DE INGENIEUR.
Orgaan
8e Jaargang.
VEREENIGING VAN BURGERLIJKE INGENIEURS.
395
1893. - n° 36
MIM M ui li tBcMok oi ie mconomie w Opentiare Werken m ItoIié.
Priis per Jaargang:
Franco per post.
Voor Nederland ; ƒ 8.—
Voor het Buitenland met vooruitbetaling ... - 10.50 Voor leden der Yereeniging van Burgerlijke Ingenieurs
worden bovenstaande prijzen met / 2.— verminderd. Men abonneert zich voor een jaargang. Over het bedrag der abonnementen in Nederland
■wordt halfjaarlijks door de Administratie beschikt. Afzonderlijke nummers 20 cents. — Bewijsnummers
10 cents.
Verschijnt eiken Zaterdag.
Abonnementen, stukken en mededeelingen, boeken brochures, enz. te richten aan de Redactie: Sundastraat No. 6, te 's-Gravenhage.
Advertentiën uiterlijk Vrijdags 12 ure des voormiddags intezendeu aan de Administratie van dit Blad, PaveljoenBgracht No. 19, te 's-Gravenhage.
's-Gravenhage, 9 September.
Prijs der Advertentiën:
/ 0.25
Per regel . . .
Groote letters naar plaatsruimte.
Abonnementen volgens afzonderlijke overeenkomst.
Bij eene eerste plaatsing van annonces voor Aanbestedingen is de prijs per regel ƒ0.15; bij eene tweede en meerdere plaatsing van dezelfde annonce ƒ 0.10.
Bij abonnement op Advertentiën wordt het blad gratis toegezonden.
Verantwoordelijk Redacteur: J. van Heurn, Oiv.-Ing., 's-Gravenhage.
INHOUD.
De Baardwijksche overlaat (Geïll.). - Ingezonden Stukken. - Verslag der Jf^dering van Burgerlijke Ingenieurs van 2 September jl. door Joh. Keap - Stalistieke Mededeelingen.' - Anteekeningen uit Technische Tijdschriften: Le Genie üivii April 1893, (bewerkt door J. W. Th. van Oven). - Lijst van Boekwerken vanwege de Vereeniging van Burgerlijke Ingenieurs uitgegeven en voor het publiek beseMKbaar gesteld. — Weerkundige waarnemingen. — Bivierberichten. — Binnen- en Buitenlandsche Berichten. — Benoemingen, verplaatsingen enz. — Open betrekkingen.
De Baardwijksche overlaat.
sooals in het vorig nummer van dit blad werd meaegc( HopIH din vnn wpap rip Reo-perino-de oneio-eninssstukken
J( voor het maken van een afwateringskanaal van 's-Bosch
ü^j naar urongeien ui ue ueuoKK.eo geiiiueuieu i« —o~
van belanghebbenden gelegd.
Men kan dus verwachten dat weldra met de uitvoering van
dit werk zal worden begonnen en ofschoon het ons voorkomt dat de aanzienlijke kosten van dit kanaaltje (de begrooting bedraagt f 1,300,000) niet geëvenredigd zijn aan het nut dat het beoogt, wenschen wij niets liever dan dat wij ons vergissen en dat na de totstandkoming van dit werk blijken zal dat de daaraan besteedde gelden rente zullen afwerpen.
Door dit kanaal zal de waterafvoer over den Baardwijkschen overlaat worden opgeheven en daarmee een tijdperk in de geschiedenis van den waterstaat van Noord-Brabant worden afgesloten, dat ruim l]/4 eeuw lang voor die Provincie allerbelangrijkst was.
Het zij ons daarom vergund onzen lezers in korte trekken de geschiedenis van den Baardwijkschen overlaat in het geheugen terug te roepen.
Van de vroegste tijden tot op heden stond de omgeving van 's-Hertogenbosch aan overstrooming bloot en zijn er slechts enkele jaren voorbijgegaan dat die streek niet geïnundeerd werd.
De lage ligging van het land, met betrekking tot de hooge waterstanden op de rivier de Maas, het gemis aan eene doorgaande bedijking langs den linkeroever der rivier en de geleidelijk in hoogte toenemende streek ten zuiden en ten oosten der stad, waardoor het regenwater door verschillende riviertjes als de Dommel, de Aa, de Lei enz. in de richting naar den Bosch wordt afgevoerd, zijn oorzaak dat bij grooten afvoer het water over de onbedijkte gedeelten naar 's-Hertogenbosch stroomt, om daar, vereenigd met het regenwater dat door de bovengenoemde riviertjes wordt aangevoerd, de geheele omgeving van den Bosch onder water te zetten.
