Kunstenaars in Artis

voetlicht gehaald — August Allebé en Jaap Kaas, om er enkelen te noemen4. Er is echter ook werk van kunstenaars die inmiddels bijna of geheel vergeten zijn. In totaal geeft de portefeuille een goed beeld van Artis en zijn kunstenaars rond 1900.

Kunstenaars en Artis

Rond de eeuwwisseling kozen vele kunstenaars Artis als hun dagelijks werkterrein. Velen van hen waren leerling, of leerling geweest, van de Rijksacademie van Beeldende Kunsten of van een van de kunstnijverheids- en/of tekenscholen in Amsterdam. 'De beeldende kunstenaars zijn (dan ook) te allen tijde naar dien tuin gegaan, om er de welige schoonheid te maaien. (...) Onthutst, overweldigd zijn de meesten na de eerste ontmoeting met dien tuin, met zijn overvloed aan dierlijke kleur en vorm, stand en uitdrukking. Wanneer zij zich eerst verzadigd hebben aan alles tegelijk, gevlinderd over 't onuitputtelijk bloemenveld, worden ze stil, gaan zoeken en kiezen elk een eigen terrein, één bepaalden diervorm. Éénmaal verdiept in de aanschouwing van één diersoort, dalen ze dan weer af in een onmetelijke mogelijkheid; een wonderpaleis, soms plotseling gesloten, dan plotseling geopend; op zich zelf weer zoo wijd en weelderig als heel de fauna en de flora. (...) Een namenguirlande van Nederlandse kunstenaars siert Artis' geschiedenis'. Zo schreef Siegfried van Praag in 1926 in het eerste van een serie van drie artikelen, die hij onder de titel 'Artis in de kunst' publiceerde in Elseviers geïllustreerd maandschrift. In deze artikelen laat hij vele kunstenaars, hun werkwijze en hun lievelingsonderwerpen de revue passeren.

Van Praag meldt ook dat onder andere Marie Kelting en Jan van Oort, beiden met werk in de portefeuille vertegenwoordigd, in Artis jarenlang de 'etiketten' hebben verzorgd6. Van deze bordjes — met naam, latijnse benaming, geografische verspreiding en een afbeelding van het dier — is er helaas niet één bewaard gebleven. Marie Kelting had ook een groot aandeel in de organisatie van de 'Tentoonstelling van Kunstwerken betreffende Het Dier', die in 1916 in Artis werd gehouden7. Hier was werk te bezichtigen van veel kunstenaars die we ook aantreffen in de portefeuille voor Kerbert.

Artis en de Rijksacademie

De kunstopleidingen in de genoemde periode in Amsterdam waren de Rijksacademie van Beeldende Kunst (RAvBK), de RijksNormaalschool voor Teekenonderwijzers en de Rijksschool voor Kunstnijverheid8. De meeste kunstenaars die werk hebben ingezonden voor de portefeuille hebben hun opleiding genoten aan de RAvBK. In een vergadering op de Academie in 1873 meende hoogleraar beeldhouwkunst E Stracké dat het zijn plicht was zijn leerlingen voor de lessen in 'vergelijkende anatomie' mee te nemen naar de natuurhistorische verzamelingen van Artis''. In een vergadering in 1881

4 W. Loos cn C. van Tuyll van Serooskerken (red.), 'Waarde Heer Allebé.' Leven en werk van August Allebé (1838-1927) (Zwolle 1988); Teeuwisse, Jaap Kaas.

5 S.E. van Praag, 'Artis in de kunst', Elseviers geïllustreerd maandschrift jrg. 72 IX (1926) 155162; X (1926) 225-234; XI (1926) 304-310.

6 Van Praag, 'Artis', 230.

7 Idem, 229.

8 A. Martis, 'Van 'tekenschool' tot 'kunstvakschool': de Rijksoverheid en het onderwijs in de beeldende kunsten van circa 1820 tot circa 1940' in: M. van der Kamp e.a. (red.), De Lucaskrater. Historie en analyse van en meningen over het beeldendkunstonderwijs aan de kunstacademies in Nederland (Assen 1984), 34-49.

9 Rijksarchief in Noord-Holland, archief Rijksacademie voor Beeldende Kunsten (RAvBK), nr. 1, notulen vergadering hoogleraren 30-5-1873.

262