«<;;-)
1»18. — M 44.
denkbeeld van den heer Mac Leod aanleiding gevonden om het door haar ingenomen standpunt uiteen te zetten en te verdedigen. Deze taak is vervuld door den voorzitter der commissie, ir. H. Wortman, blijkens zijn opstel in De Ingenieur van 24 November 1917, No. 47, blz. 893 en 894. In dat stuk worden de overwegingen uiteengezet, welke de commissie hebben geleid tot haar ontwerp van den haventoegang. Ook na aandachtige lezing en herlezing hebben deze overwegingen mijn aanvankelijken indruk niet kunnen wijzigen, doch dien veeleer bevestigd. Ik kom daarop hieronder terug.
§ 4. Van ir. P. de Klerk. Mede naar aanleiding: van de vraag van den heer Mac Leod heeft ir. P. de Klerk, die als tijdelijk ingenieur bij den Rijkswaterstaat de stroommetingen ten behoeve van het door de commissie ingesteld onderzoek heeft verricht, in De Ingenieur van 22 December 1917,
No. 51., blz. 948 en 949, mededeelingen gedaan omtrent de
waterbewegingen m en nabij den mond van de naven en de oorzaken van de aanslibbing. De schrijver leidt daaruit af, dat die oorzaken niet kunnen worden weggenomen door het uitbrengen van dammen, ook niet door die, welke de commissie noodig heeft geacht voor den haventoegang om het diepere deel van de Eems te bereiken. Hij stelt nu de vraag : is het niet eenvoudiger en beter te trachten het diepere deel bij den havenmond te brengen? daarbij doelende op het uitvoeren van baggerwerk ten oosten van den havenmond.
§ 5. Van ir. J. P. Wijtenhorst. Het is deze vraag, welke ir. J. P. Wijtenhorst, secretaris der commissie, heelt genoopt tot een antwoord in De Ingenieur van 12 Januari 1918, No. 2, blz. 37, waarmede het aan die vraag verbonden denkbeeld van baggerwerk afdoende wordt bestreden.
De bestaande havenmond ende toegang uit de Eems.
§ 6. Kaarten. Hoewel door ir. P. H. Kemper uitvoerige mededeelingen over den inhoud van het verslag zijn verstrekt, scheen mij een kennisneming van het verslag zelf gewenscht om in het bijzonder na te gaan welke overwegingen de commissie hebben geleid tot het ontwerpen van den nauwen havenmond of ingang en den daaraan verbonden toegang uit de Eems.
In den tekst van het verslag (tegenover blz. 2) vindt men een teekening van de haven in den bestaanden toestand op de schaal van 1:5000, met een overzicht van de werken, welke tot verbetering in de jaren 1897—1915 zijn uitgevoerd. Op diezelfde schaal is bij het verslag een teekening, bijlage L, gevoegd, waarop het plan tot verbetering en uitbreiding in rood is aangegeven; de plaat bij het opstel van ir. P. H. Kemper is daaraan geheel gelijk.
Noch op de teekening in den tekst, noch op de teekening bijlage L wordt eenige aanduiding gevonden van den toestand buiten de bestaande haveD. Evenmin wordt aangetroffen een kaartje op diezelfde schaal van daartoe verrichte peilingen vóór de haven en uit den wederzijdschen oever, waaruit zou zijn na te gaan hoe de L.W.-lijn en verschillende dieptelijnen zijn gelegen en hoe het is gesteld met de geul buiten den bestaanden havenmond naar het diep van de Eems. Wel geeft bijlage J een overzichtskaart op de schaal 1: 200.000 van iie scheepvaartwegen van de Noordzee naar de haven met de lijnen van L.W. en van 3, 5 en 10 vademen onder L.W.; wel zijn ook op de kaarten van het binnendeel van die scheepvaartwegen volgens de schaal van 1: 75.000, opgenomen in de bijlagen K1 en K2, de veranderingen in de plaats van de lijn van 8 M. onder L.W. uit verschillende jaren Da te gaan, waarbij die in het Oost-Priesche gaatje en in de Bocht van Watum de aandacht vragen; maar een kaart van in raaien gepeilde diepten uit den oever, wederzijds Delfzijl tot in het diep van de Eems, wordt gemist.
Het eenige licht dienaangaande vindt men in bijlage N, waarop het plan voor de verbetering en uitbreiding is geteekend met de omgeving van de haven, welke bijlage onderaan blz. 88 van het verslag wordt vermeld, doch overigens nergens aangehaald. Zij bevat een kaart (zonder vermelding van jaartal) op de schaal van 1:15.000 van het gedeelte van de Eems tusschen Delfzijl en de zandplaat de Paap, volgens de lijnen van L.W. en van 25, 50 en 80 d.M. diepte onder L.W., met het daarop geteekend haven-ontwerp. Het is deze kaart, welke hier in fig. 1 is weergegeven, evenwel aangevuld met eenige op het origineel niet voorkomende aanduidingen, zoowel om de ligging van de bestaande haven wat meer te doen
spreken, als wegens hetgeen hierna valt in het midden te brengen aangaande den ontworpen havenmond en den daarheen leidenden toegang van uit de Eems.
