'290

bij Konk. Besl. van 15 Maart 1821 No. 105, wordt aangegeven, bet dichtst bij de waarheid. Zeker is het, dat de dichting van het Vorensche kanaal vóór 1736 plaats had; want in eene Resolutie van October van dat jaar wordt besloten tot het maken van »een bequame wegh bij de kop van het Vorensche canael, omdat bij het leggen van een Dam door het canael de passage aldaer seer is belemmert."

Na dien tijd had derhalve bij gewone standen de gemeenschap tusschen de beide rivieren nog alleen plaats door het kanaal van St. Andries, dat nog langen tijd daarna tot 1856 is opengebleven.

Wel werd reeds door den Luitenant-Generaal Kraijenhoff, in verband met zijn ontwerp tot scheiding van Waal en Maas, het sluiten van het kanaal en het maken van een schutsluis ten behoeve der scheepvaart voorgesteld, maar dit voorstel werd door de bovengenoemde Riviercommissie bestreden. Volgens hare meeninc zou toch de daardoor te verwachten verhooging van den waterspiegel op de Waal, die volgens de berekeningen van Kraijenhoff bij middelbaren rivierstand 0.45 M. te Bommel zou bedragen, hoogst schadelijk zijn voor de uitwateringen van alle uiterwaarden, die langs deze rivier gelegen zijn. Bovendien zou uit de vermindering in het verval tusschen Tiel en Bommel, welke bij eene sluiting op 0.23 M. per Kilom. berekend was, eene mindere stroomsnelheid geboren worden, waardoor de uitschuring van het rivierbed bij deze punten eerder verminderen dan vermeerderen zou. Ook zou nog volgens haar oordeel de afsluiting ten gevolge hebben, dat de Maas, den toevoer van de Waal missende, zooveel zoude verlagen, dat zij voor de scheepvaart dikwijls op vele plaatsen geheel en al ongeschikt zoude worden. Deze nadeelen wogen bij de riviercommissie zwaarder dan die, welke voortsproten uit de vrije gemeenschap van beide rivieren.

De inspecteurs van den Waterstaat Ferrand en van der Kun waren echter van een ander gevoelen, en beschouwden de opheffing van eene bestaande gemeenschap tusschen verschillende rivieren en riviertakken een hoofdvereiscbte voor eene doelmatige verbetering. Daarom raadden zij in hun rapport van 1850, eene beperkte afsluiting van het kanaal tot op ongeveer de hoogte van 6 M. aan het Tielsche peil, zijnde toen ter tijde het overlaatspeil, met een sluis ten behoeve van de scheepvaart, ten sterkste aan, om eenmaal tot eene verbetering der rivieren te kunnen geraken.

Overeenkomstig dit advies werd bij de wet van 9 Sept. 1853 Staatsbl. no. 99 de beperkte sluiting van het kanaal van St. Andries vastgesteld en in het volgend jaar met den bouw der schutsluis begonnen. Na de voltooiing daarvan werd den 29sten Febr. 1856 met de dichting aangevangen die den 8sten Maart daarop volgende werd volbracht. De schutsluis is den 6den October 1856 voor de scheepvaart geopend.

Zij is wijd 8 M., haar schutkolk is lang 65 M. en hare slagdorpels liggen in het Waalhoofd op 0.85 M. + AP. en in het Maashoofd op 0.35 M. + AP. De afsluitdijk heeft eene lengte van 585 M. en eene kruinsbreedte van 7 M. De hoogte ligt op 8 M. + AP.

Zooals te verwachten was heeft de sluiting van het kanaal eene verhooging van de waterstanden van de Waal aldaar tengevolge gehad, hetgeen vooral bij hoog zomerwater nadeelig ■was voor de in de nabijheid gelegen uiterwaarden. Daar de klachten dan ook niet achterwege bleven en door vele belanghebbenden bij zijne Majesteit voorziening gezocht werd in de ondervonden nadeelen en schaden, werd bij Konink. Besl. van 29 Oct. 1856, no. 71 eene commissie ingesteld tot onderzoek van den verhoogden waterspiegel op de rivieren de Waal en M er wede.

In haar verslag, dat in 1858 in druk verscheen, komt de commissie door vergelijking van waterstanden vóór en na de sluiting, doch onder overigens gelijke omstandigheden, tot de conclusie dat de sluiting van het kanaal eene verhooging op de Waal te St. Andries veroorzaakt heeft van 0.20 a 0.30 M. bij gewone en niet zeer hooge standen, en van ongeveer 0.50 M. bij een stand van 5.73 M. aan het Tielsche peil, indien de werking van de zijdelingsche ontlasting van de Waal naar de rivier de Maas niet wordt belet of tegengegaan.

Zet men thans de door de commissie ingestelde vergelijking van de waterstanden op dezelfde wijze voort, dan bestaat de verhooging bij gewone waterstanden ook nu nog, doch die bij hooge standen is genoegzaam verdwenen.

J. van heurn.

(Slot rolgt.)

