Kunstenaars in Artis rond 1900.

De portefeuille aangeboden aan dr. C. Kerbert

bij zijn 25-jarig jubileum als directeur van Artis

C. Hekker Inleiding

In de 19e eeuw was een bezoek aan de tuin van het - vanaf 1852 Koninklijk - Zoölogisch Genootschap Natura Artis Magistra meestal meer dan alleen het kijken naar de dieren. Er bevonden zich in Artis verschillende natuurhistorische en etnografische collecties, een uitgebreide bibliotheek en zelfs een concertzaal'. De leden van het genootschap waren afkomstig uit de gegoede burgerij en deelden de belangstelling voor zowel natuur als cultuur. Niet alleen wandelde men in de tuin, maar men ging er ook naar muziekuitvoeringen. Zo kon men er uitvoeringen bijwonen van orkesten die later hun onderdak zouden vinden in het Concertgebouw. Dat de samenhang tussen natuur en cultuur in dit 19e eeuwse Artis heel vanzelfsprekend was blijkt dan ook uit de naam van het genootschap: 'Natura Artis Magistra', ofwel 'de natuur is de leermeesteres van de kunst'. Er waren nauwe contacten tussen Artis en bijvoorbeeld de gemeentelijke universiteit en de verschillende kunstenaars- en kunstnijverheidsopleidingen; dit mede doordat de leden van het genootschap uit een relatief kleine groep van de bevolking afkomstig waren en hun verschillende functies en lidmaatschappen elkaar veelal 'overlapten'.

Artis was voor kunstenaars een prachtige bron voor inspiratie. In de feestrede van prof. B.J. Stokvis ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van het genootschap in 1888 noemde hij een aantal vooraanstaande 19e-eeuwse kunstenaars die in Artis hebben gewerkt. Daarbij vermeldt Stokvis dat 'niet alleen de corypheeën, maar ook de adepten, de kweekelingen der RijksAkademie v. Beeldende Kunsten en die van de KunstIndustrieschool er steeds met open armen en hartelijke voorkomendheid ontvangen werden'2.

Een tastbare herinnering van deze band met Artis in de periode rond de eeuwwisseling is de portefeuille die in 1915 door een aantal kunstenaars aan directeur Coenraad Kerbert (1849-1927) werd aangeboden ter gelegenheid van zijn 25-jarig jubileum als directeur van Artis3. Deze portefeuille bevat 61 bladen: tekeningen, aquarellen, grafiek en een enkele schets in olieverf, alsook enige foto's naar beeldhouwwerken. De meeste bladen hebben Artis als onderwerp: kijkjes in de tuin, maar vooral veel afbeeldingen van dieren.

Er zijn verschillende kunstenaars vertegenwoordigd wier namen en werken ook nu nog bekend zijn: Lizzy Ansingh, Theo van Hoytema en — beiden recentelijk nog voor het

* Voor de hulp bij de totstandkoming van dit artikel wil ik de familie Kerbert, Jenny Reynaerts en Jan Teeuwisse hartelijk bedanken.

1 J. Teeuwisse, Leven en werk van beeldhouwer-tekenaar Jaap Kaas (Utrecht 1987) 59-77.

2 B.J. Stokvis, in: Bijdragen tot de dierkunde, Feestnummer (1888) 10-11.

3 De portefeuille bevindt zich in een particuliere collectie en bevat werk van: A. Allebe, M.E.G. Ansingh, N. Baak, F. Bobeldijk, J.C.H. Bodenheim. P.T.H. Böhncke, J.H. Coster, F. van der Does de Willebois, P. Dupont, Th. van Duyl-Schwartze, G.W. Dysselhof. J.C. van Essen, A.C. Gijswijt, A. Hesselink, N.G. Honig, Th. van Hoytema, M. Heyl, J.H. Jurres, J. Kaas,

M. Kelting, W. Klijn, A.M. Kruijff, K. van Leeuwen, A. Legras, H. Luns, L. Lutomirski, E.H. Rethaan Maccaré, H. Marcus, J. Mendes da Costa, D.A. Buëno de Mesquita, H.J. Buëno de Mesquita, S. Jessurun de Mesquita, A. de Miranda, M. Monnickendam, W.F.A.I. Vaarzon Morel, G. Muller, Th.W. Nieuwcnhuis, J.F. Obbes, J.M. van Oort, J.H. Pels, J. Pieneman, D.H. van der Poll, B.L. Prins, 7. Riphagen, W.C.G. Rueter, J. Schreve-Uzerman, G. Schwartze, C. Spoor, W. Stcelink, G. Sturm, M.W. van der Valk. S.C.H. de Vries. N. van der Waay, B.W. Wierink. Twee bladen zijn niet voorzien van naam of signatuur: het betreft een olieverfschets en een foto naar een beeldhouwwerk.

261