118

machine van Bénier, petroleum- en benzinmotoren, en stoommachines van Herman-Lachapelle, evenwel niet hooger gaande dan tot 25 P. K.

De vertaler voegt er twee aanhangsels aan toe, een over de calonrnetrische onderzoekingen van den Berlijnschen hoogleeraar Slaby, en een over het «Leerlaufsgasverbrauch».

Met een tabel over de producten der petroleum-industrie, en een litteratuur-opgaaf over de laatste 5 jaren zijn wij aan het slot genaderd, en staan wij verbaasd over de enorme ontwikkeling der gasmotoren als gevolg van de samenwerking van theorie en praktijk, gedurende een tijdvak van ten naastenbij dertig jaren.

En wil men een, nog slechts klein voorbeeld van de groote verbreiding dezer machines, dan verdient het vermelding dat tusschen de jaren 1880 en '90 alleen meer dan 30.000 motoren volgens het systeem Otto werden verkocht.

Zooals algemeen bekend mag verondersteld worden, is de zoogenaamde viertaktmotor van Otto de grondslag geweest, waarop door vele andere constructeurs is voortgebouwd, en' niettegenstaande de groote verscheidenheid, die wij bij gasmachines waarnemen, zal toch ten allen tijde de naam Otto met eere verbonden blijven aan deze soort van motoren, zooals de naam Watt onafscheidelijk bij de stoommachines behoort.

Is in het bovenstaande een kort overzicht gegeven van den inhoud van «die Gasmaschinen», en daarbij tevens getracht een zij het ook zeer oppervlakkigen indruk te geven van wat tot heden is tot stand gebracht, zoo wil ik thans met één sprongetje even over de schutting kijken, die voor de meesten onzer, menschen van de dagelijksche «civiele» (1) praktijk, om het gebied der mechanische warmte-theorie is opgericht; het entreebillet om zich in dat omheinde gebied gemakkelijk en vrij te kunnen bewegen is aan onze Polytechnische School moeielijk verkrijgbaar.

Dit neemt niet weg dat ik het van belang acht er op te wijzen, dat de reeds genoemde ingenieur Rudolf Diesel in 1893 bij Julius Springer te Berlijn een boekje het licht deed zien onder den titel: «Theorie und Konstruktion eines rationellen «Warmemotors, zum Erzatz der Dampfmaschinen und der heute «bekannten Verbrennungsmotoren».

Dit alleszins merkwaardige boekje, vangt aldus aan :

«In der vorliegenden Schrift ist eine neue Theorie der Ver«brennung entwickelt und aus derselben sind die Bedingungen abgeleitet nach welchen eine Verbrennung zu leiten ist, um «einen möglichst hohen Arbeitsgewinn aus der Verbrennungs«warme zu erzielen. Endlich ist in einigen Konstruktionen «angegeben, auf welche Weise die abgeleiteten theoretischen «Satze zur Herstellung eines praktischen Motors führen».

Is bij de gewone gasmotoren het gas-lucht-mengsel, dat voor de lading van den cilinder dienen moet, niet willekeurig te verdunnen

u,"u<" Ui*" ue umsuiKing mei meer regelmatig plaats heett, aan de hand der verbrandingstheorie toont Diesel aan dat de hoeveelheid lucht veel grooter behoort te zijn, om daardoor de kunstmatige afkoeling der cilinders te kunnen ontgaan.

Voor de theoretische warmtebalans van een calorische machine wordt gevonden :

in koelwater 26 pet.

aan arbeid 20 »

in afgevoerde gassen ... 54 »

TöcT

welke arbeidswinst in werkelijkheid echter niet verkregen kan worden, want volgens Slaby is de warmtebalans van een der beste calorische machines, die van Bénier :

in koelwater 41,5 pet.

aan arbeid 6,0 »

in afgevoerde gassen . . . 46,5 » in stralingsverlies .... 6,0 »

1öö~

waardoor dus feitelijk de calorische machines niets voor hebben boven stoommachines, en waaraan ook de regeneratoren, tot voorafgaande verwarming der verbrandingslucht geen of slechts zeer weing verbetering kunnen brengen.

Voor gasmotoren vindt Diesel als theoretische warmtebalans : in koelwater ...... 33,9 pet.

aan arbeid 34,6 »

in afgevoerde gassen . . . 31.5 » 100

(1) Wanneer zal eindelijk die on-hollandsche, nietszeggende en tevens amphibie-achtige titel «civiel-ingenieur» eens plaats maken voor wat beters?

terwijl hij daarnaast stelt een klassiek geworden proef met een OTTO-gasmotor, waarbij als warmtebalans verkregen werd :

in koelwater 43^2 pet.

