PERFRA-PATENT-PLOMBEN. Al gedurende tal van jaren, ja eigenlijk al zoolang er plomben worden gebruikt, hebben de fabrikanten van dit artikel er naar gestreefd een zegel te brengen, dat zonder meer ten volle aan het gestelde doel beantwoordt, d.w.z. een plombe die voor honderd procent veilig is, zoodat men er het volste vertrouwen in kan stellen. Die eisch lijkt eenvoudiger dan ze is, omdat daaraan tevens de voorwaarde is verbonden, dat de plombe eenvoudig moet zijn, om gemakkelijk en vlug aangebracht te kunnen worden en tegen een billijken prijs te kunnen worden geleverd. De combinatie welke aan alle voorwaarden voldoet is uitgekomen en neergelegd in het Ned. octrooi 34131. De plomben werden uitgedacht en worden vervaardigd door de fabriek N.V. Perfra te Delft. De plomben worden onder de naam van Perfra-Patent-Plomben in den handel gebracht. Een plombe is niet alleen om het touw van een zak, kist of anderszins te sluiten, het kan ook het bewijs leveren van de eerlijkheid dergenen door wier handen de zak gaan. Een ondeugdelijk zegel noodigt als het ware uit tot knoeien, omdat het toch niet ontdekt wordt. De Perfra-Patent-Plombe bestaat uit twee gedeelten, die evenwel één geheel vormen. Eén gedeelte is uitsluitend bestemd voor het maken van de opdruk terwijl het andere deel de eigenlijke sluiting vormt. Dat bestaat uit een van tandjes voorziene lip, welke zoodanig om het touw of anderszins wordt gekruld, dat de tandjes zich hecht daarin vastgrijpen. Met één enkele manupilatie zit de plombe aan het touw en zóó vast, dat als men tracht de opgerolde lip weer terug te rollen, deze onherroepelijk afbreekt, waardoor de plombe geheel waardeloos wordt en niet meer te gebruiken is. Men merkt daardoor de poging tot openmaken onmiddellijk. De label van de plombe biedt voldoende ruimte voor een mooie, duidelijk uitkomende bedrukking met de firmanaam, initialen of handelsmerk, maar bovendien kan er zoo noodig met de tang, die al even ingenieus en eenvoudig is als de plombe, daarop enkele code- of contróle-teekens worden ingedrukt. Zelfs bedrukking der plomben met een opvolgende nummering is geen bezwaar meer. De Nederl. Posterijen heeft inmiddels na grondige proeven, besloten de Perfra-Patent-Plomben in te voeren voor het verzegelen der postzakken, daarmede afstand doende van de door haar reeds vele jaren toegepaste verzegeling met loodplomben. Om misbruik te voorkomen verzekert de N.V. Perfra de gebruikers van haar plomben het monopolie van hun model of hunne bedrukking. En zij kan dit doen omdat haar octrooien in binnen- en buitenland haar het alleenfabricatierecht verzekeren en zij zich tot taak heeft gesteld onder geen voorwaarde aan twee verschillende personen of instellingen dezelfde plomben te leveren. De Perfra-Patent-Plomben vinden een zoodanige aftrek, dat aan de fabriek een nieuwe afdeeling kan worden toegevoegd voor het vervaardigen der benoodigde sluittangen. Doordat dergelijke tangen voorheen uitsluitend uit het buitenland betrokken konden worden beteekent deze vinding dus een dubbel voordeel voor de Nederlandsche Industrie.
