406
M 21.08
Mi = 9.52, zoodat— = -T-Eïr = 2.22 wordt. ' Mi 9.52
9. Eindelijk zijn door Considère nog de uitkomsten van proeven opgegeven met staven van het in Fig. 6 voorgestelde profiel.
Wil men hier evenals boven te werk gaan, zoo doet zich de moeilijkheid voor, dat men het verlengde van de kromme lijn OD' B' noodig heeft, hetwelk niet bepaald is geworden. Wij zullen aannemen, dat dit verlengde rechtlijnig, volgens de raaklijn in B' aan de kromme, verloopt. Uit de vergelijking van de uitkomst der berekening met de waarneming zal dan blijken of deze aanname juist is, en zoo niet, of de kromme zich naar links of naar rechts zal ombuigen.
In het eerste geval vinden wij de uitkomst te klein, in het tweede te groot.
Daar het verdere deel der kromme lijn niet op de teekening kan, moeten wij eerst eene formule opstellen voor den inhoud en het statische moment van deze kromme lijn voor abscissen x, die grooter zijn dan OA = 7 cM. Daar de ordinaat van B' 24.50 cM. is en de helling van de raaklijn tg « = 4.56, vinden wij voor de vergelijking dier raaklijn y — 24.50 = 4.56 (x — 7) en dus
ƒ ydx = C + 24.50 x + 2.28 (x — 7)2.
Voor x = y is de inhoud 5X BK' = 5 X 19.92 = 99.6 cM2., dus : Inhoud = 99.6 + 24.50 (x - 7) + 2.28 (« — 7)2.
Eveneens is ƒ xydx = 0 + 171.5* +18.21 (x — 7)2 + 1.52 (x - 7)3.
Voor x = 7 is het statisch moment 50 X BS' = 50 X 9 cM3. en dus:
Stat. moment = 450 + 171.5 (ar - 7) + 18.21 (x - 7)2 + 1.52 (x — 7)3 cM3. of, omdat volgens blz. 404, 2e kolom, deze statische momenten, in cM3. uitgedrukt, krachten voorstellen in honderdtallen van kilogrammen, is:
S" = 45000 + 17150 (« — 7)+ 1821(3 — 7)2 + 152(a; — 7)3KG.
Evenals bij het onderzoek sub 7 vindt men nu, dat aan de voorwaarde der form. (1) genoegzaam voldaan wordt, zoo men e' = 0.94 ene" =1.09 cM. neemt: de benedenste vezels krijgen dan eene uitrekking van OA = 1.12%, de bovenste eene samendrukking 1 09
van Jg X 1-12 = 130%
Met x = 13.0 <;M. vindt men nu S" = 246300 KG. en dus d S" = 0.45 X 246300 = 110800 KG.cM.. en voor de overeenkomstige grootheid aan den kant der uitrekking 107370 KG.cM. Was de balk derhalve 11.2 + 13.0 = 24.2 cM. hoog, zoo zou het brekingsmoment 1108 + 1074 = 2182 KG.M. bedragen. De balk echter slechts 2.03 cM. hoog zijnde, vindt men / 2 03 \ 2
Mt = 2182 X (24V") = 1536 KG-M" De proef gaf in één geval 14.70, in een tweede 14.67 en alzo0 "•emiddeld M = 14.61 KG.M. De formule (6) daarentegen zou
M 14.69
gegeven hebben M2 = 9.89 en dus — = -ggg- = 1-41 •
Het geringe verschil tusschen de gevonden waarde en de waargenomen M, rechtigt ons om te zeggen, dat het diagram voorbij het punt B' nagenoeg rechtlijnig, waarschijnlijk echter met een flauwe bocht naar rechts, moet verloopen (*).
Opmerking verdient nog, dat de relatieve verkorting van de samengedrukte vezels grooter is geweest, dan de relatieve uitrekking, welke de breuk veroorzaakt, en dat de grootste samendrukkende spanning, waaraan het ijzer is blootgesteld geweest, ongeveer 2450 + 456 (13.0 — 7) = 5186 KG. per cM2. moet bedragen hebben, d. i. dus 4,6 maal zoo groot als de trekvastheid.
Jammer is, dat de sub 3 beschreven proeven, waar de stand der neutrale as door waarneming werd bepaald, niet met een balk van het hier beschouwde profiel zijn herhaald. Bij genoegzaam dikke benedenflens, zou dan het geheele samendrukkingsdiagram gevonden hebben kunnen worden.
10. Uit het bovenstaande blijkt, dat uit doorbuigingsproeven de betrekking tusschen samendrukkende spanningen en de verkortingen, welke zij teweegbrengen, ook na de overschrijding van de elasticiteitsgrens kan gevonden worden; en dat boven deze grens, bij gelijke waarden van de relatieve lengteverande-
(*) Neemt men aan, zooals sub 8 is geschied, dat het diagram het beloop D' Z en van af Z rechtlijnig verder gaat, zoo vindt men het brekingsmoment — 12.74 KG.M., alzoo te klein.
ringen, de samendrukkende spanningen veel grooter zijn dan de uitrekkende.
