat hij daarmee ten volle ernst maken, want rondom dreigen gevaren.
scholen van de „Society of Friends" in Engeland (\orkshire). Levendig, vol warme liefde, sprak zij over haar werk en over de. Kwakers,' terwijl zij met belangstelt ng luisterde naar wat ik e vertellen had. En iederen dag opnieuw werd ik bij onze gesprekken getroffen door het stille, rustige, vriendelijke het innig vrome en weinig veroordeelende in hare wijze van zich te uiten en de dingen te beschouwen. Wij kwamen hoe langer hoe nader tot elkaar en het ging ons beiden aan het hart, toen er aischeid genomen moest worden en wij weer ieder onzes weegs moesten aaan Wij beloofden intusschen elkaar trouw te zullen schrijven, want wij voelden wel sterk dat wij echt vriendschap gesloten
Welnu, bijna veertien jaren lang hebben wij, zeker beiden met onverdeeld genot, die 'correspondentie volgehouden. Dat de briefwisseling, vooral in de donkere oorlogsjaren, soms zeei ernstig was, spreekt wel van zelf. Maar gelukkig veuo.en wij den moed niet en altijd weer troffen mij in de brieven dezer
Kwakeres het sterke godsvertrouwen en de kracht om ait
in daden te uiten! Met hare geloofsgenooten heeft zij al het hare gedaan om den vrede te bevorderen en, waar dit maar mogelijk was, het lijden te verzachten
Soms schreef zij mij — zij was de laatste jaren rustende — vol geestdrift over het vriendelijke tehuis, dat zij met een zustei deelde en over haar mooien tuin, waarin zij zelf zaaide plantte en bloemen kweekte. Vol levenslust was zij
In 't begin van 1924 kreeg ik, onverwachts bericht van haar
overlijden: Het verlies is groot, maar een bl'^eje°e^Kwa¬
de herinneringen. De herinneringen en de lektuur die deze ™en keres mij herhaaldelijk toezond. Zij was het ook, die^ exemplaar stuurde van de roerend. eenvoudige^ gesch.eCenis, waarvan ik een Hollandsche bewerking " » 'k Quaker
zwijgen.
A. C. Kuiper,