ADVOCAAT. Het is niet noodig te betoogen, dat Advocaat een Nederl. Fabrikaat is; immers Advocaat is een van oudsher specifiek Hollandsche drank, die in bijna geen ander land ter wereld gemaakt wordt. Dit wil natuurlijk niet zeggen, dat zij in andere landen niet gedronken wordt, integendeel. Er is een tijd geweest dat er groote kwantums Advocaat naar het buitenland, speciaal Indië, geëxporteerd werden en dus werd zij ook daar gedronken, zij het in veel mindere mate dan bij ons. Heel vroeger, toen Advocaat nog geen handelsartikel was, werd bij feestelijke gelegenheden in den huiselijken kring door moeder de vrouw zelf Advocaat gemaakt; wat eieren, brandewijn, suiker, een beetje vanille; dit mengsel werd nog wat verwarmd om het te verdikken en klaar was Kees! Tegenwoordig wordt er wat meer vereischt om een goede houdbare Advocaat te bereiden. Doch in elk geval komt aan deze huismoeders de eer toe, dat zij de grondslag hebben gelegd voor iets dat in de latere jaren een vooraanstaand artikel in den drankhandel is geworden. Kon men een 10-tal jaren terug het artikel alleen maar in slijterijen en café’s bekomen, thans is dat heel anders geworden en komt men het tegenwoordig in bijna alle groote en kleine winkels tegen tot zelfs in water- en vuurneringen en parfumeriewinkels toe, waar het tegen alle mogelijke en onmogelijke prijzen verkocht wordt. Waren er een 30 jaren terug maar enkele fabrikanten van naam die het artikel Advocaat maakten en in den handel brachten, tegenwoordig telt men ze bij honderden en ook al door den nood der tijden daartoe gedwongen heeft de heele Schiedamsche drankhandel, die zich nog voor luttele jaren met het artikel Advocaat niet bemoeide, zich daarop geworpen. Een en ander heeft natuurlijk een ontzettenden concurrentiestrijd ontketend die de kwaliteit van het artikel niet omhooq heeft aebracht: integendeel wordt tegenwoordig maar al teveel Advocaat in den handel gebracht waarvan men zich met bezorgdheid afvraagt, waar gaat het heen? Het zou daarom heusch geen verwondering behoeven te wekken, als het met de advocaat denzelfden weg zou opgaan als met de Boerenjongens, ook een oud Holl. drank, die destijds zeer gewild was, doch door het geknoei met kwaliteit en prijzen totaal in discrediet is gekomen, zoodat zij in vele winkels niet eens meer verkocht wordt. Het zou te veel plaats vergen om hier alle oorzaken op te sommen. Eén ding staat echter vast, ware het artikel Advocaat door den Drankwetgever, die het mogelijk gemaakt heeft, dat het met vele andere zwak-alcoholische dranken in andere winkels verkocht mag worden, niet van de plaats verdrongen waar het eigenlijk thuis behoort, namelijk bij den dranksliiter, dan zou het zeker zijn vooraanstaande plaats behouden hebben waarop het van oudsher aanspraak heeft mogen maken, wat thans helaas! niet meer het geval is. Dit neemt natuurlijk niet weg, dat er nog verschillende goede en uitstekende kwaliteiten Advocaat in den handel zijn. Men vrage daarom vooral de merken van fabrikanten, die hun sporen op het gebied van Advocaatbereiding verdiend hebben.
HET BEDRIJF VAN DE N.V. EMAILLEERFABRIEK „DE IJSEL”, DIEREN. Te zeggen, dat Dieren één der belangrijkste industriecentra in Nederland is, zou ietwat overdreven zijn, maar toch mag het plaatsje bogen op een industrieele bedrijvigheid, die er zijn mag, en die vele grootere plaatsen haar zullen benijden. Reeds van verre zichtbaar, rijzen de schoorsteenen van de N. V. Emailleerfabriek „De IJsel” hoog ten hemel en daar omheen groept zich een uitgebreid gebouwencomplex. Als men nu weet, dat hier op volle capaciteit gewerkt wordt, dan is het duidelijk, dat hier een bedrijf gevestigd is, dat voor het Geldersch dorpje van vitaal belang mag worden genoemd,
In 1916 op zeer kleine schaal begonnen, is het thans uitgegroeid tot een industrie van imposanten omvang. Het mag toch zeer zeker een indrukwekkend feit geacht worden, dat een fabriek in verloop van luttele jaren haar bedrijf dermate heeft kunnen vergrooten, dat zij haar personeel van 35 tot ruim 400 man zag stijgen en daarmede natuurlijk alles in verhouding. Hoewel in de paar laatste jaren de tolmuren, contingenteeringen, hooge invoerrechten en andere zegeningen van het huidige economisch wereldbestel de export van het bedrijf ongunstig beïnvloedden, toch bleef men niet met de handen in de schoot zitten, men verwachtte geen hulp van buitenaf, doch met verdubbelde energie heeft men getracht de omzet te stimuleeren en op te voeren door verbetering van het product, rationalisatie van het bedrijf en aanpassing aan de eischen van het publiek. Het resultaat mag in alle opzichten bevredigend genoemd worden, gezien de steeds toenemende productie en constante groei van het bedrijf.