Nationale Tentoonstelling van Oude en Nieuwe Kunstnijverheid te 's-Gravenhage.

(Slot; vervolg van bladz. 274.)

In of om de residentie was zeker geen beter plaats te vinden voor eene tentoonstelling dan den Koekamp. Het open terrein aan de stadszijde maakte het mogelijk het hoofdgebouw zoo te plaatsen, dat de voorgevel vanaf den vereischten afstand kan worden gezien en kon tot tuin worden ingericht, terwijl het schaduwrijke achtergedeelte van het terrein, aan den zoom van het Haagsche Bosch eene uitmuntende gelegenheid aanbood voor het plaatsen van de onvermijdelijke bijgebouwen, die hier dan ook te samen een plein onder de boomen vormen, met een muziektempel in het midden. Aan de meeste van deze gebouwtjes is te weinig zorg besteed, zij geven niets aardigs te zien en zijn, in détails beschouwd, beneden het middelmatige; slechts het huisje waar Blooker's cacao verkocht wordt is een goed ontworpen en uitgevoerd houten gebouwtje. Ook het Marker huisje is, vooral om de inwendige inrichting en het huisraad, een bezoek waard. Het hoofdgebouw is goed gedistribueerd, behoudens de te geringe breedte van den middengang. De compositie van den hoofdgevel is niet onverdienstelijk. De beelden voor de penanten van het gebouw geplaatst zijn flink geboetseerd maar hadden vier verschillende figuren moeten voorstellen en bij het bepalen van de afmetingen van de bekronende beeldgroep is de hoogte waarop die zou worden geplaatst, uit het oog verloren. Ook is de architectuur van het middengedeelte van den hoofdgevel boven de impostlijst te zwaar. Het decoratieschilderwerk aan den gevel is niet gelukkig geslaagd: de wapens van de provinciën en de voorwerpen van kunstnijverheid om den met een fronton gedekten hoofdingang zijn veel te nietig en slecht van kleur. De figuren in de nissen op den achterwand, voorstellende Rembrand, Van Rijn, Herman Pietersz., Vredeman de Vries en Van Vianen, zijn te weinig afgewerkt en aan de letters van hunne namen hadden de schaduwkanten kunnen worden gemist. Het karakter dat een tijdelijk bouwwerk moet dragen wordt door de gekozen motieven niet uitgedrukt en vooral blijkt het duidelijk hoe weinig daarmede rekening is gehouden als men de binnenordonnantiën ziet. Ik heb hier voornamelijk op het oog de halfcirkelvormige doorschijnende en doorzichtige tongewelven, op een enkele plaats zelfs met een spitsboogvormige doorsnede en de overige doekzolderingen. Het verraadt eene armoede aan denkbeelden voor versiering, om iets er uit te doen zien als iets anders. Waarom niet de kap in het gezicht gelaten en hier en daar versierd, het licht door gordijnen getemperd en het dakbeschot bekleed met beschilderd doek, met een eenvoudig patroon of ornamentale randen versierd. Aan den zijgevel komen de verschillende kleine ramen uit, die de vertrekken van de Oude Kunstnijverheid verlichten. Aan de buitenzijde maakt dit een leelijken indruk en het kleine gebouwtje dat aan het hoofdgebouw aansluit en met trapjesgevel is afgedekt, staat daar in het geheel niet op zijn plaats. De eenheid van het ontwerp van binnen en buiten wordt daar ter plaatse geheel gemist.

Ik heb in het eerste gedeelte van dit verslag de man genoemd aan wien door het tentoonstellings-comité het inrichten van de afdeeling »Oude Kunstnijverheid" was toevertrouwd. Men kan niet anders dan met groote waardeering van het werk van den heer J. van der Kellen melding maken. Dó kamers, herberg en keuken, ingericht als vertrekken uit de 15e, 16e en 17e eeuw, vormen te samen het belangrijkste gedeelte van de tentoonstelling. En geen wonder! Alles werkt hier samen om een goed geheel te zien te geven. De verschillende voorwerpen zijn juist geplaatst, behooren allen tot het gebied der kunstnijverheid en door de verlichting wordt menig schilderachtig gedeelte verkregen. Werd de heer Van der Kellen bij het inrichten van dit gedeelte van de tentoonstelling geïnspireerd door de schilderijen van intérieurs, ons door de Hollandsche schilders van de oude schooi nagelaten, het zal hem zeker eene groote voldoening wezen, dat hedendaagsche schilders de tentoonstelling komen bezoeken om de oud-Hollandsche kamers, keuken en herberg, die daar te zien zijn, op het doek te brengen.

Het eerste vertrek, dat wij uit den zijvleugel, die voor de Oude Kunstnijverheid is ingericht, betreden, dagteekent uit 1500—1510. Het heeft een zeer eenvoudige hooge eiken betimmering en eene steenen schoorsteen met een fries waarin drie gepolychromeerde medaillons zijn geplaatst. Men vindt er een kast in denzelfden stijl als de wandbetimmering met fraai ijzerwerk. Een lezenaar met opengeslagen missalen op een