DE INGENIEUR.

Orgaan

3e Jaargang.

1888. - Jte 35.

VEREENIGING VAN BURGERLIJKE INGENIEURS.

WoÉM ËHWüfl ui ie toctalik en è fficonomie van Opiare Weito bi HiirirMi.

Prijs rer Jaargang:

Franco per post.

ƒ 8.- 10.50

Voor Nederland

\roor liet Buitenland met vooruitbetaling .

Voor leden der Vereeniging van Burgerlijke Ingenieurs worden bovenstaande prijzen met ƒ 2.— verminderd.

Alen abonneert zich voor een jaargang.

Over het bedrag der abonnementen in Nederland wordt halfjaarlijks door de Administratie beschikt.

Afzonderlijke nummers 20 cents.

Verschijnt eiken Zaterdag.

Abonnementen, stukken en mededeelingen, boeken brochures, enz. te richten aan de Redactie: Barentszstraat No. 51, te 's-Gravenhage.

Advertentién uiterlijk Vrijdags 12 ure des voormiddags intezenden aan de Administratie: Gebb. Bklikfante, voorh.: A. D. Schinkel, Paveljoensgracht No. 19, te 's-Gravenhage. Abonnementen voor Advertentién volgens afzonderlijke overeenkomst.

's-Gravenhage, I September.

Prijs der Alvertentleii:

Per regel / °-25

Per regel der korte aankondigingen in de rubriek «Gevraagde en Aangeboden Betrekkingen" ... - 0,10

Bij eene eerste plaatsing van annonces voor Aanbestedingen is ae prijs per regel ƒ 0.15; bij eene tweede en meerdere plaatsing van dezelfde annonce ƒ 0.10.

Bij abonnement op Advertentién wordt het blad gratis toegezonden.

Verantwoordelijk Redacteur: E. H. Stieltjes, Civ.-Ing., 's-Gravenhage. INHOUD.

De opheffing der gemeenschap van Waal en Maas te Heerewaarden (slot). — De tegenwoordige beteekenis der electrotechniek en hare toekomst. — G-roote openbare werken in uitvoering: Het Merwedekanaal, sectie Amsterdam. — De vastheid van ijzer in verband met de chemisclie samenstelling: VIII. Chroom in ijzer. — Uit het Verslag van de Kamer van Koophandel to Rotterdam over 1887. — Kleine mededeelingen: Bereiding van magnesium; nieuwe bereidingswijze van natrium, met 't oog op de fabricatie van aluminium. — Weerkundige waarnemingen. — Rivierberiehten. — Gemengde berichten. — Benoemingen, verplaatsingen, enz.

De opheffing" der gemeenschap van Waal en Maas te Heerewaarden.

(Slot; vervolg van bis. 290.)

g>agen wij uit het voorgaande dat door de afsluiting van

het kanaal van bt. Andnes in het jaar löob de vrije gemeenschap tusschen beide rivieren bij gewone stan¬

st den werd opgeheven, die bij hooge standen is tot

heden, ofschoon in de laatste jaren aanzienlijk beperkt, blijven bestaan. In de vroege tijden strekte zij zich uit over de volle lengte van het terrein tusschen den bandijk van den Bommelerwaard te Rossum en die van Maas en Waal bij Dreumel, maar werd in latere eeuwen door den bouw der forten Ouden Nieuw St. Andries, alsmede door de Voornsche en Heerewaardensche dammen en de bekading der Heerewaardensche velden beperkt, zoodat in het begin dezer eeuw de toestand door de hierboven genoemde Riviercommissie als volgt wordt omschreven:

«Tusschen het bovenste gedeelte van den bandijk van den «Bommelerwaard te Rossum, en het benedenste gedeelte vau de «bedijking van Maas en Waal, bij Dreumel, is een terrein van »bijna 6028 M., doch verschillende van waterpasse hoogte, zooals «uit hetgeen hieronder volgt, nader blijken zal.

»De Rossumsche uiterwaarden, bepaald aan de noordzijde door »de Waal en aan de zuidzijde door de Maas, strekken zich »uit van den Bommelerwaardschen bandijk, tot aan het kanaal «van St. Andries, ter lengte van omtrent 1130 M. Deze uiter»waarden liggen op een zeer hoog peil, nagenoeg van 5.65 M. «aan de peilschaal te Tiel; dezelve zijn door geene zomerkaden «gedekt; het fort Nieuw St. Andries ligt op dezen grond.

«Door dit terrein opent het kanaal van St. Andries eene «gemeenschap tusschen de Maas en Waal; het geslechte fort «Oud St, Andries, aan de oostzijde van dit kanaal gelegen, is «hoog genoeg, om bij ijsgang aan de weinige inwoners met »hun vee, eene schuilplaats te verleenen.

