- 28 —

De oudste Israëlietische begraafplaats was tot in den Franschen tijd aan het uiteinde van het Mooregatsje, dat is het verlengde van de Plaargats, op een terrein thans behoorende bij den tuin van De Kroon, Ons Volkshuis. Oude Israëlieten kwamen daar nog omstreeks de helft der vorige eeuw op de reeds onzichtbaar geworden graven hunner ouders bidden. De ligging van dezen ouden doodenakker bij een sinds lang Verdwenen hoofdweg dwars door Heerlen wijst o. i. Op hoogen ouderdom. In 1811 Aug. 7 werd door M. Canter een terrein in de tegenwoordige Stationsstraat geschonken bestemd voor dë Israëlietische gemeente. Dat terrein werd de begraafplaats en heeft als zoodanig een kleine honderd jaar dienst gedaan, waarna de nieuwe Israëlietische begraafplaats in de Akerstraat in gebruik genomen werd. Boven beider ingang staat het wapen van Zion, het symbolische zespuntige sterornament, gevormd door twee in elkaar geschoven gelijkzijdige driehoeken (mokedovet).

Stonden op de graven van het oude kerkhof om de St. Pancratiuskerk eenvoudige houten of steenen kruisen, de graven in de kerk waren vaak gedekt door grafsteenen met of zonder opschrift en familiewapens. De meeste steenen kruisen zijn verloren gegaan. We vonden herhaaldelijk in de fondeering van oude muren brokstukken van zulke kruisen; onlangs zagen we de afgesleten stukken van een steenen kruis met het jaartal 165. liggen om den rand van een waterpoel op de binnenplaats van een boerenerf. Slechts drie steenen kruisen met weinig 'of geen versiering, die vermoedelijk bij de opruiming bp 't oude kerkhof, waarvan boven sprake was, tegen den kerkmuur aldaar zijn geplaatst geweest en later overgebracht werden naar de nieuwe begraafplaats, Akerstraat, waar zij tot afbakening van onderdeelen en van de Protestantsche begraafplaats dienden, zijn overgebleven en dateeren uit de 17e en 18e eeuw. Ze staan thans op de begraafplaats, Akerstraat, tegen den noordelijken muur van 't kapelletje en dragen de volgende opschriften:

A° 1639 de 31 mertz ist Jacob Hanrats in den Herren entschlaffen. Gott trost die Seell.

Anno 1647 den 8 dag marz ist gestorben die Ehrentugentsame Anna Lennart. Gott woll dero Seelen genadich und barmhertzig sein.

1726 den 6 9bris ist Maria Scheren in den herren entschlapen Hous'sfrowe van Laerins panhuisen. G. T. D. L. S. (Gott troste die liebe Seele.)

Zooals we reeds opmerkten mocht op het einde der 18e eeuw in de kerk niet meer begraven worden. Van enkele personen staat slechts en dan nog in de laatste

sterfteregisters vermeld, dat ze in de kerk begraven werden; hier volgen de namen.

1776 Sept. 8. Perillustris dominus Maximilianus Wilhelmus liber Baro Van der Heyden dictus de Bel'derbusch, dominus in Strevesdorp, Montzen, Doenrath, Ter Worm, Bertelshoffen, camerarius actualis serenissimi Electoris Palatini, viduus Joannae Mariae Am'brosinae comitissae de Satzenhoven, qui obiit 6ta 7bris circa medium primae noctis Aquisgrani et 8va sepultus est in Ecclesia Herlensi. (M. W. baron Van der Heyden, genaamd Van Belderbusch, heer van Strevesdorp .... Ter Worm . . . ., kamerheer van den keurvorst van de Palts, weduwnaar van J. M. A. barones Van Satzenhoven overleed 6 Sept. ongeveer tegen middernacht te Aken en werd den 8en in de kerk van Heerlen begraven.)

1789 April 17 is overleden in den ouderdom van 91 jaeren, 9 maanden en 7 dagen de WelEerwaarde Zeergeleerde en Godzalige Heer Henricus Crena, zedert den 30 meij 1728 predikant en zedert den jaere 1779 rustend leeraar bij de gemeente en werd den 22 ejusd. in de kerk alhier begraven.

1794 Juli 21 is overleden in den ouderdom van 14 jaaren en 18 dagen een dochtertje van de Echte-Lieden den WelEd. Gestr. Heer Carel Benjamin Heshusius Lt. Drossard 's Lands van Valkenberg en mevr. Siena van der Sleeden, naemens Maria Gertruijd en is d. 23 dito 's morgens in de kerk alhier begraven. De overledene was geboren te Batenburg in Gelderland.

1794 Sept. 9 is in den ouderdom van omtrent 70 j. overleden Jacob George Göppel echtgenoot van Catharina Wilhelmina Lemmens en gepensioneerd officier in dienst van Hun Hoog Moog. en den 11 dito in de kerk alhier begraven.

1795 Oct. 4 is overl. een dogtertje van 10 jaaren van Maria Catharina Josepha Quest, wed. van wijlen Godfried Petrus Thadaeus Landmann in leven scris. alhier, hetwelk genaamt was Godefrida Carolina Wilhelmina en den 6do in de kerk alhier begraven. (G. P. Th. Landmann, secretaris der „Vrijheid en HoofdBanke Heerle" stierf te Maastricht 8 Juni 1788.)

1795 Oct. 22 is overleden een dogtertje Maria Joanna Bernardina van de vorige weduwe en is den 24do in de kerk alhier begraven.

De vijf laatste afgestorvenen behoorden tot de Protestantsche gemeente.

Toen de oude parochiale kerk St. Pancratius in 1839 werd verbouwd, werden de zerksteenen uit de kerk verwijderd; ze werden verkocht of weggeschonken, eenige werden gebruikt als vloersteenen voor de huisdeuren. Een zware zerksteen van Nivelsteiner zand-