DE INGENIEUR
Orgaan
3e Jaargang. »» 1888. - Jè 34 VEREENIGING VAN BURGERLIJKE INGENIEURS.
MiiUswl aan is tsctaisTsHfl mconamie tui Opta WsriTlflïerliÉ.
Prijs Der Jaargang:
Franco per post.
Voor Nederland ƒ 8.—
Voor het Buitenland -,net vooruitbetaling ... - 10.50 Voor leden der Vereeniging van Burgerlijke Ingenieurs
worden bovenstaande prijzen met / 2.— verminderd. Men abonneert zich voor een jaargang. Over het bedrag der abonnementen in Nederland
wordt halfjaarlijks door de Administratie beschikt. Afzonderlijke nummers 20 cents.
Verschijnt eiken Zaterdag.
Abonnementen, stukken en mededeelingen, boeken brochures, enz. te richten aan de liedactie: Barentszstraat No. 51, te 's-Gravenhage.
Advertentièn uiterlijk Vrijdags 12 ure des voormiddags intezenden aan de Administratie: Gebe. Belinfante, voorh.: A. D. Schinkel, Pavelj oensgracht No. 19, te 's-Gravenhage. Abonnementen voor Advertentièn volgens afzonderlijke overeenkomst.
's-Gravenhage, 25 Augustus.
Prijs der Advertentièn;
Per regel / 0.20
Per regel der korte aankondigingen in de rubriek ^Gevraagde en Aangeboden Betrekkingen'" ... - 0,10
Bij eene eerste plaatsing van annonces voor Aanbestedingen is de prijs per regel ƒ0.15; bij eene tweede en meerdere plaatsing van dezelfde annonce ƒ 0.10.
Bij abonnement op Advertentièn wordt het blad gratis toegezonden.
Verantwoordelijk Redacteur: E. H. Stieltjes, Civ.-Ing., 's-Gravenhage.
INHOUD.
De opheffing der gemeenschap van Waal en Maas te Heerewaarden (met plaat). — Nationale Tentoonstelling van Oude en Nieuwe Kunstnijverheid te 's-Gravenhage (slot). — Waterbouwwerken in China. — Ingezonden stukken: De waterverversching van den Haag. — Staten-Generaal. — Technische Tijdschriften. — Weerkundige waarnemingen. — Bivierberichten. — Gemengde berichten. — Eenoemingen, verplaatsingen, enz.
De opheffing der gemeenschap van Waal ^/ en Maas te Heerewaarden.
(Met plaat.)
?aar de opheffing der gemeenschap van Waal en Maas
1|> te üeerewaarden tot een der belangrijkste quaestien op
l' waieisiaaiKuiiuig geuieu neen uenooru, wn ik gaarne s aan het verzoek der Redactie van dit weekblad voldoen,
om een kort overzicht van de geschiedenis dier gemeenschap te geven. Te dien einde zal ik in de eerste plaats de geschiedenis behandelen van de vrije verbinding bij gewone waterstanden en daarna overgaan tot die bij hooge waterstanden, welker opheffing thans nog in uitvoering is.
Waar zoo weinig bekend is van den loop van onze rivieren in het tijdperk der Middeleeuwen, mag het geene verwondering wekken dat niet met zekerheid is uit te maken, of de verbinding van Waal en Maas tusschen Dreumel en Rossum reeds dagteekent van af dien tijd, of wel dat zij eerst later kunstmatig in het leven is geroepen.
Vele geschiedschrijvers zijn de eerste meening toegedaan, en beroepen zich op de verklaring van Caesar, dat de Maas op een afstand van 80000 schreden van haar vereenigingspunt met de Waal in zee stortte. Vergelijkt men die opgave met den afstand van Heere¬
waarden tot de zee gemeten volgens den vroegeren loop der Maas, dan vindt men dezen ongeveer 8000 schreden of 2 uur kleiner, zoodat, wanneer men dit verschil toeschrijft aan de afname van de kust sinds dien tijd, de opgave van Caesar inderdaad met dien afstand overeenkomt.
Nog pleit voor deze meening de verklaring, die Miraeus aan den naam van een nonnenklooster «.Maasmond-» geeft, welke naam voorkomt in een brief van den Utrechtschen bisschop Andreas van het jaar 1134; volgens dien geleerde moet dat nonnenklooster tegenover Lithoyen gelegen hebben op de plaats waar de Maas in de Waal uitmondt.
