4
zal tellen. Dat artikel komt verbazend vooruit. Ik herinner mij, dat we slechts drie a, vier pianisten in Nederland hadden: van der Does, Lubeck , Klerk, Hekking, later Yeltkamp, Henri Coenen, Schlegel, e. a. m., waarvan ik de opsomming achterwege laat om niemand te vergeten. En nu, wat een leger pianisten, om niet eens van onze dames-pianisten, met mevr. Sarah Bosmans-Benedicts en mej. Kluit aan het hoofd, te spreken. Te bejammeren is het dat er zoo veel kaf onder het koren schuilt, en dat juist dit kaf zoo veel bederft aan het jonge zaad. Welk eene massa vrouwen en kinderen worden er niet geëxploiteerd door echtgenooten en vaders, om wat mede in de huishouding te verdienen. Niets is toch gemakkelijker. Geen controle; geen verplichte examens; geen patent; geen uitschot, behalve de leeraressen zeiven; maar — //kunst is geen regeeringszaak// heeft eenmaal een groot man gezegd , en zelden ga ik zeker plein in Amsterdam over, zonder een schrikkelijken dissonant te hooren.
Van de uitvoering voor kamermuziek (zie progr.) hoorde ik nog het laatste gedeelte van Brückner's kwintet en Beethoven's kwartet. Het eerste, bij het binnenkomen in Felix, trof mij het verschil van publiek, op dien avond, in de beide verschillende concertzalen.
Bij het concert van den heer Zeldenrust bestond het publiek grootendeels uit familie, belangstellende vrienden en geloofsgenooten. Er straalde eene zekere voldoening, tevredenheid, verheerlijking op aller gezichten. Bij de kamermuziek-soirée zag men meestal ernstige trekken met een waas van Heiliger Scheu. Eenigen met een partituur gewapend en meest allen stil, onder den indruk van iets grootsch, iets verhevens; en, al verdenk ik nu ook een enkele //de schoonheden van Brückner's werk niet allen gesnapt te hebben, en alleen aanwezig te zijn omdat het goed staat//; het is eene aangename gewaarwording, die soirees zoo talrijk bezocht te zien en wel door een aandachtig publiek. Laat ik beginnen met te zeggen, dat ik met genoegen den heer J. Cramer weder aan het hoofd zag. Zijn spel is nog even breed en degelijk als vroeger, en hij bezielt als het ware het geheel. Ook de medespelers, de heeren Hofmeester, Kes, Meerloo en Bosmans waren allen uitmuntend op hun plaatsbeurtelings bescheiden, meegaande, ondergeschikt, vóórkomend, zelfstandig, overheerschend. Het geheel doet, wat achevé betreft, aan de Elorentijners denken, maar ze overtreffen die.in ensemble, in harmonisch geheel. Jean Becker wilde altijd eerste viool spelen (behalve als zijne dochter eerste viool op de piano speelde); dat wil de heer Cramer niet, en te recht. Al kan ik mij niet met het begin van het finale uit Brückner's kwintet vereenigen, het overige heeft mij zeer geïnteresseerd, en ik kan niet anders dan den man bewonderen, die met zoo weinig hulpmiddelen (5 instrumenten) zulk eene macht van harmonieën, zulk eene zee van toongolven, zulk een bergketen van klanken, zulk een regenboog van kleuren te voorschijn roept.
Ik bewonder, maar ik word niet aangedaan; mijn geest wordt levendig gehouden, maar ik leef niet mede; ik ben verbaasd, maar niet getroffen.
En nu de compositie en de uitvoering van Beethoven's kwartet; ik kan mij begrijpen, dat vele diepvoelende, ernstige naturen, na alles gehoord, onderzocht en bewonderd te hebben, zich ten laatste weder tot Beethoven wenden en alles bij hem vinden, wat door anderen is getracht na te volgen, — God weet,— te verbeteren misschien!