»Van dit geslechte fort, tot aan den Voornschen dam, strekken »de uiterwaarden van Heerewaarden, die met kleine kaden, ter »hoogte van omtrent 5.65 M. a 5.96 M. Tielsch peil zijn omgeven.

«Op dit terrein, doch omtrent een meter hooger ligt het dorp »Heerewaarden, hetwelk zich over eene lengte van 226 a 264 M. «uitstrekt. Ook dit dorp wordt bij hooge waterstanden, ter diepte »van 0.5 of 0.6 M. overstroomd.

«Verder worden in dit terrein de Voornsche en Heerewaar«densche dammen aangetroffen, die in 1734, ter sluiting van de «kanalen van dien naam zijn aangelegd. Aan den eerstgenoemden «dam. ter lengte van 189 M., is" zooveel hoogte gegeven, dat

«dezelve niet ligtelijk kan overloopen; doch de tweede dam is «eenigzins lager.

«Van den Voornschen dam tot aan den bandijk van Maaswaal »te Dreumel, zijn de uiterwaarden zooveel lager, dat het water, «bij hooge rivierstanden, er ongehinderd overheen vloeit, en zich «dus de Waal op de Maas en omgekeerd de Maas op de Waal «kan ontlasten.

«Wanneer men nu van de geheele lengte van 6028 M. de «ruimte aftrekt, die door Oud- en Nieuw St, Andries, Heere«waarden en den Voornschen dam wordt ingenomen, dan blijft «er nog eene lengte van 4700 M. over, waardoor zich het water «met een overloop van 1.3 M., 1.6 M. en 1.9 M. kan ontlasten «alvorens de kruinen der dijken te bereiken."

Zoolang door de waterbouwkundige autoriteiten het stelsel der zijdelingsche afleidingen gehuldigd, werd, viel aan eene opheffing dezer overlaten niet te denken. Van daar dat dan ook de Riviercommissie zich in dit opzicht geheel vereenigde met het gevoelen van den Inspecteur van den Waterstaat J. Blanken Jz. mM de natuurlijke overlaat te Heerewaarden moet behottden worden, en er bestendig een wakend oog op gevestigd blijven, opdat nimmer eenige bekading of verhooging deselve in het minst belemmere".

In 1850 werd echter met dit stelsel gebroken. In het Rapport van de Inspecteurs Ferrand en Van der Kun werd reeds op het verkeerde daarvan gewezen en aangetoond hoe noodig het is dat elke rivier haar eigen water afvoert en dat men tot dat einde de stroombanen en rivierbedden benevens de bedijkingen door rechtstreeksche middelen moet verbeteren. Zij moesten echter toen de afsluiting der Heerewaardensche overlaten nog ontraden, omdat eerst de Beneden-Waal, de onverdeelde Merwede en de Oude Merwede verbeterd en de Nieuwe Merwede gevormd behoorde te worden om al het water van de Boven-Waal te kunnen afvoeren. Daarna kon echter volgens hunne meening het watervrij afscheiden der beide rivieren op eenmaal of trapsgewijze geschieden, zooals de rivierkundigen alsdan zouden raadzaam achten.

Bij het volgen van dit stelsel van rivierverbetering was derhalve de dichting der overlaten in beginsel reeds vastgesteld en de uitvoering slechts een quaestie van tijd. Ten onrechte werd dan ook in het Voorloopig Verslag van het wetsontwerp tot verlegging van den Maasmond beweerd, dat de drie inspecteurs Van der Kun, Fynje en Conrad, die het rapport van 1861 onderteekenden, geen voorstanders van de dichting dier overlaten waren. Integendeel waren zij in principe wel degelijk voorstanders daarvan, maar verschilden alleen van meening ten opzichte van den tijd van uitvoering.

De toenmalige inspecteur Fijnje, die vele jaren als hoofdingenieur eerst in Noord-Brabant, later in Gelderland met al de nadeelen dezer overlaten van nabij bekend was, stemde voor eene spoedige sluiting. De doorbraken van 1855 en 1861 worden op goede gronden door hem aan de werking dezer overlaten toegeschreven. De beide andere inspecteurs achtten echter de vorming der Nieuwe Merwede toen nog niet ver genoeg gevorderd, en den toestand der Beneden-Waal onvoldoende, zoodat zij voor het uitstellen der dichting stemden, totdat die werken verder gevormd zouden zijn. Daar nu sinds dien tijd met deze

Be Yereeniging van Bnrgerüfte ingenieurs stelt zien in geenen deele verantwoordelijk voör de denkbeelden in de onderscneidene Bijdragen ontwikkeld of toegeliclt.