■ aan arbeid 221 »

in afgevoerde gassen . . . 35,5 »

100,8

waaruit men ziet dat de mindere arbeidswinst in hoofdzaak te stellen is op rekening van de afkoeling der cilinderwanden.

Maar, zegt Diesel, men kan zich zeer goed voorstellen, dat een kleine hoeveelheid kolen of vloeibare of gasvormige brandstof in fijn verdeelden toestand in een zeker volume zeer sterk samengeperste en daardoor sterk verwarmde lucht geleidelijk ingevoerd wordt, en daarin spontaan verbrandt, dat echter dan ook de zuiger gelijktijdig zoo beweegt dat geen temperatuurstijging plaats grijpt, terwijl dan de door de brandstofdeeltjes ontwikkelde warmte door de afkoeling, die met de expansie samengaat, oogenblikkelijk geneutraliseerd wordt, en dus de geheele warmteontwikkeling zich in uitwendigen arbeid omzet.

Op grond van theoretische berekeningen stelt nu Diesel voor om in een of meer cilinders lucht samen te persen tot 200 a 300 atmospheeren, en op het moment der grootste compressie fijn verdeelde kool of andere brandstof in te spuiten, waardoor het mogelijk wordt om van de verbindingswarmte 70 a 80 procent in arbeid om te zetten, terwijl daarbij geen temperaturen voorkomen, die kunstmatisre afknplino- nnndzakpliik moi,„„

Bizondere ontstekingsmiddelen zijn hierbij niet noodig, omdat de brandstof door de compressie-temperatuur onmiddellijk verbrandt.

De schrijver geeft vervolgens eene berekening en een constructie «des vollkommenen Motors», waarbij in theorie het tienvoudige effect te bereiken is van wat met stoommachines kan verkregen worden, en al is voorloopig dit resultaat door onvolmaaktheden der constructie nog niet te verkrijgen zoo is toch een 6- a 7-maal nuttiger gebruik der brandstof zeker bereikbaar.

Aangezien echter vooralsnog niet gedacht kan worden aan drukkingen van 200 a 300 atmospheeren, zoo bespreekt Diesel de afwijkingen van het volkomen verbrandingsproces; hij reduceert de druk tot 90 atmospheeren en stelt zich tevreden met een arbeidswinst van 68 % der ver brandingswarmte, en maakt daarbij de opmerking dat drukkingen van 65—80 atmospheeren reeds menigvuldig toepassing vinden bij torpedo's, pneumatische accumulatoren en koolzuur-compressors.

Afdalende tot een druk van 44 atmospheeren in den cilinder bereikt men toch nog een zoo nuttig brandstofverbruik als tot heden met geen enkelen motor, van welk stelsel ook, verkregen is of kan worden.

En dergelijke drukkingen zijn praktisch zeer wel uitvoerbaar, vooral omdat zelfs voor zeer krachtige machines de afmetingen toch altijd relatief zeer klein blijven.

Vervolgens geeft de schrijver een vrij uitvoerige beschrijving van zijn «rationeele warmtemotor», waaromtrent ik hier nu verder niet in bizonderheden wensch te treden.

Bij de verschillende afwijkingen van het volmaakte proces, verandert het algemeene karakter van den motor weinig of niet' en de eigenlijke kenmerken blijven:

1°. Opwekking van zeer hooge temperaturen, ver boven de ontbrandingswarmte van de brandstof, niet door de verbranding, maar door mechanische verdichting van lucht;

2°. Gelijdelijke invoer van brandstof in deze gecomprimeerde en daardoor verhitte lucht;

3°. Juiste keus van de hoeveelheid lucht in verhouding tot de verbrandingswaarde der brandstof, met de voorzorg dat een zekere maximaal-temperatuur niet overschreden wordt, zoodat

crppn Irnnstmntirro afimalïnr* A™ f.ilir,/i/%««.«„4— ——i;™

Met het aangehaalde is ook van dit boekje nog slechts een bijna al te oppervlakkige schets gegeven; ik heb alleen getracht aan te toonen in welke richting in de naaste toekomst de bouw van motoren zich zal gaan bewegen.

Niet ieder zal uit dit beknopte overzicht onmiddellijk inzien welke voordeelen een dergelijke «rationeele warmtemotor» geven zal.

Rudolf Diesel noemt ze op, en laat daarbij zijn phantasie den vrijen loop. Zoowel de groot- als de klein-industrie zal van deze verandering in den machinebouw groote voordeelen plukken, maar evengoed zal de in veel opzichten nadeelige centralisatie van kracht haar recht van bestaan verliezen.

De locomotieven zullen, zonder ketel en zonder tender, geheel van constructie veranderen, en de gevolgen daarvan, in