De uitvoering der drie eerste deelen was zóó voortreffelijk , dat ik zelden zulk een ensemble, zoo'n vlekkelooze I
voordracht heb gehoord. Van het Finale kan ik dat niet zeggen. Wat er eigenlijk aan haperde, zullen de uitvoerders zelf het beste weten, en misschien enkelen uit het publiek met mij. Het overige was evenwel zóó volmaakt, dat ik die kleine vlekjes in de hooge regionen gaarne over het hoofd zie.
Over de Felix-concerten zou ik gaarne, ondanks mijne sombere voorspelling van dat zieke lichaam, iets willen zeggen, maar ben daartoe niet in de gelegenheid gesteld; nu! het publiek verliest er niets bij, en het spaart mij tijd en de noodzakelijkheid soms //niet lief// te zijn. Dat de vereeniging zelve haar einde voor nabij houdt, bewijst eene oproeping aan de leden (vertrouwelijk!!) om over het al of niet voortbestaan van den patiënt te delibereeren.
Ik zou het jammer vinden, dat zoo'n net gezelschap moest sterven bij gebrek aan levenskracht!
Ik gebruikte dien avond om de //Tannhauser// te gaan hooren.
Ik kan niet zeggen, dat de heer Ucko nu juist een Tannhauser is zoo als men hem kan en mag verlangen; ik kan mij zelfs niet begrijpen, hoe Venus zoo op zijn gezelschap gesteld was, en toen hij naar Bome vertrok om dien jongen boom te halen, had ik // den stillen wensch //, dat hij //daar een voordeelig engagement vinden, en er //maar stilletjes blijven mocht//. In andere rollen zou ik misschien over dezen zanger meer voldaan kunnen zijn , in deze niet; de groote tenor Niemann heeft mij verwend, en niemand kan het mij nu naar den zin maken. Overigens was er veel goeds. Frau Mielke; de heer Behrens, dien ik zelden zoo goed bij stem heb gehoord; de heer Grüning, die nu en dan den indruk op mij maakte, of hij Tannhauser zoo eens eventjes Jierunter wilde zingen, gaven veel stof tot dankbaarheid. De koren waren, zeker door bidden en vasten, zóó ontstemd, dat van stemming niets meer te ontdekken was; ze liepen mooi. ze deden erg vroom, — maar ze zongen erg ontstichtend.
De //Wragner-vereeniging// gaf op 17 Dec. eene uitvoering, gedeeltelijk aan Weber en Beethoven gewijd.
Het was een heerlijke avond en het valt mij moeilijk te zeggen, aan wien ik den eerepalm zoude willen toekennen.
Als bewonderaar van het dramatische element misschien aan mevr. Moran-Olden; als voorstander van klankschoonheid en gratie aan mej. Fritsch; als dirigent aan den heer Scherper; als Nederlander aan onzen Bogmans; als verslaggever aan het orkest en koor; als toonkunstenaar aan Mr Viotta. Allen hebben om strijd recht op erkenning, en allen hebben medegewerkt tot een geheel, zoo als men zelden buitenslands, bijna nooit binnenslands hoort.
Er waren kleine embouchure-ongelukjes, kleine vlekjes , maar dat, wat op de repetitie onvoldoende was, b. v. het eerste koor uit de //Oberon//, dat schrikkelijk detoneerde , was, dank zij een klein orchestraal stratageme van Mr Viotta, op de uitvoering in den haak.
Het geheel was een triomf voor de Wagner-vereeniging, die te recht Weber, den grooten voorganger van Wagner, zulk eene groote plaats op het programma had ingeruimd. In geen opera ter wereld zal men de scènes uit Oberon, Euryanthe en Fidelio zóó hooren als hier het geval was. De ouvertures Oberon en Fidelio heb ik dikwijls gehoord, maar zelden zóó voortreffelijk; het pp bij het begin van het Allegro, in laatstgenoemde,