- 719 -

rende zwaarte der dingen ? Korte, afgebroken zinnen klonken in mijn ziel. Zij was een Poolse. Uit kleinburgerlik milieu. Haar jeugd was vrolik geweest ofschoon zij in loondienst haar brood had moeten verdienen. Als meisje van veertien jaar was zij in dienst gekomen bij een Poolse gravin op het kasteel van haar geboortedorp. Toen zij zeventien jaar was, kwam zij totaal onwetend naar Posen. Zij had daar een betrekking aangenomen. Op een avond werd zij ervan beschuldigd, een paar Mark gestolen te hebben. Valselik. Op staande voet werd zij op straat gezet. Zij doolde tot diep in de nacht door de straten. Zij huilde. Een heer sprak haar aan. Zij schrok. Maar de heer deed heel vriendelik en vroeg haar, waarom zij huilde. Zij vertelde. Hij nam haar mee naar zijn huis. Hij wilde haar naar zijn moeder brengen. Zij volgde willoos, blij, dat zij ergens zou kunnen slapen. Bij hem thuis — de heer woonde zonder zijn moeder op kamers en was Königlich Preussischer Assessor — wilde hij haar kussen. Zij weerde zich. Hij bracht haar naar een slaapkamer en zeide dat het te laat was om zijn moeder te roepen. Hij liet haar met rust. Zij vermoedde niets. Een loden slaap overmeesterde haar. 's Nachts werd zij wakker. Hete, wilde kussen bedekte haar gezicht. En voor zij eigenlijk begrepen had wat er met haar gebeurde, wist zij, wat het leven en domme paedagogie voor haar verborgen hadden gehouden.

Van de diepe rode roos, die bloeiend was aan haar ceintuur, overrijp, tot verleptheid toe, vielen een paar blaadjes af, stille en aarzelend. Lola's donkere ogen schoten vol tranen, wilde toorntranen. Ik luisterde zwijgend in het druk gezoem en beweeg van het café. Een paar demi-mondaines ruisten voorbij het afgelegen tafeltje, waar wij zaten in een wolkende geur van parfum ... vleesgeworden zonden van verleiding.

De dag daarop, heel vroeg, stond Lola weer

op straat. Zij telde haar geld. Daar rilde zij. Er lagen drie goudstukken, drie twintig-markstukken, in haar portemonnaie. De assessor had voor haar eer betaald! De zaak was gezond. Een Königlich Preussischer Beambter is korrekt. Na enige weken moest zij in het gasthuis. Wekenlang lag zij in gevaar. En waarheid werd, wat zij .vreesde. Zij was moeder. Een wilde haat tegen het leven, tegen de maatschappij, tegen die man, tegen het kind dat zij droeg, steeg in haar op. Zij werd als geheeld uit het gasthuis ontslagen. Maar naar haar dorp wilde zij niet meer terug. Onnoemelijke ellende leed zij. Eerst was zij in dienst, toen winkeljuffrouw. Tot haar toestand zichtbaar werd. En zij werd moeder. Alleen, verlaten in een huurkazerne. De smart overmeesterde haar, de haat brandde los. Zij wist niet wat zij deed. Onder een deken verstikte zij het kind. Aan een oude vrouw, die haar verzorgde, vertelde zij haar daad. Het kind kon niet verdonkere¬

maand worden. De armendokter kwam, de politie kwam. Zij stond voor het gerecht. En voor twee jaar sloot de poort der gevangenis zich achter haar. Haar verdediger had de man, die haar verkrachtte, als de schuldige aangewezen. Het recht moest echter zijn verloop hebben en zij werd veroordeeld. Na haar in vrijheidstelling ging zij naar Berlijn. Vond in een galanteriewinkel een betrekking. Daar had zij Iwan Frederowski leeren kennen. Omdat hij anarchist was niet uit groote liefde — zij was hem echter diep genegen geweest — volgde zij hem naar Strassburg en willigde in met hem samen te leven. Zijn anarchisme zou haar haat voeden. Op een of andere wijze, door een grote daad, zou zij zich eenmaal wreken op de maatschappij. Maar Iwan Frederowski was aesteet geworden en zijn browning bleef in rust. Toen was zij van hem weggegaan. Haar haat brandde niet meer. Zij had alleen nog grote honger naar een leven vol werk en daad en liefde. Nu wenkte haar stralende jonge werkgod .... Ik drukte Lola's hand en zag haar diep in de ogen.

— „Veracht jij me niet?" vroeg zij.

— „Neen," antwoordde ik vast. „Loia, ik wenschje geluk, o, geluk in je nieuwe bestaan, dat de haat niet meer kent."

Lola dronk in haastige slokken haar koffie uit.

— „Heeft Iwan van dit alles niets geweten ?"

— „Neen, hij wist alleen dat ik een onschuldig gevallen meisje was."

Op ons tafeltje trad een heer toe. Lola beduidde mij dat ik weg zou gaan.

— „Zie ik je nog?"

Een antwoord volgde niet meer. Ik groette stom en verliet het lokaal. Tussen schuimende wolkenranden lichtte de maan en overgoot met wit licht de oude stad. Ik ging naar huis. Ik kwam voorbij het paleis van de Stadthalter. Er scheen feest te zijn. Het in halfrond gebouwde paleis straalde van licht en leven. Een groepje proleten lummelden voor het machtige hek. En ik voelde het zoo diep: de parketvloer in de paleizen van adel en kapitaal siddert, als er gedanst wordt, onder de haat van millioenen.

Lola... Ik dacht er over of ik Iwan zou inlichten. Maar ik voelde dat ik dit nu niet kon. Ik ging naar huis. Ik las nog eens de brief van haar, die ik lief had. Uit die brief steeg een geur, een waas van reinheid. O, gelukkig was Lola's lot aan mijn geliefde bespaard gebleven. Voor haar verdween in mij het beeld van Lola.

De maan scheen op mijn legerstede. Ik sliep niet. Mijn gevouwen handen rustten in het licht der maan. Mijn ziel was heel stil. Ik dacht aan haar die ik liefhad. Zij wijlde zo ver, zo ver, en mijn hart had slechts een groot verlangen: haar en haar geluk. Heilige