Verder hebben wij gezien, dat de reden, waarom het ijzer grooteren weerstand biedt aan doorbuigende, dan wel aan uitrekkende krachten, moet gezocht worden m den grooteren weerstand tegen samendrukking. Hierdoor verplaatst zich de neutrale as naar den kant van de samendrukking en wordt derhalve het deel van de doorsnede, dat uitrekkende spanningen opneemt, vergroot. Hoe verder het materiaal van de as van den balk wordt verwijderd, hoe grooter die verplaatsing zal moeten zijn, hoe minder echter de samengedrukte vezels de uitgerekte zullen kunnen te hulp komen, hoe kleiner dus het verschil tusschen doorbuigings- en uitrekkingsvastheid zal worden. De onderstaande tabel, die enkele van de bovengevonden resultaten resumeert, toont dit duidelijk aan.
Vorm der dwarsdoorsnede. |
Verplaatsing van de neutrale as. 0.08371 0.114/i 0.143/i 0.184/» 0.330/ï
Verhouding tusschen doorbuigings- en (volgens form. 6 berekende) uitrekkingsvastheid . 2.22 1.82 1.48 1.40 1.00
De laatste kolom geeft een grensgeval aan, n.1. het geval, dat al het materiaal zou geconcentreerd zijn in twee dunne platen van gelijke doorsnede.
De eene plaat moet dan natuurlijk met dezelfde kracht worden uitgerekt, als de andere samengedrukt. Ligt de uitgerekte dus op een afstand OA = 11.2 (Fig. 3) van de as, zoo moet de samengedrukte daarvan op een afstand Oa = 2.3 verwijderd 11 2
zijn, alzoo e ' = j| 2 + 23 * = °'83° ll en de vel'Plaatsing der neutrale as 0.330 h bedragen.
Ofschoon de bovenstaande uitkomsten alleen voor gietijzer verkregen zijn, zullen zonder twijfel ook voor smeedijzer en staal overeenkomstige verkregen worden, want bij doorbuiging boven de elasticiteitsgrens vertoonen deze materialen dezelfde verschijnselen : verplaatsing van de neutrale as, grooteren weerstand tegen doorbuiging dan tegen uitrekking.
Slechts bij de zeer harde staalsoorten, waarbij de breuk reeds gedurende de elastische periode intreedt, zal het verschil tusschen doorbuigings- en trekvastheid verdwijnen (tenzij de as van den balk dichter bij de getrokken, dan bij de gedrukte vezels ligt) omdat dan de uitrekkende en samendrukkende spanningen, bij gelijke waarden van de relatieve lengteveranderingen, aan elkaar gelijk zijn. Dit neemt echter niet weg, dat de weerstand tegen samendrukking voor deze materialen hooger kan zijn, dan die tegen uitrekking ; hiertoe is het slechts noodig om aan te nemen, dat grootere verkortingen, dan uitrekkingen kunnen verdragen werden; en dat dit mogelijk is, bewijst het sub 7 aangehaalde voorbeeld, waar het gietijzer samendrukkingen aannam grooter dan 1.30 % terwijl reeds bij eene verlenging van 1.12 % de breuk intrad. Bij zachtere staalsoorten moet echter de weerstand tegen doorbuiging aanmerkelijk grooter zijn, dan die tegen uitrekking, en kan hij zelfs grooter zijn dan de weerstand tegen samendrukking, zooals die uit directe drukproeven wordt afgeleid, want het zijn juist deze zachtere metalen, die bij deze proeven tot excentrische samendrukking en knikking aanleiding geven.
Considère gelooft niet, dat de grootere drukvastheid de reden is van de superioriteit van den weerstand van gietijzer tegen doorbuiging. Hij zegt:
»Pour réfuter cette opinion, il sufïira de rappeler que, dans les aciers doux la résistance a la flexion est supérieure de beaucoup, tant a la résistance par traction qu' a la résistance par compression, et que, dans les aciers trés durs, elle est a peine égale a la résistance par traction, tandis que la résistance a la compression est considérablement plus élevée."
Boven is echter aangetoond, dat deze feiten geenszins strijdig zijn met onze meening.
Zeer belangrijk zou het zijn om een overeenkomstig onderzoek als boven voor gietijzer is verricht, ook voor smeedijzer en staal in te stellen. De kennis van het diagram voor samendrukking zou, in verband met die voor uitrekking en afschuiving, bij deze materialen veel licht kunnen verspreiden over tal van vragen, waarop het antwoord thans nog veel te wenschen overlaat.
Breda, 2 Augustus 1889. A. van Hemert.