Stelt men zich nu den toestand voor zonder den Baardijkschen overlaat, alzoo het land van Heusden met de Langstraatsche Binnenpolders door een doorgaande bedijking omringd, het gedeelte tusschen Hedikhuizen en de Dieze onbedijkt en onbekaad, de Dieze zelve onbekaad en in vrije gemeenschap met de Maas, den vroegeren bovenmond van de Beersche Maas, evenals thans met den benedenmond nog het geval is, open en voorts de Maas en Waal te Heerewaarden in vrije gemeenschap, dan
krijgt men een beeld van den toestand in het tijdperk vóór de totstandkoming van den Baardwijkschen overlaat.
Met dezen toestand voor oogen zou men allicht geneigd zijn de gevolgtrekking te maken, dat in het tijdperk vóór den Baardwijkschen Overlaat het inundatie peil om 's-Hertogenbosch hooger geweest moet zijn dan na dien tijd, toen het water door den overlaat werd afgevoerd. Inderdaad is dit ook het geval, maar toch is het verschil niet zoo groot als men wel oppervlakkig beschouwd zou meenen, hetgeen uit het volgende blijkt.
Door de zorg van de Regeering der stad, zijn de vroeger voorgekomen hooge waterstanden aan de vergetelheid onttrokken, doordat het stadsbestuur, na het hooge water dat in Januari "1651 is voorgekomen, aan de Dieze achter het stadhuis een gedenksteen heeft doen inmetselen, waarin de peilen en data der hooge standen vóór en na -den stand van 1651 gebeiteld zijn.
Hieruit blijkt dat de hoogste stand vóór de totstandkoming van den Baardwijkschen overlaat geweest is die van 14 Febr. 1757, namelijk 6,88 M. + A.P. terwijl de hoogste stand na de totstandkoming van den overlaat en vóór de verruiming van dezen in 1827 geweest is die van 13 Febr. 1799, zijnde 6,79 ,M. + A.P. De hoogste stand is dus slechts 0,09 M. gedaald.
Wij moeten hierbij echter niet over het hoofd zien dat bij die hooge standen, vóór de totstandkoming van den Baardwijkschen overlaat, het inundatie water zich een weg baande ten zuiden langs den dijk, waarin nu de Baardwijksche overlaat ligt, den zoogenaamden Meerdijk. Het stuitte dan wel tegen den Hoevenaarsdijk, die van den Meerdijk in eene zuidelijke richting liep en aansloot aan de hooge gronden, maar deze dijk brak bij hooge standen gewoonlijk door, zoodat dan het water een uitweg vond achter Sprang heen naar de lage velden onder 's-Gravemoer en vervolgens door de rivier de Donge naar het Bergsche veld, hetgeen meestal gepaard ging met één of meer doorbraken in den Hollandschen dijk. Zoo veroorzaakte het hoogwater van 3 Maart 1658 (6.86 M. + A.P. te 's-Bosch) niet minder dan 7 doorbraken in dien dijk.
De weg, dien het water zichzelf baande, gaf aanleiding tot het denkbeeld om het water in diezelfde richting door middel van een kanaal af te voeren. Wij lezen daarover in de geschiedenis van den Bosch, daarin overgenomen uit de notulen van 15 April, 11 Mei en 7 Juni van het jaar 1658, het navolgende :
«Eenige lieden sloegen een middel voor om het hooge water «naar Sprang en zo voorts naar 's-Gravenmoer af te leiden. De «Regeering stelde eenigen uit den haare, om op de plaats zelfs «te gaan, en aldaar opteneemen, hoe zulks op de gemaklijkste «wijze geschieden kan en daarvan verslag te doen. Zij begaven «zig met den Gouverneur der stad derwaarts en berigten dat «hun de zaak niet onmooglijk voorkwam, doch dat dit door een «Landmeter opgenomen diende te worden. De landmeter Bas«tingitjs nam alles op en maakte daarvan een Kaart, die de «Regeering met zijne goeddunken ten kosten der stad deed «drukken.»
Het bleef echter hierbij. Wel kwam na elke belangrijke oversti-™rv,;r,rr hpt. nlan van Rastingiijs onnieuw ter snrake en deed
de Regeering der stad in lateren tijd daarvan nogmaals drie
De Vereeniging van Burgerlijke Ingenieurs stelt zien in geenen deele verantwoorden]!; voor Je denMeelden in de onderscheidene Midragen ontwikkeld of toegelicht-