Ongemeen interessant is het een blik te werpen op het productie-proces van deze emaille-industrie. Uiteraard kunnen wij niet in finesses treden, doch moeten volstaan met enkele grove schetsen. Van de groote walswerken worden de vlakke staalplaten per wagon en per schip aangevoerd, om in de perserij verwerkt te worden tot pan, ketel, schaal, melkkoker enz. enz. Men waant zich verplaatst in een constructiewerkplaats of groote machinefabriek. Rythmisch dreunen de machtige persen .... snorren de bordeer- en planeerbanken .... knetteren de electrische laschmachines.... hier zingt de arbeid haar enerveerend
lied .... Verwonderlijk is het te zien hoe door één rustige duw van een gigantische pers de vlakke plaat wordt omgetooverd tot de embryonale vorm van een pan. De planeerbanken rollen dan als het ware de pan verder in de gewenschte vorm, terwijl de bordeerbanken spelenderwijs de boord aanbrengen. Bepaald sierlijk werken de electrische laschmachines, enkele tikken en het oor of de tuit zitten muurvast aan het artikel. Hier krijgt men een idee met welke reuzenschreden de techniek is vooruitgegaan. Het lijkt alles zoo verbluffend eenvoudig, doch welk een hersenwerk is aan de constructie van deze persen en machines voorafgegaan'. Vanzelfsprekend komen wij in deze afdeeling nog vele machines tegen, wij denken bijv, aan de met gas gestookte „intrekbanken" voor het intrekken van gas- en zakketels, theepotten en koffiekannen, machines voor het ponsen van gaten (in vergieten bijv.), uitsnij- en afsnijmachines enz. Van de vlakke plaat tot een sierlijke ketel of pan, men volgt het proces op den voet.
Laboratorium.
Alvorens nu tot emailleering kan worden overgegaan worden de voorwerpen in de beitserij eerst in een zoutzuurbad van elk roest- en vetdeeltje ontdaan, komen daarna in een sodabad, worden dan afgespoeld en tenslotte gedroogd in groote droogkamers. De emailleerinrichting biedt een geheel ander aspect. Na de luidruchtige activiteit van perserij en blikslagerij doet deze afdeeling bepaald rustig aan. Hier is alles bijna handenarbeid. Een enorme ruimte, tallooze rappe handen. Onwillekeurig dringt zich de vergelijking op met een mierenhuishouden, doch dan ook met dezelfde orde, regelmaat en bewustzijn van de aan ieder opgedragen taak. Het emailleeren of het zgn. „opdragen" geschiedt door onderdompeling in een emaillebad; eerst wordt een laag
grondemaille aangebracht, want zooals een schilder het huis eerst in de grondverf zet, zoo worden eerst ook alle voorwerpen voorzien van een laag grondemaille. Nadat de grondlaag emaille is gedroogd in speciaal daarvoor ingerichte droogstellingen, worden de voorwerpen op roosters in groote ovens gereden om daar te worden gebrand, daarna geëmailleerd in de gewenschte kleuren, weer gedroogd en tenslotte wordt de kleur ingebrand in de oven — ziedaar het emailleeringsproces „in a nutshell”. De ovenafdeeling is een bezienswaardigheid op zichzelf. Hier rijt zich oven aan oven, die alle gestookt worden met gas tot een temperatuur van 800 a 900° C. — een temperatuur waarmede een Eskimo nu niet bepaald verwend is. Het gas wordt geleverd door 2 reusachtige generators, die het bedrijf zelf heeft laten bouwen. Een aparte en hoogst interessante afdeeling is ook die waar de gouden biezen op de artikelen worden aangebracht. Het artikel wordt geplaatst op een sneldraaiende schijf en vervolgens met een penseel de goud- of zilverbies er op getrokken. Ook daarna moet het artikel nog eens in de oven om de bies er in te branden. In
