407
DE INGENIEUR.
fe Jaargang. 's-Gravenhage, 18 September 1886. M.
■Verantwoordelijk Redacteur: R. A. I. Snethlage,Civ.-Ing.,'s-Gravenhage. INHOUD.
Iets *over Hollandsche stranden en strandhoofden. — Draineering van stationsterreinen.— Zomervergadering van het Kon. Inst.van Ingénieurs, — Staten-Generaal. — Aanteekeningen uit technische tijdschrften. —Weerkundige waarnemingen. — Rivierberichten. — Kleine mededeelingen. — Binnen landsche berichten. — Gemengde berichten. — Benoemingen, verplaatsingen enz.
Iets over Hollandsche stranden en strandhoofden.
door P. J. Neut. I.
?e zanavia&te begrensd aoor ae laagwateriim en de
duinen ol de naast de duinen gelegen dijkvakken, noemt men strand.
Het tusschen de lijnen van laag-en hoogwater liggend
gedeelte dezer vlakte, dat dagelijks ondervloeit, heet nat strand en het gedeelte dat tusschen de hoogwaterlijn en den voet der genoemde waterkeering ligt en slechts bij stormvloeden onderloopt, droog strand.
De Nederlandsche stranden bestaan uit weinig samenhangend fijn zand, dat door wind, stroom en golfslag verplaatsbaar is.
Schrale winden en sterke zonneschijn drogen het boven halfvloed liggend strand, dus het droge en het hooger gedeelte van het natte strand, aan de oppervlakte uit. Het zand komt daarna bij eenigszins harden wind in beweging en stuift weg tot het tegen een beletsel stuit. Dit beletsel is de waterkeering, de zee of eenige verhevenheid op het strand. Door zulk stuifzand zijn de duinen ontstaan en worden zij nog in stand gehouden.
Het strand levert dus de bouwstof voor de uitgebreidste der Nederlandsche waterkeeringen, bolwerken door den wind opgeworpen tegen de zee, die hunne sterkte ontleenen, niet aan hun samenhang, doch aan hun massa.
Over de stranden strijkt beurtelings gedurende ongeveer 6 uren een vloedstroom en gedurende ongeveer 6 uren een ebstroom in tegengestelde richting van den eerstgenoemden. Volgens de waarnemingen in de Noordzee, door de heeren Bernelot Moens en Tdtein Nolthenius verricht in de jaren 1880—1882, bedraagt de grootste snelheid van den vloedstroom langs de Hollandsche kust in normale omstandigheden 0.75 M. en die van den ebstroom 0.56 M. in de seconde. Bij springtij 0.90 M. en 0.67 M. Deze grootste snelheden duren betrekkelijk kort, daar in de 12 uren van het getijde de stroom gedurende 7 uren minder snelheid heeft dan 7» van de bovengenoemde maxima.
In de monden der zeegaten is de stroomsnelheid grooter. Zij is bij enkele waarnemingen bevonden als volgt:
Meters per seconde
in ronde cijfers. Vloed. Eb.
't Vlie 1.30 1.30
Texelsche gat 1.00 1.30
Haringvliet 1.00 1.30
Brouwershavensche gat 1.00 1.00
Roompot 1 40 1.50
Westerschelde 1.50 1.30
Deze snelheden zijn, met uitzondering van die in het Texelsche gat, bij gierstroom waargenomen; zij houden slechts korten tijd aan, zijn in de stroombanen gemeten en op de ondiepe stranden ongetwijfeld aanzienlijk minder.
De richting van de vloed- en ebstroomen is evenwijdig aan de zeekust en in de monden der zeegaten in den regel evenwijdig aan den loop der hoofdstroombanen; die richting wordt in het algemeen tevens aangewezen door de strekking van de laagwaterlijn.
De wind heeft een merkbaren invloed op de richting van de bovenstroomen. Volgens genoemde Noordzee-waarnemingen werd bij heftigen wind, in den mond van het Haringvliet, tusschen de richtingen van den bovenstroom en dien op 10 M. diepte minstens 20 graden afwijking gevonden. Ook op de sterkte van den bovenstroom oefent de wind eenigen invloed uit; hij vermeerdert of vermindert die, naarmate hij in of tegen de richting
van den stroom waait. De vloedstroom neemt echter aanzienlijk toe wanneer Z.W.- N.W. stormen in weinige uren zeer veel water op de kust jagen. De vloed stijgt in die gevallen hooger dan in normale omstandigheden, soms 2 M. en meer. De zeespiegel neemt daarbij een hellenden stand aan, terwijl het waterpas zich onder den waterspiegel tracht te herstellen door over het strand loopende stroomen, gericht van de kust naar zee of, zooals de zeelui zeggen, van het lager (de streek waaide wind naar toe waait) naar het opper (de streek waar de wind van daan komt). Zoo rees door den Z.W. storm van 28 Mei 1860 het Zuiderzeewater te Kuinre tot 2.20 M. boven AP., terwijl de waterstand te Edam genoegzaam tegelijkertijd tot 1.15 M. onder AP. daalde. Hoofdzakelijk door den winddruk ontstond dus tusschen genoemde plaatsen, die in rechte lijn 57,500 M. van elkander liggen, een afwijking uit het waterpas van 3.45 M. Dit verschijnsel wordt trouwens bij eiken hevigen storm, ook in de monden der zeegaten waargenomen. Uit de bedoelde onderstroomen, van het lager naar het opper, laat het zich verklaren dat op niet te groote diepte gezonken voorwerpen, welke licht genoeg zijn om zich op den bodem te bewegen, met aflandigen wind naar de kust komen.
