189

Een pastoor der oud-Katholieke gemeente te Kempten (in Beieren), namelijk Adolf Thürlings, behaalde aan de universiteit te Miinchen, den pbilosophisehen doktersgraad met de dissertatie: Die beiden Tongeslechter und die neuere musi/calische Theorie (1877), waar ook hij zich voor de opvatting der harmonie in du alen zin partij stelt.

Wij zouden dus al deze geleerden, met veel recht, harmonische dualisten kunnen noemen.

Hieruit blijkt ook, dat het denkbeeld der volkomen tegenstelling der D u r- en M ol-co n so nans, niet uit de lucht is gegrepen; dat het geen nieuwigheids-uitbroeisel is van een of anderen fantasie-rijken kop, daar de voortreffelijkste geleerden op dit gebied zich geheel onomwonden voor dit denkbeeld verklaarden. Wat ontbrak, was de practische toepassing en meest consequente doorvoering, en dit reuzenwerk is verricht door den genialen en overgelijkelijken Riemann in de Skizze einer neuen Methode der Harmonielehre (1880), waarvan in 1887 de 2dli (uitgebreider) uitgaaf is verschenen als Handbuch der Harmonielehre met veel notenvoorbeelden en omtrent een duizendtal oefeningen om uit te werken. Ook zijne Systematische Modulationslehre (1887) is daarop gebaseerd. l)e metriek , rhythmiek en phraseering, waarover in andere soortgelijke leerboeken hoogst zelden een paar woorden te vinden zijn, of die er dan toch al heel stiefmoederlijk mede zijn bedeeld, beslaan eene ruime plaats in zijne Neue Schule der Melodik (1883;; en dat dit daar wel eenigszins interessant zal behandeld zijn, kan men reeds weten uit mijn opstel: »Eene ingrijpende hervorming op muzikaal gebied// (1886—87). Dat zijn laatste, onlangs verschenen werk: Lehrbuch des einfachen, doppetten und imitierenden Kontrapunlcts (Breitkopf und Hiirtel, 1888) belangrijk is, ook uit het oogpunt der phraseering, zal wel niet behoeven gezegd te worden.

Eene volkomen vruchtbaarmaking der geniale denkbeelden van mannen als Zarlino, Rameau en van de geheele schaar der schrandere muziekgeleerden, die in denzelfden geest zijn werkzaam geweest, is slechts dan mogelijk, als de methode der harmonieleer, van den grond af, nieuw worde opgebouwd; d. w. z. als men voor alles de generaalbas-becijfering prijsgeeft, die, met hare constructie van alle akkoorden boven den bastoon, de ontwikkeling van een waar harmonisch inzicht hinderlijk moet zijn. Rameau's gefingeerde Basse fondamentale, zooals zijne navolgingen tot op de Fundamente in Mayrberger's Lehrbuch der musikalischen Harmonik (1878) en Gottfried Weber's Letter-akkoord-schrift, met zijne betrekkelijke volmakingen tot in Ern. Friedr. Richter's Harmonielehre, zijn proeven, om trots den generaalbas , de theoretische onderzoekingen dieper te maken en het wezen der harmonie te doorgronden.

Hauptmann ware wel de man geweest, die den generaalbas geheel uit den weg kon ruimen. Misschien nam de speculatieve theorie hem nog te zeer in beslag, zoodat hij tot eene wedergeboorte der practische leer niet kon besluiten.

Zoo men niet wil, dat al deze geleerden tevergeefs over de Oer-wetten van de verbinding der tonen hebben nagedacht, en niet oogluikend wil toelaten , dat, buiten de muzikale practijk om , zich eene speculatieve theorie der muziek op aanmatigende wijs steeds meer ontwikkeld, — zoo moet het oude gereedschap ter zijde worden gelegd en een nieuw, im frischen lener geschmiedetes in zijne plaats treden.

Wij gaan nu aan de verklaring van het dualistisch grondbeginsel.

Tonen worden opgevat als plaatsvervangers van klanken. Sedert men weet, dat de klanken onzer muziekinstrumenten niet enkelvoudige tonen zijn, maar samengesteld zijn uit eene reeks zulker tonen, die bij groote opmerkzaamheid wel te onderscheiden zijn, maar in den regel niet opgemerkt worden, — sedert dien tijd heeft het woord klank in de wetenschap eene meer uitgebreide beteekenis verkregen; terwijl men onder toon, den enkelvoudigen toon als deel van den klank verstaat. Er zijn slechts twee verschillende soorten van klanken , namelijk : Boven- en Onderklanken (Oberklange en Unterklange), of met andere woorden Dur en Mol.

De benaming bovenklank {Oberldang) heeft haren oorsprong in de boventoon-reeks.

De in halve noten aangeduide tonen zijn de gezamenlijke bestanddeelen van het Dur-akkoord van den grondtoon C; en het leidt geen twijfel, dat de consonans van het Dur-akkoord uit de boventoon-reeks moet verklaard worden.

Wat dus de leek als een eenvoudigen toon beschouwt, bijv. dat, wat hij hoort als hij op 't klavier een toets aanslaat of eene snaar eener viool strijkt, blijkt bij eene nauwkeurige beschouwing, eene samenstelling van vele in toonhoogte verschillende enkelvoudige tonen te zijn, die men bij eenige oefening zeer goed afzonderlijk kan onderscheiden.

{Wordt vervolgd.) Em. Eego.

CKITI8CÏÏE AANKONDIGINGEN,

DOOR

w\ F. G. Nicolaï.

Het gebeurt slechts bij uitzondering, dat de componisten in ons Vaderland zich bewegen op het gebied der ernstige, hoogere vormen; fuga's, canons en dergelijken krijgt men zelden te zien. Met te meer belangstelling begroet men derhalve de poging van een jeugdig kunstenaar, den heer A. H. Amoby, die als op. 28 een /-Praeludium und Fuga für Piano-forte// in het licht gaf !). Kan ik nu niet met groote ingenomenheid over dit werk spreken, — is de prelude wat te veel op moderne piano-effecten gebaseerd en de fuga wat oppervlakkig, — toch is daarin het een en ander te vinden, waaruit is op te maken, dat de componist bij volhardende studie aan strenge eischen zal kunnen voldoen. Om tot dit laatste te geraken spele hij dagelijks eenige preludiums en fuga's uit het //Wohltemperirtes Klavier// van Joh. Seb. Bach, wijde hij zijne aandacht aan het zeer merkwaardige werk van A. A.. KI engel: //Canons et Fugues// (bij Breitkopf & Hiirtel uitgegeven), alsook aan de «Fugen über den Namen BACH// van R. Schumann voor orgel, de Preludiums en Fuga's voor de piano van Mendelssohn en de orgelwerken van Liszt. Het werk van A. A. Klengel verdient de bizondere belangstelling, in de eerste plaats met betrekking tot de Canons, die in waarheid getuigen van de buitengewone gemakkelijkheid, waarmede de comp.

1) Utrecht, Arnhem, Brussel: H. Eahr. Prijs 60 ets.