deze afdeeling geschiedt ook het schabloneeren, spuiten van opschriften en het decoreeren van het emaille. Dat er voor de uitgebreide sorteering emaille en groote verscheidenheid van kleuren enorme magazijnen noodig zijn, ligt wel voor de hand. Alleen deze magazijnen beslaan een oppervlakte van enkele duizenden M2. Wat een leek niet direct bij een emailleerfabriek zou vermoeden is een laboratorium. Als men echter weet, dat emaille wordt vervaardigd uit verschillende chemische producten, wij noemen o.a. borax, kwarts, kryolith, natron-salpeter en diverse oxydes, dan wordt het begrijpelijk, dat een dergelijke inrichting een gebiedende eisen is. Aan dit bedrijf is dan ook een zeer modern geoutilleerd laboratorium verbonden, voorzien van de nieuwste vindingen op wetenschappelijk gebied, waarin bekwame
scheikundige ingenieurs proeven nemen, onderzoekingen verrichten en de zuiverheid der samenstellingen steeds onder controle houden. Moet het nog gezegd, dat een modern ingerichte showroom ten dienste staat van cliënten en bezoekers der fabriek? De verchroomd stalen meubelen geven het interieur een streng zakelijk en rustig cachet, de moderne stalen wandrekken doen de fraaie kleuren van het uitgebreide emaille sortiment op zijn voordeeligst uitkomen. Het geheel getuigt van goeden smaak. De emailleerfabriek „De IJsel” vervaardigt haar emaille in twee kwaliteiten. De prima zware kwaliteit, die onder haar fabrieksmerk „Edy” in den handel wordt gebracht, wordt onder volle garantie verkocht en kan zeer zeker gerekend worden tot één der beste fabrikaten. Dit merk Edy heeft onder de huisvrouwen in den loop van den tijd een uitstekende naam verworven. Niet onvermeld mag worden gelaten, dat het Edy emaille onder doorloopende controle staat van het bekende Chemisch Laboratorium van Dr. Hamel Roos & Harmens te Amsterdam, wat voor de huisvrouw een waarborg is, dat zij haar eten kookt in deugdelijk en absoluut giftvrij emaille.
Magazijn.
Om aan de vraag naar een goedkooper soort emaille te voldoen, heeft „De Usel” naast haar Edy-merk een lichtere kwaliteit, welke onder het merk „Zwaan-emaille" verkocht wordt. Ook dit is een goede kwaliteit emaille; door de massa productie hiervan kunnen de prijzen zeer laag gesteld worden. Ook deze kwaliteit staat onder controle van Dr. Hamel Roos & Harmens Wat in de toonkamer bijzonder opvalt is de groote verscheidenheid van kleuren waarin het emaille gemaakt wordt. De nieuwe kleur zeegroen of reseda met zilverbies doet zeer frisch aan; ook dë laatste kleur zwart komt steeds meer in trek. In een keuken, die in een lichte kleur gehouden is, zal bijv, een zwarte emailleuitzet het zeer goed doen. Voorts mag ook genoemd worden de staalblauwe kleur, die een rustigen en beschaafden indruk geeft. Daarnaast handhaven zich ook de oudere kleuren als rood, donkergroen en grijsgewolkt. Tenslotte merkten we nog op verschillende bijzondere artikelen, welke alweer een bewijs geven, dat ook op
i emailiegebied zich steeds nieuwe mogelijkheden voordoen. O.a. zagen wij een electrische fluitketel, een koffiepercolator met aluminium inzet, een „Nio” melkkoker, dat is een vernuftige vinding waarin de melk niet kan overkoken, verder een gepatenteerde Kolma-stoompan, welke bij uitstek geschikt is voor het koken (stoomen) van aardappelen, groenten, rijst e.a. gerechten, waarbij niets van de voedingswaarden verloren gaat. Wij zijn hiermede aan het einde gekomen van ons overzicht van de gang van zaken van dit emailleerbedrijf, dat, hoe onvolledig dan ook, een beeld moge geven van een der grootste en best geoutilleerde fabrieken op dit gebied in ons land. Uit een en ander moge duidelijk zijn geworden, dat de Emailleerfabriek „De Usel" ingericht is zoowel voor de vervaardiging van bijzondere voorwerpen als voor de massa-productie van stapelartikelen als emmers, waschbakjes, fluitketels, schalen enz. Door de modernste machines en rationeele arbeidsmethodes is zij in staat aan elke aanvraag en elke eisch te voldoen.