Al deze verschillende stroomingen doen in meer of minder mate hun invloed gevoelen op de uit verplaatsbaar zand bestaande stranden.
Door den wind wordt de zee in golvende beweging gebracht, waarvan de voortplanting wordt belet, eerst door den hellend oploopenden onderzeeschen oever en vervolgens door het strand waarop de golven breken. Er ontstaat aldus eene brandingwaardoor het strand tot eenige centimeters diep in beroeringgebracht en uren achtereen gehouden wordt, want het water ebt bij zulke gelegenheden buitengewoon slecht weg, zoodat het ten tijde van laagwater soms aan hoogwaterpeil blijft staan.
De golven nemen het loskomende zand in zich op, houden het zwevende, doen het deelen in hunne beweging en brengen het onder den invloed der stroomen. Het zeewater langs de kust is dan als bet ware verzadigd met zand. Dit blijkt ook uit de soms groote hoeveelheid zand die door het overstortend en spattend zeewater achtergelaten wordt op het dek der schepen, die bij stormweder in de nabijheid der kust waren.
Ook de buiten den invloed der stroomen liggende duinvoet wordt door de botsend zich uitputtende golven aangetast en brokkelt steil af, terwijl het zand er van door de golfbewegingwordt weggevoerd of over het strand verspreid.
Door de genoemde zeer gecompliceerde uitwerkselen van wind. stroom en golfslag verkrijgen de stranden een vorm die aantemerken is als een soort van evenwichtstoestand. Het natte strand en een gedeelte van het daaraan grenzend droge strand neemt eene helling aan, doorgaans van gemiddeld 48 op 1 en zelden van meer dan van 40 of van minder dan 55 op 1. Het overig gedeelte van het droge strand ligt meestal onder 25 a 30 op 1 en bij den duin voet nog steiler.
In gewone omstandigheden zijn de zandverplaatsingen gering, doch door stormvloeden en buitengewone verstuivingen wordt de evenwichtstoestand tijdelijk verbroken; de stranden worden daardoor plaatselijk min of meer verhoogd of verlaagd, verbreed of versmald, soms met in plassen uitloopende ondiepe geulen doorsneden en met lage zandruggen bezet. Meestal echter treedt, na eenigen tijd, door de dagelijksche werking der stroomen enz. de vorige toestand weder in. Toch nemen de Nederlandsche stranden dooreengenomen zeer langzaam af, zooals de geschiedenis aantoont en ook uit de strandmetingen van later tijd blijkt. De laagwaterlijn, de hoogwaterlijn en de duinvoet schrijden op den duur langzaam landwaarts, al moge tijdelijk en plaatselijk soms eenigen vooruitgang waartenemen zijn. — Zijn de zwakke doch onophoudelijk werkende getijstroomen daarvan de oorzaak? Of is het te wijten aan de omstandigheid dat onze zeekust ligt op de streken der meest heerschende winden, tevens die der stormen? Of is het een gevolg van het naderen der dieptelijnen van de zacht afdalende wanden van het Noordzee-bekken?
Het moet voor de technici, die het voorrecht hadden aan onze kusten een werkkring te vinden met het uitzicht dien te behouden, aanlokkelijk zijn, te trachten aantetoonen welk aandeel elk dezer oorzaken, en vele andere misschien, in de langzame versmalling en verlaging der stranden heeft.
Maar hoe dit zij, zoodra de breedte en hoogte van het strand te gering zou gaan worden om de kracht der golven geleidelijk uitteputten, althans zeer te temperen alvorens zij den duinvoet bereiken, te gering om het noodige stuifzand te leveren tot instandhouding van dien voet, of te gering om voldoend voorland
ie Vereeniginp; yan Bnrgeriijle ingenieus stelt zien In geenen deele verantwoordelijk Yoor de denKteeiden in Je onderscheidene bijdragen ontwiKMd ol toegelicnt.