Deze figuur geeft alzoo gelegenheid om, nevens het ontwerp in zijn omgeving, ook den nog bestaanden toestand in diezelfde lijst te beschouwen, al zijn de werken, welke bij de uitvoering van het ontwerp zullen vervallen of verdwijnen, daarop slechts met stippellijnen aangegeven. Aan de hand
van deze nguur en van de mededeelingen in het verslag worden nu achtereenvolgens het bestaande en het toekomstige in beschouwing genomen.
§ 7. De havenmond met zijn toegang. De haven-ingang of -mond wordt begrensd : aan de westzijde door den kop A van het Baaisterhoofd en aan de oostzijde door den kop B van den oosthavendam. Buiten of rivierwaarts van de koppen A en B ziet men de naar den ingang der haven gebogen einden van de wederzijds doorloopende L.W.-lijn, waaruit volgt dat in een daartusschen gelegen geul de verbinding van de haven met het diep van de Eems moet worden verkregen. De teekening in den tekst van het verslag tegenover
hl?.. 2 wiist rlift trftnl o-aanrlp in nnorrleliike rir.ht.iriïr. slecht»
gedeeltelijk aan.
Zooals de bijbehoorende teekening verder laat zien, ligt langs de wederzijdsche dijken een bij laagwater droogvallende ! strook gronds, welke aan de oostzijde van de haven een j groote breedte heeft, doch aan de westzijde veel smaller is en geleidelijk in breedte vermindert.
§ 8. De opslibbing. Bij de bestaande verbinding van de haven met de Eems is te verwachten dat de geul, na door baggeren gevormd te zijn, wel spoedig zal aanslibben en dat, door het binnentrekken van vloed water bij elk getij, ook de aanslibbing in de haven zal worden bevorderd. Het kan dan ook niet verwonderen op blz. 22 te lezen van een snelle opslibbing, welke oorzaak is dat kort na het gereedkomen van het vereischte baggerwerk weder verondieping optreedt. Voorts vindt men daar vermeld dat de opslibbing in de haven, vergeleken met andere havens, buitengewoon groot is en dat de meeste opslibbing wordt waargenomen op de plaatsen van de grootste diepte (1).
Met een daaraan voorafgaande mededeeling dat het water in de diepe vaargeul van de Eems vóór Delfzijl belangrijk minder slib bevat dan het water, dat langs den Nederlandschen oever trekt, wordt op blz. 23 uiteengezet op welke wijzede opslibbing in de haven schijnt plaats te hebben; dit wordt in het volgende getracht weer te geven.
Zoowel bij eb als bij vloed trekt het langs de koppen der havendammen stroomende Eemswater over een oppervlakte slik, gelegen ter hoogte van ongeveer halftij, waardoor een groote hoeveelheid slib wordt meegevoerd, ingeval het water boven deze oppervlakte door eenigen wind in beroering is gebracht. Deze slib verzamelt zich op den bodem van de buiten de havendammen gebaseerde dieüe scheepvaartgeul.
i die ongeveer dwars op de richting van vloed- en ebstroom \ staat. Daar bij het normaal tij verschil van 2.80 M. door die j geul — afgezien van de sluisafvoeren — bijna '/a millioen I M3. water de haven bij eb uit- en bij vloed binnentrekt, ; wordt bij vloed een belangrijke hoeveelheid slib naar binnen
gevoerd, dat bij de eerstvolgende kentering in de haven kan
bezinken.
Daarna komen de sluisafvoeren ter sprake. Nadat met betrekking tot het spuien te voren (blz. 9) slechts is medegedeeld dat de afvoer op de haven van veel overtollig water langs het Damsterdiep (boezem van Fivelingo), het Eemskanaal en het afwateringskanaal van Duurswold in het, natte jaargetijde geregeld voorkomt, vindt men dienaangaande hier (blz. 23) niets naders vermeld, zoodat niet blijkt in welke mate de natte perioden voorkomen en in hoever het stroomen met de sluizen wellicht door tijden van stilstand, bij min of meer langdurige droogte, wordt afgewisseld. Men verneemt alleen dat, zoolang de zeestand lager is dan de boezemwater-
dl Dit laatste herinnert aan een uitspraak in de verhandeling
over «De haven van Harlingen en de vaargeul door de Pollen», Tijdschrift van het Kon. Instituut van Ingenieurs 1889—1890, '2de afl., 2de ged.) door het lid jhr. F. L. OnTT, waarin deze, met betrekking tot de opslibbing in de Nieuwe Willemshaven te Harlingen, bij een opgave van de gemiddelde jaarlijkscbe verondieping, ontleend aan achtereenvolgens verminderde diepte, laat volgen: «Het. bekende feit dat een haven meer aan opslibbing onderhevig is. naarmate haar diepte grooter is, wordt door deze cijfers ten volle bevestigd.»