C A E C I L I A

147

je-Nassau. Het was de Commissaris der Koningin in de provincie Noord-Holland, Jhr. mr. dr. Roëll, tevens voorzitter van het bestuur der N.V. Het Concertgebouw, die hem reeds vroeg in den morgen dat besluit kwam meedeelen en tevens de versierselen der orde overhandigen. Voorts heeft ook de Minister van O., K. en W., de heer H. P. Marchant, van zijn belangstelling en waardeering doen blijken, mum immiiimiiiii iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiuiiiiiiiiiiuiiiiiiiimiiiini iii«iiuiiiiiiiiiiiihiuiiiiiiiiiiiiiiiiiiii

De Muzikale Beteekenis van het Enharmonisch Interval.

door

A. D. LOMAN Jr.

IV. .

(Vervolg van bladzijde 135) De harmonieleer der negentiende eeuw heeft ons een definitie van het begrip modulatie achtergelaten, die wij thans niet meer kunnen aanvaarden. Jadassohn schreef in zijn in 1883 verschenen leerboek: „Eine Modulation entsteht dann, wenn wir in einem Tonstücke einen Accord einführen, den wir in der bisher herrschenden Tonart als leitereignen Accord nicht mehr finden, und der einer fremden Tonart angehört." Wij hebben hierbij rekening te houden met Jadassohn's opvatting omtrent „leitereigne Accorde". Deze schrijver onderscheidt streng het groote-terts- van het kleineterts-geslacht en spreekt zelfs in dit verband — bij éénzelfden tonika — van verschillende toonaarden. Bij Jadassohn is in D-groote-terts het accoord G-Bes-D al geen „leitereignes Accord" meer. Men ziet, met dergelijke verouderde opvattingen komt men er niet. De leer van Rudolf Louis en Ludwig Thuille, voor het eerst in 1907 verschenen, verraadt een ruimer gezichtspunt: „Das wesentliche an jeder Modulation ist der Tonalitatswechsel,. .", maar wij missen bij deze schrijvers de indicatie van een vast omlijnd gebied eener bepaalde toon¬

soort. Deze schrijvers erkennen weliswaar, dat men ... die anfangliche Tonart verlassen kann: entweder um eine neue Tonart nur flüchtig zu berühren und sofort wieder in die Ausgangstonart zurückzukehren. . .", maar zij geven ons niet de grenzen tusschen „Modulation" en „Ausweichung" aan, zoodat er te dezen aanzien door hen geen grondregelen zijn gesteld. Volgens deze vage uitspraak komen wij er dus ook niet.

Nu zal men allicht vragen welk nut het hebben kan om precies het terrein van éen enkele toonsoort vast te stellen. Ziehier het antwoord: Voor het harmonie-onderwijs is het inderdaad van groot nut het terrein eener bepaalde toonsoort precies af te bakenen, omdat bij de beoefening der chromatiek of chromatische verschuiving het meest doeltreffend onderricht juist gelegen is op het beperkte terrein eener enkele toonsoort met strenge vermijding van modulatie. Het klinkt misschien dwaas, maar het is niettemin volkomen juist, wanneer men verklaart, dat het veel gemakkelijker is te moduleeren met gebruikmaking der chromatische verschuiving dan de chromatiek toe te passen zonder het terrein der toonsoort, waarin men zich bevindt, te verlaten. Daarom is het van een onderwij sstandpunt bekeken zoo uiterst nuttig de chromatiek praktisch in het harmonie-onderwijs aan te wenden geheel beperkt tot éen en dezelfde toonsoort. Dergelijk onderwijs werpt rijke vruchten. Niet alleen, dat hierdoor de kunst van het moduleeren in het verdere onderwijs met de prachtige hulp der chromatische verschuiving vrijwel kinderspel wordt, maar bovendien zal de leerling — wanneer het onderricht aldus wordt ingedeeld — een veel juisteren kijk verkrijgen op het muzikale wezen der modulatie dan wanneer hij, nog maar gedeeltelijk muzikaal rijp, dus te vroeg, met moduleeren begint.

Men beseffe namelijk goed, dat in muzikalen zin de chromatische verschuiving op iedere trap der toonschaal een andere beteekenis heeft en daarom is het geboden bij