Ook wijlen onze bekwame Rijksarchivaris, Mr, L. Ph. C. van den Bergh schijnt deze meening gedeeld te hebben, want op het kaartje van Nederland in het Frankische tijdperk, dat in zijn «Handboek der Middel-Nederlandsche Geographie» voorkomt, en dat, volgens zijne verklaring in de voorrede, uitsluitend op stellige gegevens berust, is eene verbinding van beide rivieren op die plaats aangegeven.
Uit twee brieven echter van het jaar 1481 van den Magistraat van Zaltboemel en van dien van Tyel aan de poorters van 's-Hertogenbosch zou men evenwel kunnen afleiden dat de verbinding te Heerewaarden geene natuurlijke maar eene kunstmatige was, daar in die brieven wordt toegestemd, dat 's-Her¬
togenbosch T)Zal moegen toeleggen, toestoppen ende toedijcken ofte
doen toedijcken, alsulcke doorsteke als tot Herwaerden gemaeckt is om die Maese aldaer in dem Wale te leyden.t)
Opvallend is hierin de uitdrukking dat de doorgraving gemaakt zou zijn som die Maese aldaer in dem Wale te leyden", daar ook toen wel de Waal, evenals dit later het geval was, meestentijds haar water naar de Maas zal hebben afgevoerd. Zij laat zich echter verklaren wanneer men haar in verband brengt met de scheepvaart. De plaatsen langs de Waal zooals Nijmegen, Gent en Tiel waren toch reeds in de 11e eeuw bekend als voorname handelplaatsen, vooral Tiel, dat volgens Alpertus Metensis, een schrijver dier eeuw, toen reeds een' uitgestrekten zeehandel dreef. Voor de plaatsen langs de Maas was het daarom van het grootste belang een scheepvaartweg te hebben naar de Waal, waarom wellicht eene doorgraving te Heerewaarden gemaakt is.
Toen later door de opkomst van Dordrecht, de handel zich meer naar deze stad verplaatste, ging het belang van deze verbinding grootendeels verloren en traden de nadeelen van overstrooming tengevolge van den toevoer van de Waal meer op den voorgrond, zoodat toen eene dichting voor 's-Hertogenbosch van meer belang was.
Hoe het echter zij, zeker is het, dat reeds vroegtijdig de verbinding tusschen beide rivieren te Heerewaarden bestond en lang heeft blijven bestaan; want dat Den Bosch van haar recht om haar te dichten ooit gebruik gemaakt heeft, daarvan zijn geene bewijzen te vinden, evenmin als dat zij later weer geopend zou zijn. Integendeel schijnt in 1599 nog eene verbinding ontstaan te zijn waarvan men in de «Romeinsche Oudheden te Rossum «door C. Leemans het navolgende leest:
»Vroeger was tusschen Heerewaarden en het bedijkte land »van Maas en Waal, een kanaal, het Oude Vorensche kanaal «genoemd; een tweede kanaal werd een weinig lager gevonden, »terwijl eindelijk, nog meer naar beneden, daar waar de beide «rivieren elkander het meest naderen, eene gracht, de Lorren«gracht genaamd, in 1599 door het Spaansche leger, onder den «Admirant van Arragon, uitgediept en tot aan de Waal voort»gezet, eene derde vereeniging daarstelde."
In het «Nieuw Nederlandtsch Caertboeck« (1) uitgegeven in het jaar 1616, vinden wij dan ook deze drie verbindingen terug.
In het laatst der 16de of in het begin der 17de eeuw waren er derhalve drie verbindingen:
lo. door het Vorensche kanaal;
2o. » » Heerewaardensche kanaal;
3o. » « kanaal van St. Andries of het Schansche Gat.
De beide eerstgenoemde verbindingen zijn in de eerste helft der 18de eeuw gedicht, waartoe de Rekenkamer van Gelderland bij Resolutien van haer Edele Mogende van Sept. 1728 en Oct. 1729 geautoriseerd werden «ten einde om de riviere de Wael weder aldaer beter navigabel te maecken en te houden."
Ofschoon over het tijdstip der uitvoering de gevoelens zeer uiteenloopen is vermoedelijk het jaartal 1734, dat daarvoor dooide commissie tot onderzoek der beste rivierafleidingen, ingesteld
(1) Dit »Caertboeck» is gedrukt te Amsterdam bij Abraham Goos,
Plaatsnijder wonende op den Dam in t vergulde t^aertüoeck.
Be vereeniging van Burgerlijke ingenieurs stelt zien in geenen deeie verantwoordelijk Toor de denkbeelden in de onderscneidene Bijdragen ontwikkeld ol toegelicht.